MİRAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Noterden mi, Mahkemeden mi Alınır?

Mirasçılık belgesi ne işe yarar?

Bir kişi vefat ettiğinde mirasçıların tapuda intikal yapabilmesi, banka hesaplarındaki paraya ulaşabilmesi, araç devri yapabilmesi veya tereke adına dava açıp takip yürütebilmesi için mirasçı olduklarını belgelemeleri gerekir. Bu belge halk arasında "veraset ilamı" olarak bilinir; kanundaki adı mirasçılık belgesidir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m.598'e göre başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Belgede mirasçılık sıfatları, uygulamada miras payları da gösterilir; paylar için miras payı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Belgede kimler yer alır?

Belge, kanundaki yasal mirasçılık sırasına göre düzenlenir. TMK m.495'e göre mirasbırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyudur; çocuklar eşit olarak mirasçıdır ve mirasbırakandan önce ölmüş çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır. Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır; mirasbırakandan önce ölmüş olan ana veya babanın yerini kendi altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri ve onların altsoyu alır. Bu zümrede de hiç mirasçı yoksa büyük ana ve büyük babalar ile onların altsoyu mirasçı olur.

Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır ve payı, birlikte bulunduğu zümreye göre değişir: altsoyla birlikte mirasın dörtte biri, ana ve baba zümresiyle birlikte yarısı, büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikte dörtte üçü; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Bu nedenle nüfus kayıtlarında önceki evliliklerden doğan çocuklar, evlatlıklar veya mirasbırakandan önce ölmüş çocukların altsoyu gibi kişilerin doğru gösterilmesi, belgenin doğruluğu bakımından belirleyicidir. Eksik veya hatalı bir belge, ileride tapu ve banka işlemlerinin yeniden yapılmasını gerektirebilir.

Noterden almak: hızlı yol

2011 yılında yapılan değişiklikle noterler de mirasçılık belgesi vermeye yetkili kılınmıştır. Noterlik Kanunu m.71/A'ya göre mirasçılık belgesi verilmesi noterler tarafından da yapılabilir. Başvuru yazılı veya sözlü olabilir; noter talep edilen işlemle ilgili bir tutanak düzenler ve belgeyi verir. Bu işlemleri noter bizzat yapar; noterlik dairesinde imza yetkisi verilmiş hukuk fakültesi mezunu görevli veya noter stajyeri varsa onlar da yapabilir.

Nüfus kayıtları açık ve eksiksizse ve mirasçılar Türk vatandaşıysa noter yolu çoğu zaman kısa sürede sonuçlanır. Vasiyetname bulunan hâllerde ise atanmış mirasçılık belgesi yalnızca sulh mahkemesince verilir. Uygulamada mirasçılardan birinin başvurusu yeterli görülür; diğer mirasçıların birlikte gelmesi gerekmez.

Noterin belge veremediği hâller

Noterin yetkisi sınırlıdır. Noterlik Kanunu m.71/B'ye göre aşağıdaki durumlarda mirasçılık belgesi noterler tarafından verilemez:

• Yargılama gerekiyorsa: Mirasçılığın belirlenmesi için tanık dinlenmesi, araştırma yapılması veya bir uyuşmazlığın çözülmesi gerekiyorsa.
• Nüfus kayıtları yetersizse: Örneğin eski kayıtlarda kişilerin ölüm tarihleri eksikse, kayıtlar arasında çelişki varsa veya bir mirasçının kaydı bulunamıyorsa.
• Yabancılar talep ediyorsa: Mirasçılık belgesi yabancılar tarafından talep ediliyorsa.

Bu hâllerde başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır. Mahkeme gerekli araştırmayı yaparak belgeyi verir.

Vasiyetname varsa

Mirasbırakan bir vasiyetname bırakmışsa durum değişir. TMK m.598'in ikinci fıkrasına göre mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa, mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Bu belge kanunda yalnızca sulh mahkemesinin görevi olarak düzenlenmiştir. Vasiyetnamenin açılması ve itiraz süreci için ayrıca sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.

Mahkemeden almak: görev ve yetki

Mirasçılık belgesi verilmesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.382'de miras hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır. Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir. Yetki bakımından HMK m.384'e göre kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Yani mirasçı, mirasbırakanın son yerleşim yerine gitmek zorunda kalmadan kendi oturduğu yerde başvurabilir.

Çekişmesiz yargı işlerinde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır ve aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir. Mahkeme nüfus kayıtlarını getirtir, gerekirse tanık dinler.

Belge yanlışsa: itiraz ve iptal

Noter belgesine itiraz

Noterlik Kanunu m.71/C'ye göre noterlerin verdikleri mirasçılık belgesi hakkında, menfaati ihlal edilenler tarafından sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunulabilir. Sulh hukuk mahkemesi, itiraz üzerine verdiği kararın bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirir.

Mirasçılık belgesinin iptali

Mirasçılık belgesi kesin bir hüküm niteliği taşımaz. HMK m.388'e göre kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez. TMK m.598 de bunu açıkça vurgular: mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Örneğin belgede bir mirasçı unutulmuşsa, nüfusa kaydı sonradan düzeltilen bir çocuk varsa ya da soybağı sonradan kurulmuşsa, mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi istenebilir. Bu davalarda HMK m.11'e göre mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı da saklıdır. Belgenin iptali, belgeye dayanarak yapılmış işlemlerin sonuçları bakımından ayrıca değerlendirme gerektirebilir. Örneğin eksik mirasçılarla yapılmış bir tapu intikalinin düzeltilmesi için tapu iptali ve tescil davası gündeme gelebilir. Evlilik dışı doğan çocukların mirasçılığı için evlilik dışı çocuğun hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Mirasçılık belgesi almak mirası kabul etmek midir?

Sık sorulan bir sorudur. Mirasçılık belgesi yalnızca kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösterir; tek başına mirasın kabulü anlamına gelmez. Ancak belgeyi aldıktan sonra tereke mallarını satmak, banka hesabındaki parayı çekip kullanmak gibi işlemler, TMK m.610 uyarınca ret hakkını ortadan kaldırabilir. Mirasbırakanın borçlu olduğundan şüpheleniliyorsa, belgeyi alıp tereke işlemlerine girişmeden önce üç aylık ret süresi dikkate alınmalıdır. Ayrıntılar için mirası reddedince pay kime geçer yazımıza bakabilirsiniz.

İlgili içerikler