CEZA MUHAKEMESİ · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? Şüphelinin Hakları

Hukuki dayanak

İfade alma ve sorgunun usulü 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.145–148'de düzenlenmiştir. CMK m.147 şüpheliye tanınan hakları, CMK m.148 ise ifade alma sırasında yasak olan yöntemleri sayar. Şüpheli, hakkında soruşturma yürütülen ancak henüz kovuşturma başlamamış kişidir; ifade çoğu zaman kollukta veya Cumhuriyet savcısı önünde alınır.

Çağrıya uymak zorunda mıyım?

Şüpheli olarak ifadeye çağrılan kişiye gönderilen çağrı belgesinde çağrının nedeni ve gelinmezse zorla getirileceği belirtilir (CMK m.145). Bu nedenle çağrıya uyulmalıdır. Uygun bir mazeret varsa, ifadenin başka bir tarihte alınması için ilgili birimle iletişime geçilebilir.

Şüphelinin hakları

• Suçlamayı öğrenme: Kendisine yöneltilen suçlama açıkça anlatılır.
• Müdafi yardımı: Şüpheli bir veya birden fazla avukat seçebilir; avukat tutacak durumu yoksa istemi halinde baro tarafından avukat görevlendirilir.
• Susma hakkı: Kanuna göre suçlama hakkında açıklamada bulunmamak şüphelinin hakkıdır; susması aleyhine yorumlanamaz.
• Delil toplanmasını isteme: Şüpheli, aleyhindeki şüphelerden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebilir.
• Yakınına haber verme: Gözaltına alınan şüphelinin yakınlarına gecikmeksizin haber verilir.

Zorunlu müdafilik

CMK m.150 uyarınca şüpheli on sekiz yaşını doldurmamışsa veya kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır veya dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturmalarda da bu kural uygulanır.

Yasak yöntemler

CMK m.148 uyarınca şüphelinin beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit uygulama, bazı araçlar kullanma gibi iradeyi bozan yöntemler yasaktır; bu yollarla elde edilen ifadeler, rıza olsa bile delil olarak değerlendirilemez. Ayrıca müdafi bulunmaksızın kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli ya da sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

İfade sırasında dikkat edilecekler

• İfade tutanağını imzalamadan önce dikkatle okuyun; söylemediğiniz bir ifade varsa düzeltilmesini isteyin.
• Bilmediğiniz konularda tahmine dayalı açıklama yapmayın.
• Elinizdeki belgeleri, yazışmaları ve tanık bilgilerini avukatınızla birlikte değerlendirin.

Önemli noktalar

İfade, soruşturmanın ilk ve çoğu zaman en etkili aşamasıdır. Soruşturmanın devamındaki koruma tedbirleri için tutuklama kararına itiraz ve ceza hukuku sayfalarına bakılabilir.

İlgili içerikler