İDARE HUKUKU

İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması

Hukuki dayanak

İdari yargılama usulü 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) ile düzenlenir. İdari dava türleri İYUK m.2'de, dava açma süreleri m.7'de, sürelerle ilgili genel esaslar m.8'de, idareye başvurunun süreye etkisi m.10 ve m.11'de, yürütmenin durdurulması ise m.27'de yer alır.

İptal davasının kapsamı

İYUK m.2'ye göre iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılır. Aynı madde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarını ayrı bir dava türü olarak sayar.

İdari yargının denetim alanı kanunla sınırlandırılmıştır. İYUK m.2 uyarınca idari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır; idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz. Bu nedenle dava dilekçesinde işlemin neden hukuka aykırı olduğu, yukarıdaki beş unsur çerçevesinde açıklanmalıdır.

İYUK m.12'ye göre ilgililer, haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi, önce iptal davası açıp bu davanın karara bağlanması üzerine dava süresi içinde tam yargı davası da açabilirler.

Yürütmenin durdurulması

İYUK m.27'ye göre Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilmeli ve kanundaki şartlar somutlaştırılmalıdır.

Şartlar

• Açık hukuka aykırılık: İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması gerekir.
• Telafisi güç veya imkânsız zarar: İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması gerekir.
• Birlikte gerçekleşme: Kanun bu iki şartın birlikte gerçekleşmesini arar; yalnızca birinin bulunması yeterli değildir.

Karar kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek verilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi ise savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Aynı maddeye göre yürütmenin durdurulması kararlarında işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve doğacak zararların neler olduğunun belirtilmesi zorunludur.

Yürütmenin durdurulması istemli davalarda İYUK m.27 uyarınca Kanunun 16 ncı maddesinde yazılı süreler kısaltılabileceği gibi tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir. Yürütmenin durdurulmasına dair verilen kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır.

Dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa, İYUK m.27 uyarınca davalı idarenin savunması alınmaksızın istem reddedilebilir. Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz.

Süreç nasıl işler?

1. İdari işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu niteliği, tebliğ tarihi ve hukuka aykırılık sebepleri belirlenir.
2. Dava, İYUK m.3 uyarınca Danıştay, idare mahkemesi veya vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçeyle açılır. Dilekçede davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller ve davaya konu idari işlemin yazılı bildirim tarihi gösterilir.
3. İYUK m.14 uyarınca dilekçeler görev ve yetki, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı ve husumet gibi yönlerden ilk incelemeye tabi tutulur.
4. Yürütmenin durdurulması talebi varsa mahkeme şartları somut dosyada değerlendirir.

Salihli'deki idari işlemler: Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler adli yargı mahkemeleridir; idari işlemlere karşı iptal davaları ise idare mahkemesinde görülür. İYUK m.32'ye göre yetkili idare mahkemesi, kural olarak dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Salihli Belediyesi veya Salihli'deki bir kamu kurumunun işlemine karşı dava, Salihli'yi yargı çevresine alan idare mahkemesinde açılır. İYUK m.4'e göre idare veya vergi mahkemesi bulunmayan yerlerde dava dilekçesi asliye hukuk hâkimliklerine de verilebilir; Salihli'de asliye hukuk mahkemeleri adliye ana binasındadır.

Süreler

• İYUK m.7'ye göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Bu süreler idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
• İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler.
• Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hâllerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.
• İYUK m.8'e göre tatil günleri sürelere dâhildir; sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.
• Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara, İYUK m.27 uyarınca kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir.

İdareye başvurunun süreye etkisi

İYUK m.11'e göre ilgililer, idari dava açılmadan önce işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde isteyebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

İYUK m.10 ise ilgililerin, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabileceğini düzenler. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Deliller ve belgeler

• Dava konusu idari işlem
• Tebliğ veya öğrenme tarihini gösteren belgeler
• İdareye yapılan başvurular ve cevaplar
• İşlemin dayanağı kayıtlar
• Telafisi güç veya imkânsız zararı somutlaştıran belgeler

İYUK m.3 uyarınca dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dava dilekçesine eklenir.

Sık yapılan hatalar

• Her idari başvurunun dava süresini durduracağını varsaymak; süreyi durduran başvuru İYUK m.11'de tarif edilmiştir.
• Yürütmenin durdurulması talebinde zarar unsurunu soyut bırakmak.
• Özel kanunlardaki farklı dava sürelerini kontrol etmemek.
• İYUK m.27 uyarınca aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamayacağını gözden kaçırmak.

İptal davasında süreler ve şartlar: özet tablo

İdari yargıda dava türleri, süreler ve yürütmenin durdurulması İYUK'ta düzenlenmiştir:

Önemli noktalar

Vergi mahkemelerinde durum farklıdır. İYUK m.27'ye göre vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, kural olarak dava konusu edilen bölümün tahsil işlemlerini durdurur. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları ise öncelikle incelenir ve karara bağlanır.

Taşınmaza yönelik idari müdahalelerde kamulaştırmasız el atma içeriği, genel çerçeve için idare hukuku sayfası incelenebilir. İdari yargıda süre kontrolü dosyanın en başında yapılmalıdır; her dosyanın sonucu somut olaya göre değişebilir.

Memurlara verilen disiplin cezalarına karşı itiraz ve dava yolları için memur disiplin cezasına itiraz yazısına bakılabilir.

İlgili içerikler