CEZA MUHAKEMESİ · RESMÎ VERİLER

Ceza Davası Nasıl İşler? İddianameden Duruşmaya, Hükümden İstinafa Aşama Aşama

1. İddianame: dava nasıl açılır?

Ceza davasını kişiler değil, Cumhuriyet savcısı açar. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 170. maddesine göre kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısına aittir ve soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı bir iddianame düzenler. İddianamede şüphelinin kimliği, yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri, suçun işlendiği yer ve zaman, deliller ve şüphelinin tutuklu olup olmadığı gösterilir.

Deliller yeterli şüphe oluşturmuyorsa savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Şikâyetçi bu karara itiraz edebilir; bu yol kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz yazısında anlatılmıştır.

2. İddianamenin incelenmesi: iade veya kabul

İddianame mahkemeye geldiğinde hemen dava açılmış olmaz. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 174. maddesine göre mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeleri inceler. İddianame kanuna aykırı düzenlenmişse, suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmamışsa veya uzlaştırma, önödeme ya da seri muhakeme usulü uygulanması gereken bir işte bu usuller uygulanmamışsa, eksik veya hatalı noktalar belirtilerek iddianame savcılığa iade edilir.

Kanun'un 175. maddesine göre iddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar. Mahkeme iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır.

Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli Cumhuriyet Başsavcılığı'na gelen soruşturmaların yarısından fazlası kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanmış, mahkemeler ise iddianamelerin büyük çoğunluğunu kabul etmiştir. Diğer veriler için Salihli Adliyesi 2025 istatistikleri sayfasına bakılabilir.

3. İddianamenin tebliği ve çağrı

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 176. maddesine göre iddianame, çağrı kâğıdı ile birlikte sanığa tebliğ olunur. İddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi, dosyada iletişim bilgisi varsa telefon veya elektronik posta gibi araçlarla da bildirilir. Tutuklu olmayan sanığa gönderilen çağrı kâğıdına, mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır. Bu nedenle duruşma tarihini öğrenen sanığın duruşmaya katılması veya mazeretini önceden bildirmesi gerekir.

Sanık kendisine bir müdafi seçebilir. Kanun'un 150. maddesine göre müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan eden sanığa istemi hâlinde müdafi görevlendirilir; sanık çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse veya sağır ve dilsizse ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan yargılanıyorsa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir.

4. Duruşma nasıl ilerler?

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 191. maddesi duruşmanın sırasını belirler. Sanığın, müdafiinin, tanık ve bilirkişilerin hazır olup olmadığı saptanarak duruşmaya başlanır ve iddianamenin kabulü kararı okunur. Tanıklar salondan çıkarılır. Ardından sırasıyla şu işlemler yapılır:

1. Sanığın açık kimliği saptanır; kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır.
2. İddianamedeki suçlamanın dayanağı olan eylemler, deliller ve hukuki nitelendirme anlatılır.
3. Sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkı ve diğer hakları bildirilir.
4. Sanık açıklama yapmaya hazır olduğunu bildirirse sorgusu yapılır.
5. Tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları ve belgeler okunur; deliller tartışılır.

Delillerin tartışılmasında Kanun'un 216. maddesine göre söz sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine verilir. Hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilir. Sanığın soruşturma ve kovuşturmadaki hakları için ifadeye çağrılan şüphelinin hakları yazısına bakılabilir.

Duruşmalar neden ertelenir?

Ceza davaları her zaman tek bir duruşmada sonuçlanmaz. Tanığın gelmemesi, sanığın veya müdafiin mazeret bildirmesi, bilirkişi raporunun ya da başka bir kurumdan istenen kaydın beklenmesi gibi nedenlerle mahkeme duruşmayı ara kararla erteler ve bir sonraki duruşma gününü belirler. Ara kararda yapılması istenen işler tebligat veya UYAP üzerinden takip edilmeli, istenen belge ve tanık bilgileri bir sonraki duruşmadan önce mahkemeye ulaştırılmalıdır. Bu hazırlık, davanın gereksiz yere uzamasını önler.

Mağdur davaya nasıl katılır?

Ceza davasının tarafı savcı ve sanıktır; ancak suçtan zarar gören kişi de davaya katılabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 237. maddesine göre mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir. Kanun yolu aşamasında ise ilk kez katılma isteğinde bulunulamaz. Katılan, delil sunabilir, tanık dinletilmesini isteyebilir ve hükme karşı kanun yoluna başvurabilir.

Dava açılmadan biten dosyalar: uzlaştırma

Bazı suçlarda dosya mahkemeye gelmeden uzlaştırmayla kapanır. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre uzlaştırma bürosuna gönderilen 971 dosyanın 922'si uzlaşmayla sonuçlanmış, 49 dosyada uzlaşma sağlanamamıştır. Hangi suçların uzlaştırmaya tabi olduğu uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır yazısında anlatılmıştır.

5. Hüküm: beraat, mahkûmiyet ve diğerleri

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesine göre duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra hüküm verilir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı hükümdür. Beraat kararı; yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması, suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması, kast veya taksirin bulunmaması, bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması veya suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması hâllerinde verilir.

Mahkûmiyet hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması da gündeme gelebilir. 2026 yılında yapılan değişiklikle Kanun'un 231. maddesine göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası ise mahkemece hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir; bu karar, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. HAGB ile cezanın ertelenmesi arasındaki fark hapis cezasının ertelenmesi ile HAGB farkı yazısında anlatılmıştır.

6. İstinaf

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 272. maddesine göre ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak hapis cezasından çevrilenler hariç, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri gibi kanunda sayılan bazı kararlar kesindir. Kanun'un 273. maddesine göre istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır.

İlk derecede davaların ne kadar sürdüğüne ilişkin birkaç örnek aşağıdadır.

Salihli'deki ağır ceza ve asliye ceza mahkemelerinde davaların suç türüne göre ortalama süreleri Salihli ceza mahkemeleri sayfasında gösterilmiştir. Bu süreler ilk derece içindir; istinaf ve temyiz aşaması ayrıca zaman alır.

Önemli noktalar

• Ceza davasını Cumhuriyet savcısı, yeterli şüphe varsa iddianameyle açar.
• Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler; eksik bulursa iade eder.
• İddianamenin kabulüyle dava açılmış olur; iddianame çağrı kâğıdıyla sanığa tebliğ edilir.
• Hükümden önce son söz sanığa verilir.
• İstinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.

İlgili içerikler