MİRAS HUKUKU

Mirasçılıktan Çıkarma (Mirastan Iskat)

Hukuki dayanak

Mirasçılıktan çıkarma Türk Medeni Kanunu (TMK) m.510–513 arasında düzenlenir. TMK m.510 çıkarma sebeplerini, m.511 çıkarmanın sonuçlarını, m.512 ispat yükünü ve geçerlilik şartını, m.513 ise borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarmayı düzenler. Kurum, saklı pay korumasının istisnasıdır; saklı payın kapsamı ve tenkis davası için Saklı Pay ve Tenkis Davası yazısına bakılabilir.

Çıkarma sebepleri

TMK m.510 uyarınca mirasbırakan, aşağıdaki durumlarda ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir:

• Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse,
• Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.

Kanun bu iki sebebi sınırlı olarak sayar. Bir davranışın "ağır suç" veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerin "önemli ölçüde" yerine getirilmemesi niteliğinde olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir. Tek başına küs olmak veya az görüşmek, Kanundaki ölçütün kendiliğinden gerçekleştiği anlamına gelmez.

Aile hukukundan doğan yükümlülüklere bir örnek olarak TMK m.322 gösterilebilir: bu hükme göre ana, baba ve çocuk, ailenin huzur ve bütünlüğünün gerektirdiği şekilde birbirlerine yardım etmek, saygı ve anlayış göstermek ve aile onurunu gözetmekle yükümlüdür. Çıkarma yalnızca saklı paylı mirasçılar bakımından anlam taşır; TMK m.506'ya göre saklı pay altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş için öngörülmüştür.

Çıkarma nasıl yapılır?

Çıkarma, ancak ölüme bağlı bir tasarrufla yapılabilir. TMK m.531 uyarınca vasiyet, resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir. Tasarruf ehliyeti bakımından TMK m.502'ye göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir; TMK m.503'e göre miras sözleşmesi yapabilmek için ise ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, kısıtlı bulunmamak gerekir.

Geçerlilik bakımından en önemli şart, sebebin tasarrufta gösterilmesidir. TMK m.512 uyarınca mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Bu nedenle sebebin açık ve somut biçimde yazılması önem taşır.

Çıkarmanın sonuçları

TMK m.511 uyarınca mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Çıkarılan kimsenin altsoyu da, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

TMK m.562 uyarınca mirasçılıktan çıkarılanın çıkarma tasarrufuna itiraz etmemesi durumunda, iflas idaresi veya elinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklılar Kanundaki koşullarla tenkis davası açabilir.

Borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma

TMK m.513 özel bir çıkarma türü öngörür: mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak bu yarıyı çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Miras açıldığı zaman aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.

Süreç nasıl işler?

Mirasbırakan çıkarma iradesini ölüme bağlı tasarrufta ve sebebini belirterek açıklar. Mirasın açılmasından sonra çıkarılan mirasçı itiraz ederse, gösterilen sebebin varlığı ve tasarrufun hukuki sonuçları yargılamada incelenir. TMK m.512 uyarınca mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.

Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Ancak mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur. Başka bir anlatımla, ispatlanamayan bir çıkarma çoğu durumda mirasçıyı tamamen değil, saklı payı ölçüsünde korur; sonuç somut tasarrufun içeriğine göre değişebilir.

Yetki bakımından 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.11 uyarınca ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

Salihli'de ıskata itiraz: Mirastan çıkarılan mirasçının iptal veya tenkis davası, HMK m.11 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Mirasbırakan Salihli'de oturuyorsa dava, adliye ana binasındaki asliye hukuk mahkemelerinden birinde görülür. Mirasçılık belgesinin düzeltilmesi gerekiyorsa açılan mirasçılık belgesinin iptali davaları, Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde ortalama 106 günde sonuçlanmıştır.

Süreler

TMK m.512, çıkarılan mirasçının itirazı için ayrı bir süre öngörmez. Talebin niteliğine göre iptal veya tenkis davalarına ilişkin hak düşürücü süreler gündeme gelebilir:

• TMK m.559 uyarınca iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.
• TMK m.571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.

Hangi sürenin uygulanacağı, ileri sürülen talebin hukuki niteliğine göre somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Deliller ve belgeler

• Vasiyetname veya miras sözleşmesi
• Noter ve vasiyetname açılmasına ilişkin kayıtlar
• Varsa ceza soruşturması veya kovuşturması dosyaları
• Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlalini gösteren belgeler
• Hukuka uygun yazışmalar ve tanık anlatımları
• Borç ödemeden aciz belgesi (TMK m.513 kapsamındaki çıkarmada)

Mirastan yoksunlukla farkı

Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın iradesine dayanır. Mirastan yoksunluk ise Kanundan doğar: TMK m.578 uyarınca örneğin mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs edenler, mirasçı olamayacakları gibi ölüme bağlı tasarrufla herhangi bir hak da edinemezler. Mirastan yoksunluk, mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar. TMK m.579 uyarınca mirastan yoksunluk yalnız yoksun olanı etkiler; yoksun olanın altsoyu, mirasbırakandan önce ölen kimsenin altsoyu gibi mirasçı olur. Görüldüğü gibi iki kurumda da altsoya ilişkin sonuçlar benzer bir mantıkla düzenlenmiştir.

Sık yapılan hatalar

• Çıkarma sebebini tasarrufta hiç belirtmemek veya genel ifadelerle geçiştirmek.
• Saklı payı olmayan mirasçılar için de çıkarma gerektiğini düşünmek; saklı payı bulunmayan yasal mirasçılar bakımından mirasbırakan, TMK m.505 uyarınca tasarruf edilebilir kısım içinde serbestçe tasarruf edebilir.
• Çıkarmanın çıkarılan kişinin çocuklarını da kendiliğinden mirastan dışladığını sanmak.
• İtiraz ve dava sürelerini takip etmemek.

Mirasçılıktan çıkarmada kurallar: özet tablo

Mirasçılıktan çıkarmanın sebepleri, şekli, ispatı ve sonuçları TMK m.510 ilâ m.513'te düzenlenmiştir:

Önemli noktalar

Çıkarma geçerli olsa bile terekenin paylaşımı ayrıca gündeme gelir. TMK m.642 uyarınca mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir; bu konu Ortaklığın Giderilmesi Davası yazısında ele alınmıştır. Miras hukukunun genel çerçevesi için Miras Hukuku sayfasına bakılabilir.

İlgili içerikler