İCRA VE İFLAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
İhtiyati Haciz Nedir, Şartları Nelerdir?
KISACA
İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvence altına almak için borçlunun mallarına dava veya takip sonuçlanmadan önce geçici olarak el konulmasıdır. Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için mahkemeden istenir (İİK m.257). Alacaklı kural olarak, tutarını ve şeklini hâkimin takdir ettiği bir teminat gösterir.
Hukuki dayanak
İhtiyati haciz 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.257–268'de düzenlenmiştir. Amacı, alacaklının dava veya takip sürecinde borçlunun mallarını elden çıkarması nedeniyle alacağını tahsil edememe riskine karşı korunmasıdır. İhtiyati haciz geçici bir hukuki korumadır; alacağın varlığı ayrıca dava veya takip yoluyla kesinleştirilir.
Hangi şartlarla istenebilir?
İİK m.257 uyarınca ihtiyati haciz şu durumlarda istenebilir:
- Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş bir para borcu bulunması.
- Vadesi gelmemiş borçlarda ise borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması veya borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya ya da kendisinin kaçmaya hazırlanması gibi durumların varlığı.
Alacaklı, alacağı ve ihtiyati haciz sebebini mahkemeye yaklaşık ispat ölçüsünde, yani mahkemede kanaat uyandıracak delillerle göstermelidir. Fatura, sözleşme, çek, senet ve cari hesap ekstreleri bu bakımdan önem taşır.
Teminat
İİK m.259 uyarınca ihtiyati haciz isteyen alacaklı, ihtiyati haczin haksız çıkması hâlinde borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlara karşılık olmak üzere, kural olarak teminat göstermekle yükümlüdür. Kanunda sabit bir oran öngörülmemiştir; teminatın tutarını ve şeklini hâkim serbestçe belirler (6100 sayılı HMK m.87). Alacak bir mahkeme ilamına dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminat gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder.
Hangi mahkemeden istenir?
İhtiyati haciz kararı, esas hakkında yetkili olan mahkemeden istenir. Dava açılmışsa talep davaya bakan mahkemeye yapılır. Mahkeme talebi genellikle dosya üzerinden, borçluyu dinlemeden inceler ve kararı hızlı şekilde verir.
Kararın uygulanması
İİK m.261 uyarınca alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararın uygulanmasını icra dairesinden istemek zorundadır; aksi halde karar kendiliğinden kalkar. İhtiyati haciz; borçlunun taşınmazları, araçları, banka hesapları ve üçüncü kişilerdeki alacakları gibi haczi caiz mal ve hakları üzerine uygulanabilir.
Alacaklının takip ve dava süresi
İhtiyati haciz kararı dava açılmadan alınmışsa, alacaklı haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde icra takibine başlamak veya dava açmak zorundadır (İİK m.264). Takip başlatılmış ve borçlu itiraz etmişse, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazın iptali davası açmalı veya itirazın kaldırılmasını istemelidir. Bu sürelere uyulmazsa ihtiyati haciz kalkar.
Borçlunun itiraz hakkı
İİK m.265 uyarınca kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haciz kararına karşı borçlu; mahkemenin yetkisine, ihtiyati haczin sebeplerine ve teminata itiraz edebilir. Karar borçlunun yüzüne karşı verilmişse başvurulacak yol istinaftır (İİK m.258). İtiraz, ihtiyati haczin uygulanması sırasında hazır bulunan borçlu bakımından uygulama tarihinden, hazır bulunmayan borçlu bakımından ise haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararı veren mahkemeye yapılır. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczin dayandığı sebeplere ve teminata itiraz edebilir.
Salihli'de ihtiyati haciz dosyaları: İhtiyati haciz kararına itiraz, kararı veren mahkemeye yapılır. Kararın icra dairesince uygulanmasından sonra ortaya çıkan uyuşmazlıklar ise icra mahkemesine taşınabilir. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli İcra Hukuk Mahkemesi'nde "ihtiyati haczin kaldırılması" başlığındaki dosyalar ortalama 18 günde sonuçlanmıştır. Bu, mahkemenin rapordaki en kısa ikinci ortalamasıdır. Mahkeme adliyenin ek hizmet binasındadır.
Haksız ihtiyati haciz
İhtiyati haciz sonradan haksız çıkarsa alacaklı, borçlunun ve üçüncü kişilerin bu nedenle uğradığı zararlardan sorumludur. Teminatın amacı da bu zararların karşılanmasını güvence altına almaktır. Bu nedenle ihtiyati haciz talebi, alacağın varlığına ilişkin güçlü belgelere dayanmalıdır.
Hangi belgeler önemlidir?
- Alacağın dayanağı olan sözleşme, fatura, çek veya senet.
