İCRA VE İFLAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Zamanaşımına Uğramış Borç İçin İcra Takibi Yapılabilir mi?
KISACA
Zamanaşımına uğramış bir borç için de icra takibi başlatılabilir; çünkü zamanaşımı icra dairesince kendiliğinden dikkate alınmaz. Borçlu zamanaşımını ödeme emrine itiraz ederek ileri sürmelidir. Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve borçlu zamanaşımına uğramış borçtan sorumlu hale gelebilir.
Hukuki dayanak
Zamanaşımı süreleri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.146 ve devamında düzenlenmiştir. Zamanaşımı borcu ortadan kaldırmaz; yalnızca borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren bir def'i hakkı tanır. Bu nedenle zamanaşımı, borçlu tarafından ileri sürülmedikçe mahkeme veya icra dairesi tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz.
Zamanaşımı süreleri
- Genel süre: Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Banka kredileri ve kredi kartı borçları gibi alacaklar kural olarak bu süreye tabidir.
- Beş yıllık süre: Kira bedelleri, anapara faizleri, işçi ücretleri gibi dönemsel edimler, küçük sanat işlerinden ve küçük çapta perakende satışlardan doğan alacaklar ile avukatlık ve benzeri vekâlet alacakları gibi alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147).
- Kambiyo senetleri: Bonoda asıl borçluya karşı vadeden itibaren üç yıl, çekte ise başvuru hakları bakımından ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl gibi özel süreler uygulanır (6102 sayılı TTK m.749 ve m.814).
Zamanaşımı nasıl ileri sürülür?
Genel haciz yoluyla takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz ederek borcun zamanaşımına uğradığını bildirmelidir (İİK m.62). İtirazla takip durur. Alacaklı itirazın iptali veya kaldırılması yoluna giderse, zamanaşımı itirazı mahkemece incelenir.
Kambiyo senetlerine dayalı takipte ise zamanaşımı itirazı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılmalıdır (İİK m.168, m.169/a).
İtiraz edilmezse ne olur?
Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir. Bu durumda borçlu, borcun zamanaşımına uğradığını ancak sınırlı yollarla ileri sürebilir. Bu nedenle ödeme emri tebliğ alındığında itiraz süresi hemen hesaplanmalıdır.
Salihli'de takibin iptali istemi: İİK m.71'e göre borçlu, takibin kesinleşmesinden sonra borcun ödendiğini veya kendisine süre verildiğini noterden tasdikli ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederse, takibin iptalini veya ertelenmesini her zaman icra mahkemesinden isteyebilir. Takip Salihli'de yürütülüyorsa bu istem, adliyenin ek hizmet binasındaki Salihli İcra Hukuk Mahkemesi'ne yapılır. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre bu mahkemede takibin taliki veya iptali istemli dosyalar ortalama 124 günde sonuçlanmıştır.
Takipten sonra zamanaşımı
İİK m.71 uyarınca takip kesinleştikten sonra, örneğin dosyada uzun süre işlem yapılmaması nedeniyle borç zamanaşımına uğramışsa, borçlu icra mahkemesinden takibin iptalini isteyebilir. İlama dayanan alacaklarda ise ilamın icra zamanaşımı ayrıca değerlendirilir (İİK m.39).
Zamanaşımını kesen hâller
Borçlunun borcu ikrar etmesi, faiz veya kısmi ödeme yapması, dava açılması veya icra takibi başlatılması gibi işlemler zamanaşımını keser ve sürenin yeniden işlemeye başlamasına yol açar (TBK m.154). Bu nedenle borçlunun alacaklıya gönderdiği yazışmalar ve küçük ödemeler bile zamanaşımı hesabını değiştirebilir.
Zamanaşımı ne zaman işlemeye başlar?
Sürenin başlangıcını doğru belirlemek, hesabın en önemli adımıdır. TBK m.149'a göre zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla, yani alacaklının ödemeyi isteyebileceği anla işlemeye başlar. Alacağın muaccel olması bir bildirime bağlıysa, zamanaşımı bu bildirimin yapılabileceği günden işler. Taksitli bir borçta her taksit kendi vadesinde muaccel olur; sözleşmede tüm borcun muaccel olacağı öngörülmüşse bu tarih de ayrıca dikkate alınır.
Zamanaşımının durduğu hâller
Bazı ilişkilerde kanun, tarafların birbirine karşı dava açmasının beklenemeyeceğini kabul eder ve zamanaşımını durdurur. TBK m.153'e göre örneğin evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için, velayet süresince çocukların ana ve babalarından olan alacakları için zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur. Durma sebebi ortadan kalktığı günün bitiminde süre işlemeye başlar veya kaldığı yerden devam eder. Bu nedenle eşe evlilik sırasında verilen bir borç için zamanaşımı, kural olarak boşanmayla birlikte işlemeye başlar.
Kesilmeden sonra yeni süre
Zamanaşımının kesilmesi, işlemiş sürenin silinmesi demektir. TBK m.156'ya göre zamanaşımının kesilmesiyle yeni bir süre işlemeye başlar; borç bir senetle ikrar edilmiş veya bir mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır. Örneğin beş yıllık zamanaşımına tabi bir kira alacağı için borçlu imzalı bir borç ikrarı verirse, bu tarihten itibaren on yıllık yeni bir süre başlar.
