MİRAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Mirası Reddedince Pay Kime Geçer? Torunlar, Sağ Kalan Eş ve Alacaklılar

Ret, borcu ortadan kaldırmaz; borcu başkasına yöneltebilir

Borçları malvarlığından fazla olan bir kişi vefat ettiğinde mirasçılar çoğunlukla mirası reddeder. Ancak birçok aile, reddin sonuçlarını tam bilmediği için beklenmedik bir durumla karşılaşır: çocukların reddettiği miras torunlara veya sağ kalan eşe geçebilir ve alacaklılar bu kez onlara yönelebilir. Bu yazı, mirası reddettikten sonra payın kime geçtiğini ve dikkat edilmesi gereken noktaları ele alır. Reddin genel şartları, borca batık tereke ve resmi defter için ölen kişinin borçları mirasçılara geçer mi yazımıza bakabilirsiniz.

Reddin şekli ve süresi

TMK m.605'e göre yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir. Miras üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar.

Mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve reddin kayıtsız ve şartsız olması gerekir. "Evi alırım, borçları kabul etmem" gibi kısmi veya şarta bağlı bir ret geçerli değildir. Süresi içinde yapılan ret beyanı, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır ve reddeden mirasçı isterse kendisine reddi gösteren bir belge verilir.

Yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. Önemli sebeplerin varlığı hâlinde ise sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir.

Ret süresinde icra takipleri

Mirasçılar karar verirken alacaklıların baskısıyla karşılaşabilir. İcra ve İflas Kanunu m.53'e göre terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç gün içinde takip geri bırakılır; mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse, Medeni Kanunda belirlenen süreler geçinceye kadar takip geri kalır. Bu süre, terekenin borç durumunu araştırmak için kullanılmalıdır. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır; ancak bu durumun sonradan ispatı gerekebileceğinden, süresi içinde açık bir ret beyanında bulunmak daha güvenlidir.

Reddedenin payı kime geçer?

Temel kural TMK m.611'dedir: yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer. Mirasçılık sisteminde vefat etmiş bir mirasçının yerini kendi altsoyu aldığı için, çocuklardan biri reddettiğinde onun payı kendi çocuklarına geçer.

Çocukların tamamı reddettiğinde ise kanun ayrıca hüküm koyar: altsoyun tamamının mirası reddetmesi hâlinde payları sağ kalan eşe geçer (m.613); en yakın yasal mirasçıların tamamı reddetmişse miras tasfiye edilir (m.612). Mirasçıların, kendilerinden sonra gelenlere mirasın sorulmasını isteyebilmesi (m.614) de sonraki mirasçıların kendiliğinden mirasçı olmadığı yönünde değerlendirilebilir. Bu nedenle, bütün çocuklar reddettiğinde torunların kendiliğinden mirasçı olup olmadığı tartışmalıdır. Uygulamada risk almamak için torunların da süresi içinde ihtiyaten ret beyanında bulunması güvenli yoldur.

Örnek

Borçlu bir baba vefat etmiştir. Eşi ve iki çocuğu (A ve B) vardır; A'nın iki çocuğu (torunlar) bulunmaktadır.

• Yalnızca A mirası reddederse, A'nın payı onun çocuklarına, yani torunlara geçer (m.611). Torunlar mirasçı olur; borçtan kurtulmak için onların da süresi içinde reddetmesi gerekir. Torunlar küçükse ret yasal temsilcileri aracılığıyla yapılır; temsilci de mirası reddetmiş olduğundan, menfaat çatışması nedeniyle kayyım atanması gündeme gelebilir.
• A ve B birlikte reddederse altsoyun payının sağ kalan eşe geçeceği (m.613) ve torunların bu durumda kendiliğinden mirasçı olup olmadığı tartışmalıdır. Bu nedenle torunların da ihtiyaten reddetmesi ve eşin de ayrıca karar vermesi gerekir. Eş reddetmezse mirası kazanmış olur.
• Eş dahil en yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, TMK m.612'ye göre sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir.

Sonra gelen mirasçılar için süre ayrıca işler: ret sonucunda miras daha önce mirasçı olmayanlara geçerse, bunlar için ret süresi önceki mirasçılar tarafından mirasın reddedildiğini öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Torunların süresi bu nedenle, kendi anne veya babalarının reddettiğini öğrendikleri tarihten başlar; ihtiyaten ret beyanının da bu süre içinde yapılması gerekir.

Tüm mirasçılar reddederse: tasfiye

En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir ve tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir. Yani alacaklılar terekeden ödenir; artan bir değer olursa reddeden mirasçılara döner. Mirasçıların kişisel malvarlığı bu tasfiyeden etkilenmez.

Mirasçılar, mirası reddederken kendilerinden sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını da isteyebilir. Bu durumda ret sulh hâkimi tarafından sonraki mirasçılara bildirilir; bunlar bir ay içinde kabul etmezlerse reddetmiş sayılır ve miras tasfiye edilir; tasfiye sonunda arta kalan değerler önce gelen mirasçılara verilir.

Reddeden mirasçının sorumlu kalabileceği durumlar

Son beş yılda alınanlar

Ret, mirasçıyı her zaman tamamen korumaz. TMK m.618'e göre ödemeden aciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, onun alacaklılarına karşı, ölümünden önceki beş yıl içinde ondan almış oldukları ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde sorumlu olurlar. Olağan eğitim ve öğrenim giderleriyle âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır; iyiniyetli mirasçılar ise ancak geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumludur.

Terekeye karışmak

Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, olağan yönetim dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez. Vefattan sonra aracın satılması, banka hesabındaki paranın çekilmesi veya kira gelirinin tahsil edilip kullanılması gibi işlemler bu nedenle risklidir. Buna karşılık zamanaşımı veya hak düşümü sürelerinin dolmasını engellemek için dava açılması ve icra takibi yapılması ret hakkını ortadan kaldırmaz.

Mirasçının kendi alacaklıları reddi iptal ettirebilir mi?

Bu kez durum tersidir: miras zengin, mirasçı ise borçludur. Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları veya iflas idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açabilir. Reddin iptaline karar verilirse miras resmen tasfiye edilir ve reddeden mirasçının payına düşen değerden önce itiraz eden alacaklıların alacakları ödenir.

Vesayet altındaki mirasçılar

Bu kural, velayet altındaki küçükler için değil, vesayet altındaki kişiler için öngörülmüştür: vesayet altındaki bir kişi adına mirasın kabulü veya reddi için, vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gereklidir. Vasi bu izinleri almadan ret beyanında bulunmamalı ve süreyi kaçırmamak için izin başvurusunu erken yapmalıdır. Miras payları ve mirasçılık sırası için miras payı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

İlgili içerikler