MİRAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Vasiyetname Nasıl Yapılır? Resmî, El Yazılı ve Sözlü Vasiyet

Vasiyetname nedir, kimler yapabilir?

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl geçeceğine ilişkin tek taraflı ölüme bağlı tasarrufudur. Vasiyetnameyle mirasçı atanabilir, belirli bir mal belirli bir kişiye bırakılabilir veya yasal mirasçılar arasındaki paylaşım tasarruf özgürlüğü sınırları içinde değiştirilebilir. Vasiyetname, mirasbırakan hayattayken hiçbir hak doğurmaz; mirasbırakan dilediği zaman vasiyetnamesini değiştirebilir veya ortadan kaldırabilir.

Türk Medeni Kanunu (TMK) m.502'ye göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Bu yönüyle vasiyet ehliyeti, ergin olmayı ve kısıtlı olmamayı da arayan miras sözleşmesi ehliyetinden farklıdır. Vasiyetin yapıldığı anda ayırt etme gücünün bulunması önemlidir; yaşlılık veya hastalık nedeniyle bu konuda tereddüt oluşabilecek durumlarda sağlık raporu alınması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda ispatı kolaylaştırır.

İrade sakatlığı da vasiyetin geçerliliğini etkiler. TMK m.504'e göre mirasbırakanın yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yaptığı ölüme bağlı tasarruf geçersizdir. Ancak mirasbırakan bu etkiden kurtulduğu veya gerçeği öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır.

Vasiyetnamenin üç şekli

TMK m.531'e göre vasiyet, resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir. Kanunda sayılan bu şekiller dışında yapılan bir vasiyet, örneğin bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanan bir metin veya ses kaydı, kural olarak vasiyetname şeklini karşılamaz.

Resmî vasiyetname

TMK m.532 uyarınca resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir; resmî memur, sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir. Uygulamada en sık başvurulan yol noterdir. Noterlik Kanunu m.89 da vasiyetnameyi noterlikte düzenleme şeklinde yapılacak işlemler arasında sayar.

Düzenleme sırasında mirasbırakan arzularını memura bildirir, memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir; vasiyetname mirasbırakan tarafından okunup imzalanır (TMK m.533). Ardından mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder. Tanıklar bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak imzalar (TMK m.534). Vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir. Mirasbırakan okuyamıyor veya imzalayamıyorsa, TMK m.535'teki özel usul uygulanır ve vasiyetname tanıkların önünde ona okunur.

Tanık seçiminde dikkat edilmesi gereken bir yasak vardır. TMK m.536'ya göre fiil ehliyeti bulunmayanlar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri, resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamaz. Ayrıca düzenlemeye katılan memura ve tanıklara ve onların yakınlarına o vasiyetnameyle kazandırmada bulunulamaz. Resmî vasiyetnameyi düzenleyen memur, vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlüdür (TMK m.537).

El yazılı vasiyetname

TMK m.538'e göre el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. Daktilo veya bilgisayarla yazılmış, başkasına yazdırılmış ya da tarihi eksik bırakılmış bir metin bu şartı karşılamaz. El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Saklatma zorunlu olmamakla birlikte, vasiyetnamenin kaybolması veya ölümden sonra ortaya çıkarılmaması riskini azaltır.

Sözlü vasiyet

Sözlü vasiyet istisnai bir yoldur. TMK m.539'a göre mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyete başvurabilir. Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır; tanıklardan biri bunları yer ve tarihi de belirterek hemen yazar, iki tanık birlikte imzalar ve belgeyi vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine verir (TMK m.540). TMK m.541 uyarınca mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer.

Vasiyetin sınırı: saklı paylar

Vasiyet özgürlüğü sınırsız değildir. TMK m.505'e göre mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasın tamamında tasarruf edilebilir.

TMK m.506'ya göre saklı pay; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için ise altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşlerin saklı payı yoktur. Saklı payı zedelenen mirasçı vasiyetnamenin tamamen ortadan kalkmasını değil, ancak tenkis yoluyla kendi saklı payının tamamlanmasını isteyebilir; bu konu saklı pay ve tenkis davası yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Yasal payların hesaplanması için miras payı hesaplama aracı kullanılabilir.

Saklı paylı mirasçıyı mirastan tamamen yoksun bırakmak ancak kanundaki ağır sebeplerin varlığı hâlinde mümkündür; bunun şartları mirasçılıktan çıkarma yazısında anlatılmıştır.

Vasiyetten dönme ve yeni vasiyetname

TMK m.542'ye göre mirasbırakan, kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapmak suretiyle önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir; dönme vasiyetnamenin tamamı veya bir kısmı için olabilir. Resmî bir vasiyetnameden el yazılı vasiyetnameyle dönülmesi de mümkündür; önemli olan, yeni tasarrufun kanuni şekillerden birine uygun olmasıdır. TMK m.543 uyarınca mirasbırakan vasiyetnameyi yok etmek suretiyle de ondan dönebilir.

Önceki vasiyetname kaldırılmadan yeni bir vasiyetname yapılırsa, TMK m.544'e göre kuşkuya yer bırakmayacak surette önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça sonraki vasiyetname onun yerini alır. Belirli bir malın bırakıldığı vasiyet de, mirasbırakan sonradan o malı satmak gibi vasiyetle bağdaşmayan bir tasarrufta bulunursa, aksi belirtilmedikçe ortadan kalkar.

Ölümden sonra: teslim, açılma ve tebliğ

TMK m.595'e göre mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur. Vasiyetnameyi saklayan veya ölenin eşyası arasında bulan kişi, ölümü öğrenir öğrenmez bu görevi yerine getirmezse doğacak zarardan sorumlu olur.

TMK m.596 uyarınca vasiyetname, tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur; bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer açılış sırasında hazır bulunmak üzere çağrılır. Mirasta hak sahibi olanların her birine vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği tebliğ edilir (TMK m.597). Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin tasarrufa, kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge verilir (TMK m.598). Yasal mirasçılık belgesinin nereden alınacağı mirasçılık belgesi yazısında açıklanmıştır.

Vasiyetnamenin iptali

TMK m.557'ye göre ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için şu sebeplerle dava açılabilir:

• Tasarrufun, mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılması,
• Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması,
• İçeriğinin, koşullarının veya yüklemelerin hukuka veya ahlâka aykırı olması,
• Kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılması.

İptal davası, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir (TMK m.558). Süreler hak düşürücüdür: TMK m.559'a göre dava hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Aynı maddeye göre hükümsüzlük, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Sık yapılan hatalar

• El yazılı vasiyetnameyi bilgisayarla yazıp yalnızca imzalamak veya tarih koymamak.
• Resmî vasiyetnamede eşi, çocuğu veya kardeşi tanık olarak göstermek.
• Saklı paylı mirasçıların paylarını dikkate almadan tüm malvarlığını tek kişiye bırakmak.
• Bir malı vasiyet ettikten sonra satıp vasiyetnameyi güncellememek.
• Ölümden sonra bulunan vasiyetnameyi sulh hâkimine teslim etmeyip mirasçılar arasında bekletmek.
• İptal davası için bir yıllık süreyi, açılış tarihinden değil öğrenme tarihinden başlayacak şekilde hesaplamayı gözden kaçırmak.

Vasiyetname hazırlanırken malvarlığının kapsamı, mirasçıların durumu ve saklı paylar birlikte değerlendirilmelidir. Genel bilgi için miras hukuku sayfasına bakılabilir.

İlgili içerikler