BAŞVURU KAYNAĞI · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Hukuk Sözlüğü: 85 Temel Hukuki Terim ve Anlamı

Bu sözlük nasıl kullanılır?

Hukuk dili, günlük dilden farklı ve çoğu zaman Arapça ya da Fransızca kökenli kelimelerle dolu. Bir tebligatta, mahkeme kararında veya icra dosyasında geçen bir terimin ne anlama geldiğini bilmek, ne yapılması gerektiğini anlamanın ilk adımıdır.

Aşağıda en sık karşılaşılan 85 terimi alanlarına göre grupladık. Her tanım, terimin dayandığı kanun hükmüne göre yazıldı. Konuyu ayrıntılı anlatan bir yazımız varsa tanımın sonunda bağlantısını bulabilirsiniz. Sürelerin toplu listesi için hukuki süreler tablosuna bakabilirsiniz.

Dava ve yargılama · İcra ve iflas · Ceza ve ceza muhakemesi · Aile hukuku · Miras hukuku · Taşınmaz ve tapu · Borçlar, kira, iş ve idare hukuku

Dava ve yargılama

Hukuk davalarının açılması ve görülmesiyle ilgili temel kavramlar.

Görev ve yetki

Görev, davaya hangi tür mahkemenin (asliye hukuk, aile, iş, tüketici mahkemesi gibi) bakacağını; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirtir. Mahkemelerin görevi yalnızca kanunla düzenlenir. Kural olarak yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir. Dayanak: HMK m.1, m.6.

Dava şartı

Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken koşullardır; mahkemenin görevli olması, tarafların dava ehliyetine sahip olması ve gider avansının yatırılması bunlardandır. Dava şartı eksikse mahkeme, haklı olup olmadığına bakmadan davayı usulden reddeder. İşçi alacakları ve işe iade davalarında arabulucuya başvurulmuş olması da bir dava şartıdır. Dayanak: HMK m.114; İş Mahkemeleri Kanunu m.3.

Arabuluculuk

Tarafların, tarafsız ve bağımsız bir arabulucunun yardımıyla uyuşmazlığa kendi çözümlerini bulmaya çalıştıkları süreçtir. Bazı davalarda dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur. Ayrıntılar için iş uyuşmazlığında arabuluculuk ve ticari alacaklarda arabuluculuk yazılarına bakılabilir. Dayanak: 6325 sayılı Kanun m.2.

Tespit davası

Bir hakkın veya hukuki ilişkinin var olup olmadığının mahkemece belirlenmesi için açılan davadır. Davacının bu tespitte güncel ve korunmaya değer bir yararı bulunmalıdır. Borçlu olmadığının tespiti için açılan menfi tespit davası bunun en bilinen örneğidir. Dayanak: HMK m.106.

Islah

Taraflardan birinin, daha önce yaptığı bir usul işlemini kısmen veya tamamen düzeltmesidir; uygulamada en çok talep edilen alacak miktarını artırmak için kullanılır. Aynı davada yalnızca bir kez ıslah yapılabilir ve tahkikat sona erene kadar yapılması gerekir. Dayanak: HMK m.176, m.177.

Bilirkişi

Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemenin görüşüne başvurduğu kişidir; kusur oranı, değer tespiti veya hesap işleri bunlara örnektir. Hâkimin hukuki bilgisiyle çözebileceği konularda bilirkişiye gidilemez. Dayanak: HMK m.266.

Feragat ve kabul

Feragat, davacının talebinden kısmen veya tamamen vazgeçmesidir; kabul ise davalının davacının talebini kısmen veya tamamen benimsemesidir. Her ikisi de kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve karşı tarafın onayına bağlı değildir. Dayanak: HMK m.307, m.308, m.309.

Adli yardım

Yargılama veya icra takibi giderlerini, kendisini ve ailesini önemli ölçüde zor durumda bırakmadan karşılayamayacak kişilerin, bu giderlerden geçici olarak muaf tutulmasıdır. Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir. Dayanak: HMK m.334.