İlama dayanan takiplerde de benzer bir kural vardır: İİK m.39'a göre ilama dayanan takip, son işlem üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Dosyada yapılan her takip işlemi bu süreyi yeniden başlatır.
Zamanaşımından önceden vazgeçilebilir mi?
Bazı sözleşmelere "borçlu zamanaşımı def'inden peşinen feragat eder" gibi kayıtlar konur. TBK m.160'a göre zamanaşımından önceden feragat edilemez; bu nedenle böyle bir kayıt borçluyu bağlamaz. Asıl borçlunun feragati de kefile karşı ileri sürülemez.
Öte yandan zamanaşımının mahkemece kendiliğinden gözetilmesi de beklenmemelidir. TBK m.161 açıkça belirtir: zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz. Borçlunun zamanaşımını itiraz dilekçesinde veya cevap dilekçesinde açıkça yazması bu yüzden zorunludur. Süreler için hukuki süreler tablosuna bakılabilir.
Zamanaşımına uğramış borcu ödersem geri isteyebilir miyim?
Zamanaşımının borcu ortadan kaldırmadığı ilkesinin önemli bir sonucu, ödeme yapıldıktan sonra ortaya çıkar. TBK m.78'e göre zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez. Yani borçlu, zamanaşımı süresi dolduktan sonra borcu kendi isteğiyle öderse, "zaten zamanaşımına uğramıştı" diyerek parayı geri alamaz.
Bu nedenle eski bir borç için ödeme talebiyle karşılaşan kişinin, ödeme yapmadan veya borcu yazılı olarak kabul etmeden önce sürenin dolup dolmadığını incelemesi gerekir. Kısmi ödeme ve yazılı ikrar zamanaşımını keserek yeni bir süre başlatırken, süre dolduktan sonra yapılan ödeme de geri istenemeyeceği için her iki durumda da borçlunun elindeki savunma zayıflar. İcra takibine karşı süreler ve itiraz yolu icra takibine itiraz yazısında anlatılmıştır.
Örnek: Ocak 2020'de muaccel olan bir aylık kira bedeli için beş yıllık zamanaşımı Ocak 2025'te dolar. Kiraya veren 2026'da bu bedel için icra takibi başlatırsa kiracı ödeme emrine yedi gün içinde itiraz ederek zamanaşımını ileri sürebilir. Ancak kiracı Mart 2023'te bu borcu yazılı olarak kabul etmiş veya bir kısmını ödemişse zamanaşımı o tarihte kesilmiş ve yeni süre işlemeye başlamış olur.
Zamanaşımı süreleri ve kesilmesi: özet tablo
Alacak zamanaşımına ilişkin genel kurallar Türk Borçlar Kanunu'nda, takip sırasındaki zamanaşımı ise İcra ve İflas Kanunu'nda yer alır:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel süre | 10 yıl | TBK m.146 |
| Kira, faiz, ücret gibi dönemsel edimler | 5 yıl | TBK m.147 |
| Kesilme sebepleri | Borcun ikrarı, faiz veya kısmi ödeme, rehin veya kefil gösterme; dava veya icra takibi | TBK m.154 |
| Önceden feragat | Zamanaşımından önceden feragat edilemez | TBK m.160 |
| İleri sürülmesi | İleri sürülmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate alamaz | TBK m.161 |
| Takip kesinleştikten sonra | Borçlu sonradan gerçekleşen zamanaşımını icra mahkemesinde ileri sürebilir | İİK m.71 |
| İlamlı takipler | Son işlemden itibaren 10 yıl | İİK m.39 |
Önemli noktalar
Zamanaşımının başlangıç tarihi ve kesilip kesilmediği her dosyada ayrıca incelenmelidir. Ödeme emrine karşı haklar için icra takibine itiraz, borçlu olunmadığının tespiti için menfi tespit davası içeriğine bakılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Zamanaşımına uğramış borç için takip yapılabilir mi?
Evet. Zamanaşımı kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun ödeme emrine itiraz ederek ileri sürmesi gerekir.
Kredi kartı borcunda zamanaşımı kaç yıldır?
Kural olarak genel zamanaşımı süresi olan on yıl uygulanır (TBK m.146).
Zamanaşımı itirazı ne zaman yapılmalı?
Genel haciz yoluyla takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yapılmalıdır.
Kısmi ödeme zamanaşımını etkiler mi?
Evet. Kısmi ödeme veya borcun ikrarı zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar (TBK m.154).
Eşime verdiğim borç zamanaşımına uğrar mı?
Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur (TBK m.153). Süre, kural olarak evliliğin sona ermesiyle işlemeye başlar.
Sözleşmede zamanaşımından feragat ettim, geçerli mi?
Hayır. TBK m.160'a göre zamanaşımından önceden feragat edilemez; böyle bir kayıt borçluyu bağlamaz.
Zamanaşımı dolmuş bir borcu ödedim, parayı geri alabilir miyim?
Hayır. TBK m.78'e göre zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez.
Kira borcunda zamanaşımı kaç yıldır?
Kira bedelleri gibi dönemsel edimler TBK m.147'ye göre beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre her kira bedeli için kendi vadesinden itibaren ayrı ayrı işler; borcun ikrarı veya kısmi ödeme zamanaşımını keser (TBK m.154).
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.146, m.147 ve m.154.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.39, m.62, m.71, m.168 ve m.169/a.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.149, m.153, m.156, m.160 ve m.161.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.