AİLE HUKUKU · SOYBAĞI · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Evlilik Dışında Doğan Çocuk: Babalık Davası, Tanıma, Nafaka ve Miras Hakkı

Soybağı: her hakkın başlangıç noktası

Evlilik dışında doğan bir çocuğun babasından nafaka alabilmesi, babasına mirasçı olabilmesi ve nüfus kaydında babasının görünmesi için önce hukuken soybağının kurulması gerekir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m.282'ye göre çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasında soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Anne ve baba sonradan birbiriyle evlenirse çocuk, TMK m.292'ye göre kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur. Evlenmiyorlarsa iki yol vardır: babanın gönüllü olarak tanıması ya da mahkemede babalık davası.

Birinci yol: tanıma

Baba, çocuğun kendisinden olduğunu kabul ediyorsa dava açmaya gerek yoktur. TMK m.295'e göre tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmi senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur. Tanıma beyanında bulunan kişi küçük veya kısıtlı ise veli veya vasisinin rızası da gerekir. Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Tanımadan sonra geri dönüş ancak dava yoluyla mümkündür. Tanıyan kişinin kendisi, ancak yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. Ana, çocuk, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini isteyebilir; bu davada davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Ancak ana veya çocuk tarafından açılan iptal davasında ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna ilişkin inandırıcı kanıtları göstermesinden sonra doğar.

İkinci yol: babalık davası

Kim, kime karşı açar?

TMK m.301'e göre çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir. Dava, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır ve aile mahkemesinde görülür.

Süreler

Babalık davası çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa, bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Çocuğun kendi dava hakkı için süre öngören fıkra ise Anayasa Mahkemesinin 27/10/2011 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle annenin süresi geçmiş olsa bile çocuk, kendisine atanacak kayyım aracılığıyla veya ergin olduktan sonra bizzat babalık davası açabilir.

İspat ve DNA incelemesi

Kanun babalık için bir karine öngörür: davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder.

Uygulamada en güçlü delil genetik incelemedir. TMK m.284'e göre soybağına ilişkin davalarda hâkim maddi olguları re'sen araştırır; taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı inceleme yapılmasına rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

Annenin doğum giderleri

Babalık davası yalnızca çocuğun değil, annenin de bazı alacaklarını gündeme getirir. TMK m.304'e göre ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir. Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anneye yapılan ödemeler hakkaniyet ölçüsünde indirilir.

Nafaka: dava sürerken de istenebilir

Soybağı kurulan çocuğun bakım hakkı, evlilik içinde doğan çocuktan farklı değildir. Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır. Bu yükümlülük çocuğun ergin olmasına kadar sürer; çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür. Küçüğe fiilen bakan ana, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir.

Babalık davası uzun sürebileceği için kanun özel bir imkân tanır: babalık davası ile birlikte nafaka istenir ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa, hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir. Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafakanın artırılması için nafaka artırım davası yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet kimde?

TMK m.337'ye göre ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir. Soybağı kurulan baba, velayet kendisinde olmasa da çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir; bu konu için çocukla kişisel ilişki yazımıza bakabilirsiniz.

Miras hakkı

Soybağı kurulduktan sonra miras bakımından bir ayrım kalmaz. TMK m.498'e göre evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olurlar. Yani evlilik dışı doğan çocuk, babasının evlilik içinde doğan çocuklarıyla eşit pay alır. Babanın vefatından sonra da mirasçılara karşı babalık davası açılabildiği için, soybağı ölümden sonra kurulsa bile çocuk mirasçı sıfatı kazanabilir. Pay hesabı için miras payı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

İlgili içerikler