İhtiyati tedbir

Dava sonuçlanana kadar mevcut durumun değişmesiyle hakkın elde edilmesinin zorlaşacağı veya ciddi bir zarar doğacağı endişesi varsa, mahkemenin geçici olarak verdiği koruma kararıdır. Örneğin dava konusu taşınmazın satışının önlenmesi için tapuya tedbir şerhi konulabilir. Dayanak: HMK m.389.

Delil tespiti

İleride açılacak veya görülmekte olan bir davada kullanılacak bir delilin, kaybolma veya ispatının zorlaşma ihtimaline karşı önceden keşif, bilirkişi incelemesi ya da tanık dinletilmesi yoluyla kayıt altına alınmasıdır. Dayanak: HMK m.400.

Adli tatil

Mahkemelerin her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında yalnızca acele işlere baktığı dönemdir. Bu dönemde dolan bazı süreler bir hafta uzamış sayılır; ayrıntılar hukuki süreler tablosunda yer alır. Dayanak: HMK m.102.

İstinaf

İlk derece mahkemesinin kararına karşı bölge adliye mahkemesine yapılan başvurudur. Hukuk davalarında süre, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Bölge adliye mahkemesinin kararlarına karşı ise kanunda belirtilen hâllerde temyiz yoluna gidilir. Dayanak: HMK m.341, m.345.

Eski hâle getirme

Elde olmayan sebeplerle bir süreyi kaçıran kişinin, o işlemi yapma hakkını yeniden kazanmak için başvurduğu yoldur. Hukuk yargılamasında engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde istenmelidir. Dayanak: HMK m.95, m.96.

Tebligat ve e-Tebligat

Tebligat, mahkeme, icra dairesi veya savcılık evrakının ilgilisine kanuni usulle ulaştırılmasıdır; sürelerin çoğu tebliğ tarihinden başlar. Elektronik tebligat, adrese ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Dayanak: Tebligat Kanunu m.7/a.

İcra ve iflas

Alacağın icra yoluyla tahsili ve borçlunun korunmasıyla ilgili kavramlar.

Ödeme emri

İcra takibi başlatıldığında borçluya gönderilen ve borcun ödenmesini isteyen resmî belgedir. Genel haciz yolunda borçlu, tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir. Ayrıntılar: icra takibine itiraz. Dayanak: İİK m.60, m.62.

İtirazın iptali davası

Borçlunun ödeme emrine itirazıyla duran takibin devam edebilmesi için alacaklının genel mahkemede açtığı davadır. İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılır ve alacaklı alacağının varlığını ispat etmek zorundadır. Bkz. itirazın iptali davası. Dayanak: İİK m.67.

İtirazın kaldırılması

Alacaklının, takibi imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarına ya da resmî bir belgeye dayanıyorsa, borçlunun itirazını icra mahkemesinde kaldırtmasıdır. İtirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde istenebilir. Dayanak: İİK m.68.

Menfi tespit davası

Borçlunun, kendisinden istenen bir borçtan sorumlu olmadığının tespit edilmesi için açtığı davadır; icra takibinden önce veya takip sırasında açılabilir. Dava tek başına takibi durdurmaz. Bkz. menfi tespit davası. Dayanak: İİK m.72.

İstirdat davası

Borçlu olmadığı hâlde icra baskısı altında ödeme yapmak zorunda kalan kişinin, ödediği parayı geri almak için açtığı davadır. Ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Dayanak: İİK m.72.

Mal beyanı

Takibi kesinleşen borçlunun; malları, alacakları, gelirleri ve borcunu nasıl ödeyebileceği hakkında icra dairesine yaptığı bildirimdir. Mal beyanında bulunmamak ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Dayanak: İİK m.74.

