İCRA VE İFLAS HUKUKU

İtirazın İptali Davası ve İcra İnkar Tazminatı

Hukuki dayanak

İtirazın iptali davası ve icra inkâr tazminatı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.67'de düzenlenir. Maddeye göre takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir.

Davanın arka planında ilamsız takipteki itiraz düzeni vardır. İİK m.62 uyarınca itiraz etmek isteyen borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. İİK m.66'ya göre süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur; borçlu borcun yalnız bir kısmına itiraz etmişse takibe kabul ettiği miktar için devam olunur. İtiraz süreci hakkında ayrıntılı bilgi için icra takibine itiraz yazısına bakılabilir.

Şartlar ve kapsam

• Alacaklı tarafından başlatılmış bir icra takibi ve bu takip talebine borçlunun itirazı bulunmalıdır.
• Dava, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
• Alacaklı, alacağının varlığını genel hükümlere göre ispatlamalıdır.
• Uyuşmazlık ticari, tüketici veya kira ilişkisinden kaynaklanıyorsa dava şartı arabuluculuk kontrol edilmelidir.

Kanun, bir yıllık süreyi kaçıran alacaklının durumunu da düzenler: İİK m.67'ye göre itirazın iptali süresini geçiren alacaklının genel hükümler çerçevesinde alacağını dava etme hakkı saklıdır. Ancak bu durumda açılacak dava artık itirazın iptali davası değildir; icra inkâr tazminatı gibi bu davaya özgü sonuçlar bakımından fark doğabilir.

İtirazın kaldırılmasından farkı (İİK m.68)

İtirazın iptali davası genel mahkemede görülür ve alacağın varlığı genel ispat kurallarına göre incelenir. İtirazın kaldırılması ise icra mahkemesinde istenen ve belgeye bağlı alacaklar için öngörülen ayrı bir yoldur. İİK m.68'e göre alacaklının takibi, imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senede yahut resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir.

Aynı maddeye göre bu süre içerisinde itirazın kaldırılması istenmediği takdirde yeniden ilamsız takip yapılamaz. İtirazın kaldırılması talebinin esasa ilişkin nedenlerle kabulü hâlinde borçlu, aynı nedenlerle reddi hâlinde ise alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Hangi yolun uygun olduğu, alacaklının elindeki belgenin niteliğine göre değişir.

Dava şartı arabuluculuk

TTK m.5/A uyarınca ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu durumda 6325 sayılı Kanun m.18/A uygulanır.

6325 sayılı Kanun m.18/A'ya göre davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir. Aynı maddeye göre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Ayrıntılar için ticari alacaklarda dava şartı arabuluculuk yazısına bakılabilir.

İcra inkâr tazminatı

İİK m.67'ye göre itirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine, iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, ret veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm edilir.

• Tazminat talebe bağlıdır; mahkeme kendiliğinden hükmetmez.
• Kanun yüzde yirmiyi bir alt sınır olarak belirler.
• Alacaklı aleyhine tazminat için takibin haksız olması yetmez, kötü niyetli görülmesi de gerekir.

İtiraz eden veli, vasi veya mirasçı ise, borçlu hakkında tazminat hükmolunması kötü niyetin sübutuna bağlıdır. Ayrıca İİK m.67'nin son fıkrası uyarınca icra inkâr tazminatı, kötü niyet tazminatı ve benzeri tazminatların tespitinde takip talebi veya davadaki talep esas alınır.

Süreler

İİK m.67 uyarınca dava, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Arabuluculuk dava şartı olan uyuşmazlıklarda başvurudan son tutanağa kadar geçen sürenin etkisi 6325 sayılı Kanun m.18/A'ya göre ayrıca hesaba katılmalıdır. İtirazın kaldırılması yoluna gidilecekse İİK m.68'deki altı aylık süre esas alınır. Faiz alacağının hesabı için faiz hesaplama aracı kullanılabilir; ancak uygulanacak faiz türü somut ilişkiye göre değişir.

Deliller ve belgeler

HMK m.190 uyarınca ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. İtirazın iptali davasında alacağın varlığını ispat yükü İİK m.67 gereği alacaklıdadır. Borçlu ise HMK m.191 uyarınca ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir; kanuna göre karşı ispat için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz. HMK m.199'a göre yazılı veya basılı metin, senet, fotoğraf, ses kaydı ve elektronik ortamdaki veriler gibi bilgi taşıyıcıları belge niteliğindedir. HMK m.194 uyarınca taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmalı ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmelidir.

• İcra takip dosyası, ödeme emri ve borçlunun itiraz dilekçesi
• İtirazın alacaklıya tebliğ edildiği tarihi gösteren kayıt
• Sözleşme, fatura ve teslim belgeleri
• Banka kayıtları (bkz. banka dekontu borcun varlığını ispatlar mı), ticari defterler ve yazışmalar
• Ticari uyuşmazlıkta arabuluculuk son tutanağı

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık sürenin başlangıcını ödeme emrinin tebliğinden saymak; kanun itirazın alacaklıya tebliğini esas alır. İİK m.62'ye göre takibe itiraz edildiği, alacaklının yatırdığı avanstan karşılanmak suretiyle üç gün içinde bir muhtıra ile alacaklıya tebliğ edilir; bu tebliğin tarihi icra dosyasından kontrol edilmelidir.
• Ticari uyuşmazlıkta arabulucuya başvurmadan dava açmak.
• İcra inkâr tazminatını talep etmeyi unutmak.
• Belgeye dayalı alacakta İİK m.68 ile m.67 arasındaki farkı gözetmemek.

Salihli'de itirazın iptali davaları: Davanın görüleceği mahkeme alacağın kaynağına göre değişir. HMK m.4'e göre kira ilişkisinden doğan alacak davaları sulh hukuk mahkemesinde görülür. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre taşınmaz kirasından kaynaklanan itirazın iptali davaları 1. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde ortalama 293, 2. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde 272 günde sonuçlanmıştır. Asliye hukuk tarafında ise itirazın iptali davaları 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde ortalama 489 günde; haksız eylemden doğan zarara dayanan itirazın iptali davaları 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde 621, 4. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde 195 günde sonuçlanmıştır. Dava açma süresi ise İİK m.67'ye göre itirazın tebliğinden itibaren bir yıldır. Adliyedeki diğer mahkemeler için Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler ve Salihli'de dava süreleri yazılarına bakılabilir.

İtirazın iptali ve kaldırılması: karşılaştırma tablosu

Borçlunun itirazı üzerine alacaklının önünde iki yol vardır. İki yolun süresi, mercii ve şartları farklıdır:

İtirazın iptali davasında, borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verilirse borçlu; alacaklının takibinde haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine tazminata mahkûm edilir. İtiraz eden veli, vasi veya mirasçı ise borçlu hakkında tazminata hükmedilmesi kötü niyetin ispatına bağlıdır (İİK m.67).

Önemli noktalar

İtirazın iptali davası alacaklının yoludur; borçlunun borçlu olmadığını tespit ettirmek için açabileceği dava ise menfi tespit davasıdır. Her iki dava da ticari nitelik taşıdığında TTK m.5/A kapsamına girebilir. Genel çerçeve için icra ve iflas hukuku sayfasına bakılabilir. Somut olayın özelliklerine göre değerlendirme değişebilir.

Takibin başlatılmasından haciz ve satışa kadar alacaklının izleyeceği adımlar Salihli'de icra takibi nasıl başlatılır yazısında gösterilmiştir.

İlgili içerikler