CEZA MUHAKEMESİ · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Tutuklama Kararına İtiraz ve Tutukluluğun İncelenmesi

Hukuki dayanak

Tutuklamaya ilişkin temel düzenlemeler 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) tutuklamayı düzenleyen 100 ilâ 108. maddeleri ile itiraz kanun yolunu düzenleyen 267 ilâ 271. maddelerinde yer alır. CMK m.101/5 uyarınca bu madde ile 100. madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir. CMK m.267'ye göre hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.

Tutuklamanın şartları

CMK m.100/1 uyarınca kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. Aynı fıkraya göre işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez.

Kanunda sayılan tutuklama nedenleri şunlardır:

• Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların bulunması.
• Şüpheli veya sanığın davranışlarının delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususlarında kuvvetli şüphe oluşturması.
• CMK m.100/3'te sayılan katalog suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı.

CMK m.100/4 uyarınca sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.

Tutuklama kararında neler gösterilmelidir?

CMK m.101/1 uyarınca soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen mahkeme karar verir. CMK m.101/2'ye göre tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerinin varlığını, tedbirin ölçülü olduğunu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir.

Tutuklama istenildiğinde şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır. CMK m.107 uyarınca tutuklamadan ve tutuklamanın uzatılmasına ilişkin her karardan tutuklunun bir yakınına veya belirlediği bir kişiye hâkimin kararıyla gecikmeksizin haber verilir.

İtiraz süreci nasıl işler?

CMK m.268/1 uyarınca itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir.

CMK m.268/3-b uyarınca sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan itirazların incelenmesi, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir. Asliye ceza mahkemesi ve ağır ceza mahkemesi kararlarına yapılan itirazlarda inceleme mercii aynı fıkranın diğer bentlerine göre belirlenir.

CMK m.270/2 uyarınca 101 ve 105. maddeler uyarınca yapılan itiraz üzerine Cumhuriyet savcısından görüş alınması durumunda bu görüş şüpheli, sanık veya müdafiine bildirilir; şüpheli, sanık veya müdafii üç gün içinde görüşünü bildirebilir.

CMK m.271 uyarınca kanunda yazılı hâller saklı kalmak üzere itiraz hakkında duruşma yapılmaksızın karar verilir ve karar mümkün olan en kısa sürede verilir. Merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir; ancak ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.

CMK m.269 uyarınca itiraz, kararın yerine getirilmesinin geri bırakılması sonucunu doğurmaz; ancak kararına itiraz edilen makam veya kararı inceleyecek merci geri bırakılmasına karar verebilir.

Salihli'de tutuklama talepleri: Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli Cumhuriyet Başsavcılığı'nca tutuklama talebiyle hâkimliğe sevk edilen şüphelilere ilişkin 2184 dosyanın 429'unda tutuklama, 918'inde adli kontrol kararı verilmiş, 837'sinde ise tutuklama kararı verilmemiştir. Tutuklama talebi, dosyaların yaklaşık beşte birinde tutuklamayla sonuçlanmıştır. Adli kontrol yükümlülükleri ve bunlara itiraz adli kontrol kararına itiraz yazısında, adliyedeki birimler ise Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler yazısında anlatılmıştır.

Tahliye talebi ve tutukluluk incelemesi

CMK m.104 uyarınca soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir. Tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmeye hâkim veya mahkemece karar verilir ve bu kararlara itiraz edilebilir. CMK m.105 uyarınca bu istem üzerine merci üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adli kontrol uygulanmasına karar verir; m.103/1'in birinci cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak uygulanır.

CMK m.103 uyarınca hakkında tutuklama kararı verilmiş şüpheli ve müdafii de şüphelinin adli kontrol altına alınarak serbest bırakılmasını sulh ceza hâkiminden isteyebilir.

CMK m.108 uyarınca soruşturma evresinde tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği en geç otuzar günlük süreler itibarıyla, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle incelenir. İtiraz ile periyodik inceleme arasındaki fark CMK 108 tutukluluk incelemesi içeriğinde ayrıca ele alınmıştır.

Süreler

• Genel itiraz süresi: kanunda ayrıca hüküm yoksa kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta (CMK m.268).
• Periyodik inceleme: soruşturma evresinde en geç otuzar günlük süreler (CMK m.108).
• Azami tutukluluk: ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır; zorunlu hâllerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde bu süre en çok iki yıldır ve m.102'de gösterilen sınırlar içinde uzatılabilir.
• Soruşturma evresi: tutukluluk süresi ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler bakımından altı ayı, görevine giren işler bakımından bir yılı geçemez; m.102/4'te sayılan bazı suçlar için ayrı sınır öngörülmüştür.

Deliller ve değerlendirme ölçütleri

• Kuvvetli suç şüphesini gösterdiği ileri sürülen deliller ve kişiyle bağlantısı
• Kaçma veya saklanma ihtimaline ilişkin somut olgular
• Delillerin toplanma durumu ve delillere müdahale ihtimali
• Tanık veya mağdur üzerinde baskı riskinin somut dayanakları
• Tutuklulukta geçen süre ve muhakemenin aşaması
• Adli kontrol tedbirlerinin yeterli olup olmayacağı

Dosyada mesaj kayıtları gibi dijital deliller bulunuyorsa bunların nasıl değerlendirildiğine ilişkin elektronik deliller içeriği de yol gösterici olabilir. Tutuklama yerine uygulanabilecek yükümlülükler için adli kontrol kararına itiraz sayfasına bakılabilir.

Tutuklulukta süreler tablosu

Tutukluluk süresinin üst sınırları, işin ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmemesine ve soruşturma ya da kovuşturma evresinde bulunulmasına göre değişir:

Uzatma kararları, Cumhuriyet savcısının, şüpheli veya sanık ile müdafiinin görüşleri alındıktan sonra verilir (CMK m.102/3). Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir ve bu talep üzerine verilen kararlara da itiraz edilebilir (CMK m.104).

Sık yapılan hatalar ve önemli noktalar

Tutuklama bir mahkûmiyet cezası değildir. İtirazın soyut kalıplarla değil, kararın gerekçesindeki eksiklikler ve dosyanın gerçek içeriği üzerinden kurulması gerekir. Sık görülen hatalar şunlardır:

• İki haftalık itiraz süresini kaçırmak veya öğrenme tarihini doğru belirlememek
• Kararın m.101/2'de sayılan unsurları somut olgularla gösterip göstermediğini incelememek
• Adli kontrolün neden yeterli olacağını açıklamamak
• İtiraz, tahliye talebi ve periyodik incelemeyi birbirinin yerine geçen yollar olarak görmek

Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına bakılabilir.

Salihli'deki sulh ceza hâkimliği ile ağır ceza ve asliye ceza mahkemelerinin görev alanı ve 2025 sorgu sayıları Salihli ceza mahkemeleri sayfasında yer almaktadır.

İlgili içerikler