Haciz

Kesinleşen takipte borçlunun mal, alacak ve haklarına, alacağı karşılayacak ölçüde el konulmasıdır. Alacağı aşacak şekilde haciz yapılamaz; bazı mallar ise hiç haczedilemez. Bkz. haczedilemeyen mallar. Dayanak: İİK m.85.

Aciz belgesi (aciz vesikası)

Borçlunun haczedilen malları alacağın tamamını karşılamadığında, kalan miktar için icra dairesinin alacaklıya verdiği belgedir. Bu belge, tasarrufun iptali davası açılabilmesinin de ön şartıdır. Dayanak: İİK m.143.

Kambiyo senetlerine özgü takip

Çek, bono (emre muharrer senet) veya poliçeye dayanan alacaklar için öngörülen, daha hızlı işleyen özel takip yoludur. Bu takipte borca itiraz süresi beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır. Dayanak: İİK m.167, m.168.

İhtiyati haciz

Para alacağının tahsilini güvence altına almak için, dava veya takip sonuçlanmadan borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır. Kural olarak vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış alacaklar için istenebilir. Bkz. ihtiyati haciz. Dayanak: İİK m.257.

Tasarrufun iptali davası

Borçlunun, alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla yaptığı bağış veya muvazaalı satış gibi işlemlerin geçersizliğine karar verilmesi için açılan davadır. Elinde aciz belgesi bulunan alacaklı tarafından açılabilir. Dayanak: İİK m.277.

İcra mahkemesine şikâyet

İcra dairesinin kanuna veya olaya aykırı bir işlemine karşı icra mahkemesine yapılan başvurudur. İşlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır; bir hakkın hiç yerine getirilmemesi ise her zaman şikâyet edilebilir. Dayanak: İİK m.16.

Ceza ve ceza muhakemesi

Soruşturma, kovuşturma ve cezalara ilişkin kavramlar.

Şüpheli ve sanık

Soruşturma aşamasında suç şüphesi altındaki kişiye şüpheli denir. İddianame kabul edilip kovuşturma başladıktan sonra aynı kişi, hüküm kesinleşene kadar sanık olarak adlandırılır. Bkz. şüphelinin hakları. Dayanak: CMK m.2.

Müdafi ve vekil

Ceza davasında şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukata müdafi; mağdur, katılan veya suçtan zarar göreni temsil eden avukata vekil denir. Dayanak: CMK m.2.

Soruşturma ve kovuşturma

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar savcılığın yürüttüğü aşamadır. Kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren yargılama aşamasıdır. Dayanak: CMK m.2.

Şikâyete bağlı suç

Soruşturma yapılabilmesi için mağdurun şikâyetçi olmasını gerektiren suçlardır. Şikâyet, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; hakaret suçunda bu süre her hâlde fiilden itibaren iki yılı geçemez. Dayanak: TCK m.73.

İddianame

Savcının, soruşturma sonunda topladığı delillerin suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturduğu kanaatine vardığında, kamu davasını açmak için mahkemeye sunduğu belgedir. Dayanak: CMK m.170.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı (KYOK)

Savcının, yeterli şüphe oluşturacak delil bulunmadığında veya kovuşturma imkânı olmadığında dava açmama kararıdır; halk arasında "takipsizlik" olarak da bilinir. Suçtan zarar gören, tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Bkz. KYOK kararına itiraz. Dayanak: CMK m.172.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi

Üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren bazı suçlarda, yeterli şüphe bulunmasına rağmen savcının davayı beş yıl süreyle ertelemesidir. Bu sürede kasıtlı suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Dayanak: CMK m.171.

Uzlaştırma

Kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya çalıştığı yoldur. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dava açılmaz veya açılmış dava düşer. Bkz. uzlaştırma. Dayanak: CMK m.253.

Tutuklama

Kuvvetli suç şüphesinin somut delillerle ortaya konduğu ve kaçma ya da delilleri karartma gibi bir tutuklama nedeninin bulunduğu hâllerde, şüpheli veya sanığın hâkim kararıyla özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Bkz. tutuklama kararına itiraz. Dayanak: CMK m.100.

