İŞ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Sonuçları

Hukuki dayanak

İş güvencesi 4857 sayılı İş Kanunu m.18–21'de düzenlenmiştir. Bu hükümler, işverenin belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken geçerli bir sebebe dayanmasını ve belirli usullere uymasını zorunlu kılar. Dava öncesi arabuluculuk ise 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3'te düzenlenmiştir.

Kimler işe iade davası açabilir?

İş Kanunu m.18 uyarınca iş güvencesinden yararlanabilmek için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı dikkate alınır.
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması.
• Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması.
• İşçinin, işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili veya işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmaması.

Geçerli sebep nedir?

İşveren, belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır (İş K. m.18). Kanun ayrıca bazı durumların geçerli sebep oluşturmadığını açıkça sayar; örneğin sendika üyeliği, işverene karşı hak arama amacıyla başvuruda bulunmak, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, gebelik, din veya siyasi görüş fesih için geçerli sebep sayılamaz.

Fesih usulü ve savunma

İş Kanunu m.19 uyarınca fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin bir şekilde belirtilmelidir. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle yapılan fesihlerde, işçinin bu iddialara karşı savunması alınmadan fesih yapılamaz. Bu usule uyulmaması, feshin geçersiz sayılmasına yol açabilir.

Süreler ve arabuluculuk

• İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır (İş K. m.20; 7036 s.K. m.3).
• Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
• Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırılması halinde işe iade talebi incelenmez. Bu nedenle fesih bildiriminin tebliğ tarihi dikkatle not edilmelidir.

İspat yükü

İş Kanunu m.20/2 uyarınca feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Bu nedenle işverenin fesih bildiriminde gösterdiği sebep, davanın merkezini oluşturur.

Davanın sonuçları

Mahkeme feshin geçersiz olduğuna karar verirse, İş Kanunu m.21 uyarınca:

• İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Başvurmazsa fesih geçerli sayılır.
• İşveren, başvuru üzerine işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa, işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödemekle yükümlüdür.
• Karar kesinleşinceye kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir.

İşçi işe başlatılırsa, daha önce ödenmiş bildirim süresine ait ücret ve kıdem tazminatı gibi ödemeler bu alacaklardan mahsup edilir. İşe başlatılmazsa kıdem ve ihbar tazminatı gibi haklar ayrıca değerlendirilir; ayrıntılar için kıdem ve ihbar tazminatı içeriğine bakılabilir.

Hangi belgeler önemlidir?

• Yazılı fesih bildirimi ve tebliğ tarihi.
• İş sözleşmesi, bordrolar ve SGK hizmet dökümü.
• Varsa savunma istem yazısı ve verilen savunma.
• Performans değerlendirmeleri, uyarılar ve işyeri yazışmaları.
• Arabuluculuk son tutanağı.

Önemli noktalar

İşe iade davası, işçinin işine geri dönmesini amaçlar; işçilik alacakları ise ayrıca değerlendirilir. İş uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için iş hukuku sayfasına bakılabilir.

İlgili içerikler