CEZA MUHAKEMESİ · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz: Süre, Merci ve Dilekçe

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı nedir?

Bir suç şikâyeti veya ihbarı üzerine Cumhuriyet savcısı soruşturma başlatır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.160'a göre savcı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar. Soruşturmanın sonunda ya iddianame düzenlenir ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Bu karar uygulamada kısaca "KYOK" veya "takipsizlik kararı" olarak anılır.

CMK m.172/1'e göre Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Kovuşturma olanağının bulunmaması; şikâyet süresinin geçmesi, şikâyetten vazgeçilmesi veya dava zamanaşımının dolması gibi durumlarda söz konusu olur. Karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.

Kimler itiraz edebilir?

CMK m.173/1, itiraz hakkını suçtan zarar görene tanır. CMK m.234 de mağdur ile şikâyetçinin soruşturma evresindeki hakları arasında, Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanmayı sayar. Bu nedenle itiraz edecek kişinin, soruşturma konusu suçtan doğrudan zarar gören konumunda bulunması önemlidir.

Benzer bir itiraz yolu iki karar için daha öngörülmüştür:

• Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı: CMK m.158/6'ya göre ihbar veya şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırmaya gerek kalmadan açıkça anlaşılırsa ya da şikâyet soyut ve genel nitelikteyse bu karar verilir; karara karşı 173. maddedeki usule göre itiraz edilebilir.
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı: CMK m.171/2'ye göre suçtan zarar gören veya şüpheli, bu karara da 173. madde hükümlerine göre itiraz edebilir.

İtiraz süresi: iki hafta

CMK m.173/1'e göre itiraz süresi, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Bu süre 2024 yılında yapılan değişiklikle on beş günden iki haftaya çevrilmiştir. Süre tebliğden başlar; kararın verildiği tarih esas alınmaz.

Hafta olarak belirlenen sürenin nasıl hesaplanacağı CMK m.39'da düzenlenir: süre, tebligatın yapıldığı günün son haftada isim itibarıyla karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer. Örneğin karar bir pazartesi günü tebliğ edilmişse, itiraz süresi iki hafta sonraki pazartesi günü mesai saati bitiminde dolar. Son gün tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter.

Süre kaçırılırsa itiraz incelenmeden reddedilebilir. Kusuru olmaksızın süreyi kaçıran kişi ise CMK m.40'a göre eski hâle getirme isteminde bulunabilir; kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemişse kişi kusursuz sayılır. Eski hâle getirme dilekçesi, CMK m.41'e göre engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde verilmelidir.

Görevli merci: sulh ceza hâkimliği

İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır (CMK m.173/1). Örneğin kararı bir ilçe Cumhuriyet başsavcılığı vermişse, o ilçenin bağlı olduğu ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliği itirazı inceler. Kararın kendisinde de itiraz mercii gösterildiğinden, itiraz dilekçesinin kararda belirtilen merciye hitaben yazılması gerekir.

İtiraz dilekçesinde neler yer almalı?

CMK m.173/2'ye göre itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. İtirazın yalnızca "karar hatalıdır" şeklinde genel bir ifadeyle yapılması yeterli değildir; savcılık kararının hangi yönden eksik veya hatalı olduğunun somut olarak gösterilmesi gerekir. Dilekçede şu hususlara yer verilmesi yararlıdır:

• Soruşturma numarası, karar numarası ve tebliğ tarihi,
• Olayın kısa ve tarihli anlatımı,
• Toplanmayan veya değerlendirilmeyen deliller (tanıklar, kamera kayıtları, banka kayıtları, yazışmalar, rapor ve belgeler),
• Kararın gerekçesindeki eksiklik veya çelişkiler,
• Gerekirse soruşturmanın genişletilmesi talebi.

Soruşturma evresinde mağdur, CMK m.234'e göre delillerin toplanmasını isteme hakkına da sahiptir. Bu nedenle itiraz dilekçesinde, toplanması istenip de toplanmayan delillerin özellikle belirtilmesi önem taşır. Dijital delillerin değerlendirilmesi için WhatsApp yazışmaları delil olur mu yazısına bakılabilir.

Sulh ceza hâkimliğinin kararı

CMK m.173/3'e göre sulh ceza hâkimliği, kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bu hususu açıkça belirterek o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir. Kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa istemi gerekçeli olarak reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir.

CMK m.173/4'e göre sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir. Bu durumda dava açılır ve yargılama aşamasına geçilir.

CMK m.173/5'e göre Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde hükmü uygulanmaz. Kanunda ayrıca itiraz yolu öngörülen hâller saklıdır; örneğin kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararına itiraz CMK m.171/2'de açıkça düzenlenmiştir.

İtiraz reddedilirse: yeni delil

CMK m.172/2'ye göre kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. CMK m.173/6'ya göre itirazın reddedilmesi hâlinde de aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi için bu kural uygulanır. Yani reddedilen bir itirazdan sonra aynı iddialarla yeniden başvurmak sonuç doğurmaz; ancak daha önce dosyada bulunmayan ve yeterli şüphe oluşturabilecek yeni bir delil ortaya çıkarsa süreç yeniden işletilebilir.

Kanun bir özel durumu da düzenler: CMK m.172/3'e göre kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya bu konudaki başvurunun dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyonla düşmesi üzerine, kesinleşmeden itibaren üç ay içinde talep edilirse yeniden soruşturma açılır.

Sık yapılan hatalar

• İki haftalık süreyi kararın tarihinden değil, tebliğ tarihinden hesaplamamak veya süreyi on beş gün sanmak.
• İtirazı kararda gösterilen sulh ceza hâkimliği yerine başka bir merciye yöneltmek.
• Dilekçede somut olay ve delil göstermeden yalnızca genel itiraz beyanında bulunmak.
• Reddedilen itirazdan sonra yeni delil olmadan aynı şikâyeti tekrarlamak.
• Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresini ve uzlaştırma kapsamını gözden kaçırmak (bkz. uzlaştırma).

Ceza muhakemesindeki diğer itiraz yolları için HAGB kararına itiraz ve tutuklama kararına itiraz yazılarına, genel bilgi için ceza hukuku sayfasına bakılabilir.

İlgili içerikler