Adli kontrol

Tutuklama yerine uygulanabilen; yurt dışına çıkış yasağı, belirli aralıklarla karakola imza verme veya ev hapsi gibi yükümlülüklerdir. Bkz. adli kontrol kararına itiraz. Dayanak: CMK m.109.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB)

İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında, şartları varsa mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında sonuç doğurmamasını sağlayan kurumdur. Sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; bu süre yükümlülüklere uygun geçirilirse dava düşer. Bkz. HAGB kararına itiraz. Dayanak: CMK m.231.

Hapis cezasının ertelenmesi

İki yıl veya daha az süreli hapis cezasının, şartları varsa infaz edilmeyip denetim süresine bağlanmasıdır. Suç tarihinde 18 yaşından küçük veya 65 yaşını bitirmiş olanlar için bu sınır üç yıldır. Bkz. erteleme ile HAGB farkı. Dayanak: TCK m.51.

Seçenek yaptırım

Kısa süreli hapis cezasının; adli para cezası, zararın giderilmesi veya kamuya yararlı bir işte çalışma gibi yaptırımlara çevrilmesidir. Bkz. kısa süreli hapis cezası paraya çevrilir mi. Dayanak: TCK m.50.

Adli para cezası

Gün sayısı ile bir gün karşılığı belirlenen miktarın çarpılmasıyla hesaplanan ve Devlet Hazinesine ödenen cezadır. Ödenmezse hapse çevrilebilir; ayrıntılar adli para cezası ödenmezse yazısındadır. Dayanak: TCK m.52.

Önödeme

Uzlaştırma kapsamı dışındaki, yalnız adli para cezası veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası öngörülen suçlarda, savcılığın bildirdiği miktarın ödenmesiyle kamu davasının açılmamasıdır. Dayanak: TCK m.75.

Dava zamanaşımı (ceza)

Kanunda öngörülen süre geçtikten sonra suç nedeniyle kamu davasının düşmesidir. Süre, suçun cezasına göre değişir; örneğin beş yıldan fazla olmayan hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda sekiz yıldır. Dayanak: TCK m.66.

Seri muhakeme ve basit yargılama

Seri muhakeme, kanunda sayılan bazı suçlarda soruşturma aşamasında şüphelinin kabulüyle cezanın indirimli belirlendiği usuldür. Basit yargılama ise asliye ceza mahkemesinde, üst sınırı iki yılı geçmeyen suçlarda duruşma yapılmadan dosya üzerinden karar verilebilmesidir. Dayanak: CMK m.250, m.251.

Aile hukuku

Boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimiyle ilgili kavramlar.

Tedbir nafakası

Boşanma davası sürerken eşin ve çocukların geçimi için hâkimin geçici olarak hükmettiği nafakadır. Bkz. tedbir nafakası. Dayanak: TMK m.169.

Yoksulluk nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşin, diğer eşten mali gücü oranında isteyebileceği nafakadır. Kanundaki "süresiz" ifadesi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olup karar 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir. Bkz. yoksulluk nafakası ne zaman kalkar. Dayanak: TMK m.175.

İştirak nafakası

Velayet kendisine verilmeyen ananın veya babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafakadır. Bkz. nafaka artırım davası. Dayanak: TMK m.182.

Velayet

Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir. Bkz. velayet davası. Dayanak: TMK m.335, m.336.

Kişisel ilişki

Velayeti kendisinde olmayan ananın veya babanın, çocukla düzenli görüşme hakkıdır. Bu hak çocuğun yararı gözetilerek düzenlenir. Bkz. çocukla kişisel ilişki kurulması. Dayanak: TMK m.323.

Aile konutu

Eşlerin birlikte yaşadığı konuttur. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu satamaz, kira sözleşmesini feshedemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz; tapuya aile konutu şerhi konulabilir. Bkz. aile konutu şerhi. Dayanak: TMK m.194.