- Cari hesap ekstreleri, mutabakatlar ve yazışmalar.
- Vadenin geldiğini gösteren belgeler veya ihtarnameler.
- Vadesi gelmemiş alacaklarda borçlunun mal kaçırma hazırlığına ilişkin deliller.
İhtiyati hacizde süreler tablosu
İhtiyati hacizde hem alacaklı hem borçlu için kısa ve kaçırılması hâlinde sonuç doğuran süreler vardır:
| Kim / ne | Süre | Sonuç veya dayanak |
|---|---|---|
| Alacaklı: kararın icra dairesinden infazını istemek | Karar tarihinden itibaren 10 gün | Süre geçerse karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261) |
| İcra dairesi: tutanağın hazır bulunmayanlara tebliği | 3 gün | İİK m.262 |
| Alacaklı: dava veya takip (karar dava öncesi alınmışsa) | Haczin uygulanmasından ya da tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün | İİK m.264/1 |
| Alacaklı: ödeme emrine itiraz edilirse | İtirazın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itirazın kaldırılması veya dava | İİK m.264/2 |
| Alacaklı: esas hakkındaki hüküm sonrası takip | Hükmün tebliğinden itibaren 1 ay | İİK m.264/3 |
| Borçlu: itiraz | Haczin uygulanmasından ya da tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün | İİK m.265/1 |
| Üçüncü kişi: itiraz | İhtiyati haczi öğrenmeden itibaren 7 gün | İİK m.265/2 |
Talep reddedilirse veya karar yüze karşı verilirse
İİK m.258'e göre mahkeme ihtiyati haciz talebini incelerken iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir. Talebin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da itiraz yerine istinaf yoluna başvurur. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir.
Borçlu teminat göstererek haczi kaldırabilir mi?
Evet. İİK m.266'ya göre borçlu; para veya mahkemece kabul edilecek rehin, esham, tahvilat depo ederek ya da taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden isteyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer. Ayrıca İİK m.263'e göre haczedilen mallar, değerleri kadar teminat gösterilmesi şartıyla borçluya bırakılabilir; istenecek teminat her hâlde borç ve masraf tutarını geçemez. Bu yol, işletmesinin malları haczedilen borçlu bakımından faaliyetin sürmesini sağlayabilir.
İhtiyati haciz kararında; alacaklı ve borçlunun kimliği, haczin hangi belgelere dayandığı ve hangi miktar alacak için konulduğu, haciz sebebi, haczedilecek şeyler ve alacaklının gösterdiği teminat yazılır (İİK m.260). Haksız çıkan ihtiyati hacizden doğan tazminat davası, İİK m.259'a göre ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir.
Önemli noktalar
İhtiyati haciz, kesin hacizden farklı olarak geçicidir; alacaklı takibi kesinleştirdiğinde kesin hacze dönüşür. İcra sürecinin genel çerçevesi için icra ve iflas hukuku, takibe itiraz edilmesi hâlinde izlenecek yol için itirazın iptali davası içeriğine bakılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
İhtiyati haciz için alacağın vadesinin gelmesi şart mı?
Kural olarak evet. Vadesi gelmemiş alacaklarda ise borçlunun belirli bir yerleşim yerinin olmaması veya mal kaçırma hazırlığı gibi özel durumlar aranır (İİK m.257).
İhtiyati haciz için ne kadar teminat gerekir?
Kanunda sabit bir oran yoktur; teminatın tutarını ve şeklini hâkim belirler. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (İİK m.259; HMK m.87).
İhtiyati haciz kararı ne zaman uygulatılmalı?
Karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesinden uygulanması istenmelidir; aksi halde karar kalkar (İİK m.261).
Alacaklı takibi ne zaman başlatmalı?
Dava açılmadan alınan kararda, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip başlatılmalı veya dava açılmalıdır (İİK m.264).
Borçlu ihtiyati hacze nasıl itiraz eder?
Yetki, haciz sebepleri ve teminata karşı, uygulama tarihinden veya haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir (İİK m.265).
İhtiyati haciz talebi reddedilirse ne yapılır?
Ret kararı gerekçeli verilir ve alacaklı bu karara karşı istinaf yoluna başvurabilir; bölge adliye mahkemesinin vereceği karar kesindir (İİK m.258).
Borçlu teminat göstererek ihtiyati haczi kaldırabilir mi?
Borçlu para, mahkemece kabul edilecek rehin veya banka kefaleti gibi bir teminat göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir; takip başladıktan sonra bu talep icra mahkemesine yapılır (İİK m.266).
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.257, m.258, m.259, m.261, m.264 ve m.265.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.87 ve geçici hukuki korumalara ilişkin genel hükümler.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.