TİCARET HUKUKU

Ticari Alacaklarda Dava Şartı Arabuluculuk

Hukuki dayanak

Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk, Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.5/A ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun dava şartı arabuluculuğa ilişkin m.18/A hükmüne dayanır. TTK m.5/A hangi davalarda arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğunu ve ticari uyuşmazlıklara özgü süreyi belirler. 6325 sayılı Kanun m.18/A ise ilgili kanunlarda dava şartı olarak kabul edilmiş arabuluculuk sürecinin nasıl işleyeceğini düzenler.

Kapsam: hangi davalar?

TTK m.5/A'ya göre bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Ticari davanın tanımı TTK m.4'te yer alır. Maddeye göre her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava sayılır. Ayrıca tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın, maddede sayılan bazı konulardan doğan davalar da ticari davadır. Bu nedenle tarafların tacir olması tek başına her uyuşmazlığı ticari dava hâline getirmez; uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgisi ayrıca değerlendirilir.

• Uyuşmazlık TTK m.4 veya başka bir kanun anlamında ticari dava olmalıdır.
• Davanın konusu bir miktar para olmalıdır.
• Dava; alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit veya istirdat davası niteliğinde olmalıdır.

Maddenin lafzı "konusu bir miktar para olan" davaları kapsadığından, örneğin yalnızca bir malın teslimine yönelik talepler bu hükmün dışında kalabilir. Bununla birlikte başka kanunlarda öngörülen dava şartları ve 6325 sayılı Kanun m.18/B gibi diğer özel düzenlemeler somut olaya göre ayrıca kontrol edilmelidir.

6325 sayılı Kanun m.18/A'ya göre özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz.

Süreç nasıl işler?

Başvuru

6325 sayılı Kanun m.18/A uyarınca başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna, büro kurulmayan yerlerde ise görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Arabulucu, listeden büro tarafından belirlenir; ancak taraflar listede yer alan bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o arabulucu görevlendirilir. Başvuran taraf, kendisine ve elinde bulunması hâlinde karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini büroya verir.

Görüşmeler ve yetki itirazı

Arabulucu, tarafları görevlendirme konusunda bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder. Karşı taraf en geç ilk toplantıda, yetkiye ilişkin belgeleri sunmak suretiyle arabuluculuk bürosunun yetkisine itiraz edebilir.

Sürecin sona ermesi

Arabulucu; taraflara ulaşılamaması veya taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması ya da tarafların anlaşması yahut anlaşamaması hâllerinde arabuluculuk faaliyetini sona erdirir ve son tutanağı düzenler. 6325 sayılı Kanun m.18'e göre arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Ticari uyuşmazlıklar bakımından avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı hâller dışında, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.

Süreler

TTK m.5/A uyarınca arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir. 6325 sayılı Kanun m.18/A'da genel olarak daha kısa bir süre öngörülmüş olsa da aynı madde, ilgili kanunlarda dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin kabul edilen özel hükümleri saklı tutar; ticari davalarda TTK m.5/A'daki süre esas alınır.

6325 sayılı Kanun m.18/A'ya göre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alınmışsa, kanundaki dava açma süreleri de başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez.

Aynı hükme göre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından sonra başvuran taraf aleyhine uyuşmazlık konusuyla ilgili icra takibi yapılırsa, başvuran tarafın son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde İİK m.72 uyarınca menfi tespit davası açması ve talep etmesi hâlinde, aynı maddenin ikinci fıkrası uygulanır. Bu konunun ayrıntıları menfi tespit davası yazısında yer alır.

Son tutanak ve dava dilekçesi

6325 sayılı Kanun m.18/A uyarınca davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmazsa mahkeme, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulması gerektiği, aksi takdirde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde ise dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.

Davanın açılacağı mahkeme

Anlaşma sağlanamazsa dava görevli ve yetkili mahkemede açılır. TTK m.5'e göre aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalara bakmakla görevlidir. Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisidir. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresindeki bir ticari davada görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder. TTK m.4'e göre miktar veya değeri kanundaki parasal sınırı geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır; bu sınır da HMK'daki usule göre artırılır.

Salihli'de ticari davalar: Salihli Adliyesi'nde ayrı bir asliye ticaret mahkemesi bulunmaz. TTK m.5/4'e göre asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresinde, ticari davada görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder. Bu nedenle Salihli'de arabuluculukta anlaşma sağlanamayan ticari alacak davaları asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre merkez adliyede dava şartı arabuluculuk kapsamında karara bağlanan 1248 dosyanın 162'sinde anlaşma sağlanmıştır. Adliyedeki mahkemeler için Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler yazısına bakılabilir.

İlk toplantıya katılmamanın sonuçları

Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyeti sona ererse, toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Kanuna göre bu taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk faaliyeti üzerine açılacak davalarda tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.

Deliller ve belgeler

• Sözleşme ve faturalar
• Cari hesap ekstreleri ve banka kayıtları
• Teslim veya hizmet belgeleri
• İhtarnameler ve ticari defterler
• Hukuka uygun elektronik yazışmalar
• Karşı tarafın iletişim bilgileri

Sık yapılan hatalar

• Uyuşmazlığın ticari dava niteliğini kontrol etmeden doğrudan dava açmak.
• Arabuluculuk başvurusundaki talep ile sonraki davadaki talebin kapsamını uyumlu tutmamak.
• Son tutanağı dava dilekçesine eklememek.
• Geçerli mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmamak.

Ticari arabuluculukta süreler: özet tablo

Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuğun kapsamı TTK m.5/A'da, usulü ise 6325 sayılı Kanun m.18/A'da düzenlenmiştir:

Önemli noktalar

İcra takibine itiraz edilen ticari alacaklarda açılacak itirazın iptali davası da TTK m.5/A kapsamındadır. Ticari ilişkilere dair genel bilgiler için ticaret hukuku sayfasına bakılabilir. Uyuşmazlığın dava şartı kapsamına girip girmediği somut olaya göre değişebilir.

İlgili içerikler