Edinilmiş mallara katılma rejimi

Eşler başka bir rejim seçmedikçe uygulanan yasal mal rejimidir. Evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen mallar (örneğin maaşla alınan ev) edinilmiş mal sayılır; evlilikten önce sahip olunan veya miras ve bağış yoluyla gelen mallar ise kişisel maldır. Dayanak: TMK m.202, m.219, m.220.

Katılma alacağı

Mal rejiminin tasfiyesinde her eşin, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde sahip olduğu alacak hakkıdır; halk arasında "boşanmada mal paylaşımı" olarak bilinir. Bkz. boşanmada mal paylaşımı. Dayanak: TMK m.236.

Maddi ve manevi tazminat (boşanma)

Boşanma yüzünden menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eşin isteyebileceği maddi tazminat ile kişilik hakkı saldırıya uğrayan eşin isteyebileceği manevi tazminattır. Bkz. boşanmada maddi ve manevi tazminat. Dayanak: TMK m.174.

Miras hukuku

Mirasçılık, miras payları ve ölüme bağlı tasarruflarla ilgili kavramlar.

Yasal mirasçı

Vasiyetname olmasa bile kanun gereği mirasçı olan kişilerdir. Birinci derece yasal mirasçılar mirasbırakanın altsoyudur; sağ kalan eş de her durumda yasal mirasçıdır. Payları miras payı hesaplama aracıyla görülebilir. Dayanak: TMK m.495.

Külli halefiyet

Mirasçıların, mirasbırakanın ölümüyle mirası alacakları ve borçlarıyla birlikte bir bütün olarak kendiliğinden kazanmasıdır. Borçların mirasçılara geçişi için ölen kişinin borçları yazısına bakılabilir. Dayanak: TMK m.599.

Saklı pay

Kanunun bazı yakın mirasçılar için koruma altına aldığı ve vasiyetnameyle bile ellerinden alınamayan miras payı kısmıdır. Altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biridir. Bkz. saklı pay ve tenkis davası. Dayanak: TMK m.506.

Tenkis davası

Saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan bağış ve vasiyetlerinin indirilmesi için açtığı davadır. Dayanak: TMK m.560.

Mirasçılıktan çıkarma (ıskat)

Mirasbırakanın, kendisine veya yakınlarına karşı ağır suç işleyen ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmeyen saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirastan yoksun bırakmasıdır. Bkz. mirasçılıktan çıkarma. Dayanak: TMK m.510.

Vasiyetname

Kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağına ilişkin tek taraflı tasarrufudur. Resmî şekilde, el yazısıyla veya olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir. Bkz. vasiyetname nasıl yapılır. Dayanak: TMK m.531.

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Kimlerin hangi paylarla mirasçı olduğunu gösteren belgedir; sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir. Bkz. mirasçılık belgesi. Dayanak: TMK m.598.

Mirasın reddi

Mirasçının, mirası (alacakları ve borçlarıyla birlikte) kabul etmediğini bildirmesidir. Kural olarak ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde yapılır. Bkz. mirası reddedince pay kime geçer. Dayanak: TMK m.605, m.606.

Muvazaa ve muris muvazaası

Muvazaa, tarafların gerçek amaçlarını gizleyerek görünüşte başka bir işlem yapmasıdır. Mirasbırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak için bağışı satış gibi göstermesine muris muvazaası denir. Bkz. muris muvazaası davası. Dayanak: TBK m.19.

Gaiplik

Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir haber alınamayan bir kişinin ölümü kuvvetle muhtemelse, mahkemenin verdiği karardır. Gaiplik kararıyla kişinin miras gibi ölüme bağlı hakları kullanılabilir hâle gelir. Bkz. gaiplik kararı. Dayanak: TMK m.32.

Taşınmaz ve tapu

Mülkiyet, tapu ve komşuluk ilişkileriyle ilgili kavramlar.

Paylı mülkiyet (hisseli mülk)

Birden fazla kişinin bir taşınmazın tamamına belirli paylarla malik olmasıdır. Her paydaş kendi payını satabilir, rehnedebilir; payı alacaklıları tarafından haczettirilebilir. Dayanak: TMK m.688.

Elbirliği mülkiyeti

Mirasçılar gibi kanun gereği bir topluluk oluşturan kişilerin, belirli payları olmaksızın malların tamamına birlikte malik olmasıdır. Tasarruf işlemleri için kural olarak oybirliği gerekir. Dayanak: TMK m.701.

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu)

Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir malın paylaşılması için açılan davadır. Paylaşma aynen bölme veya satış yoluyla yapılır. Bkz. ortaklığın giderilmesi davası. Dayanak: TMK m.698, m.699.

Önalım (şufa) hakkı

Paylı bir taşınmazdaki payın yabancıya satılması hâlinde diğer paydaşların, aynı bedelle payı öncelikle satın alabilme hakkıdır. Satışın bildirilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bkz. hisseli tarla satışında önalım. Dayanak: TMK m.732, m.733.

Zorunlu geçit hakkı

Genel yola yeterli çıkışı olmayan taşınmazın malikinin, tam bedelini ödeyerek komşu taşınmazdan geçit hakkı istemesidir. Bkz. zorunlu geçit hakkı. Dayanak: TMK m.747.

Zilyetlik

Bir şey üzerinde fiilî hâkimiyet kurmaktır; malik olmak şart değildir. Örneğin kiracı da oturduğu evin zilyedidir. Dayanak: TMK m.973.

Olağanüstü kazandırıcı zamanaşımı

Tapuda kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız, aralıksız ve malik sıfatıyla yirmi yıl boyunca elinde bulunduran kişinin, adına tescil isteyebilmesidir. Bkz. tapusuz tarlaya zilyetlikle tapu alma. Dayanak: TMK m.713.

Ecrimisil

Bir taşınmazı hak sahibinin izni olmadan kullanan kötü niyetli zilyedin ödemek zorunda olduğu haksız işgal tazminatıdır. Bkz. paydaşlar arasında ecrimisil. Dayanak: TMK m.995.

Tapu iptali ve tescil

Yolsuz, yani geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan tapu kaydının düzeltilmesi için açılan davadır; ayni hakkı zedelenen kişi tarafından açılır. Bkz. tapu iptal ve tescil davası. Dayanak: TMK m.1025.

Kat mülkiyeti ve kat irtifakı

Kat mülkiyeti, tamamlanmış bir binanın daire veya dükkân gibi bağımsız bölümleri üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kat irtifakı ise bina henüz yapılırken veya yapılmadan önce, ileride kat mülkiyetine geçilmek üzere arsa üzerinde kurulan haktır. Dayanak: Kat Mülkiyeti Kanunu m.1.

Borçlar, kira, iş ve idare hukuku

Sözleşmeler, kira ilişkileri, işçi-işveren ilişkisi ve idareye karşı davalarla ilgili kavramlar.

Temerrüt

Vadesi gelmiş bir borcun zamanında ödenmemesidir. Borçlu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ödeme günü önceden belirlenmişse o günün geçmesiyle ayrıca ihtara gerek kalmaz. Faiz hesabı için yasal faiz hesaplama aracı kullanılabilir. Dayanak: TBK m.117.

Haksız fiil

Kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar verilmesidir; zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür. Trafik kazası ve iş kazası tazminatları da bu esasa dayanır. Dayanak: TBK m.49.

Sebepsiz zenginleşme

Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen kişinin, bu zenginleşmeyi geri verme yükümlülüğüdür; örneğin geçersiz bir sözleşmeye dayanarak yapılan ödemeler. Dayanak: TBK m.77.

Cezai şart

Sözleşmenin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde ödenmesi önceden kararlaştırılan bedeldir. Aksi kararlaştırılmadıkça alacaklı ya borcun ifasını ya da cezayı isteyebilir. Dayanak: TBK m.179.

Kefalet

Kefilin, borçlu borcunu ödemezse alacaklıya karşı kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir. Evli bir kişinin kefil olabilmesi, kural olarak eşinin yazılı rızasına bağlıdır. Bkz. kefilin sorumluluğu ve eşin rızası. Dayanak: TBK m.581, m.584.

Kira artış sınırı

Yenilenen kira dönemlerinde kira artışının, bir önceki kira yılındaki TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını geçemeyeceğine ilişkin kuraldır. Hesap için kira artış hesaplama aracı, piyasa değerine uyarlama için kira tespit davası yazısına bakılabilir. Dayanak: TBK m.344.

Tahliye taahhüdü

Kiracının, kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlenmesidir. Kiracı boşaltmazsa kiraya veren bu tarihten itibaren bir ay içinde icraya başvurabilir veya dava açabilir. Bkz. tahliye taahhütnamesi. Dayanak: TBK m.352.

İhbar süresi ve ihbar tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen tarafın, karşı tarafa önceden bildirimde bulunması gereken süredir; kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasındadır. Bu süreye uyulmazsa ihbar tazminatı ödenir. Hesap için ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir. Dayanak: İş Kanunu m.17.

İş güvencesi ve işe iade

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesinin ancak geçerli bir sebeple feshedilebilmesidir. Geçerli sebep yoksa işçi işe iade talep edebilir. Bkz. işe iade davası. Dayanak: İş Kanunu m.18.

Haklı nedenle fesih

İşçinin veya işverenin, kanunda sayılan sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışlar gibi hâllerde iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden sona erdirmesidir. Örneğin ücreti zamanında ödenmeyen işçi sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir; bkz. maaşı geç ödenen işçinin haklı feshi. Dayanak: İş Kanunu m.24.

Psikolojik taciz (mobbing)

İşyerinde bir çalışanın sistematik olarak yıldırılması, dışlanması veya aşağılanmasıdır. İşveren, işçilerin psikolojik tacize uğramaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Bkz. mobbing nedeniyle haklı fesih. Dayanak: TBK m.417.

İptal davası ve tam yargı davası

İptal davası, hukuka aykırı bir idari işlemin ortadan kaldırılması için; tam yargı davası ise idarenin eylem veya işlemi nedeniyle uğranılan zararın tazmini için açılır. Bkz. iptal davası. Dayanak: İYUK m.2.

Yürütmenin durdurulması

İdari dava sürerken işlemin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasıdır. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte aranır. Dayanak: İYUK m.27.

Terimlerin Salihli'deki karşılığı: Sözlükte geçen mahkeme ve birimlerin çoğu Salihli Adliyesi'nde bulunur. Ana binada ağır ceza, asliye ceza, asliye hukuk, sulh hukuk ve aile mahkemeleri ile sulh ceza ve infaz hâkimlikleri görev yapar. İcra hukuk ve icra ceza mahkemeleri, iş mahkemesi, kadastro mahkemesi ve icra müdürlüğü ise ek hizmet binasındadır. Hangi davaya hangi mahkemenin baktığı Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler, davaların ortalama süreleri ise Salihli'de dava süreleri yazısında anlatılmıştır.

Bir terim burada yoksa

Sözlüğü, okurlarımızdan gelen sorulara ve yeni yazılarımıza göre düzenli olarak genişletiyoruz. Alanlara göre genel bilgi için ceza hukuku, aile ve boşanma hukuku, miras hukuku, icra ve iflas hukuku, gayrimenkul hukuku, iş hukuku, kira hukuku ve idare hukuku sayfalarına, tüm yazılar için hukuki içerikler sayfasına bakabilirsiniz.

Sık karşılaşılan başvuru süreleri: özet tablo

Sözlükteki terimlerin çoğu belirli sürelere bağlıdır. En sık karşılaşılan süreler şunlardır:

İlgili içerikler