İŞ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Mobbing Nedeniyle İş Sözleşmesinin Feshi ve Tazminat
KISACA
Mobbing, işyerinde bir çalışanı yıldırmak, dışlamak veya işten ayrılmaya zorlamak amacıyla sistematik ve süreklilik gösteren psikolojik baskıdır. İşveren, çalışanları psikolojik tacize karşı korumakla yükümlüdür (TBK m.417). Mobbinge maruz kalan işçi sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı ve şartları varsa manevi tazminat isteyebilir.
Hukuki dayanak
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.417 uyarınca işveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek, işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırılık nedeniyle doğan zararlar sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine göre tazmin edilir.
Mobbing nedir?
Kanunda ayrıca tanımlanmayan mobbing, genel olarak bir veya birkaç kişi tarafından bir çalışana yönelik olarak, belirli bir süre boyunca sistematik şekilde uygulanan, çalışanı yıldırmayı, dışlamayı veya işten ayrılmaya zorlamayı amaçlayan davranışlar olarak anlaşılır; TBK m.417 ise işverene, işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları için gerekli önlemleri alma yükümlülüğü yükler. Tek seferlik bir tartışma veya olağan iş yoğunluğu tek başına mobbing sayılmaz; süreklilik ve sistematiklik aranır.
Mobbing örnekleri
- Sürekli aşağılanma, alay edilme, başkalarının önünde azarlanma.
- Gerekçesiz şekilde görev ve yetkilerin elinden alınması veya anlamsız işler verilmesi.
- Toplantılardan ve iletişimden sistematik olarak dışlanma.
- Sürekli ve haksız disiplin soruşturmaları, tutanaklar.
- Kişisel hayata, özelliklere veya fiziksel görünüme yönelik sataşmalar.
Haklı fesih ve kıdem tazminatı
Mobbinge maruz kalan işçi, 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II uyarınca, özellikle işverenin işçinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışları, sataşma veya gözdağı vermesi ya da işçinin işyerinde cinsel tacize uğramasına rağmen gerekli önlemleri almaması gibi sebeplerle sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu durumda en az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Fesih bildiriminde sebep açıkça yazılmalıdır. İş Kanunu m.26 uyarınca ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih hakkı, davranışın öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
Manevi tazminat
Mobbing nedeniyle kişilik hakları zedelenen işçi, TBK m.417 ve kişilik hakkının ihlaline ilişkin hükümler çerçevesinde manevi tazminat isteyebilir. Psikolojik tedavi giderleri gibi maddi zararlar da ispat edilmek kaydıyla talep edilebilir.
Mobbing nasıl ispatlanır?
Kanunda mobbinge özgü bir ispat kuralı yoktur; TMK m.6'ya göre iddia eden işçi, hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlüdür. Mobbing tanık bulunmayan ortamlarda da gerçekleşebildiğinden, birbirini destekleyen delillerin bir arada sunulması gerekir. Bu bakımdan şu delillerden yararlanılabilir:
- E-posta, mesaj ve yazışmalar.
- İş arkadaşlarının tanık anlatımları.
- Görev değişikliği, uyarı ve tutanak gibi işyeri belgeleri.
- Psikolojik destek ve sağlık raporları.
- İşverene veya insan kaynaklarına yapılan şikâyetler.
Kanunda hangi davranışlar haklı fesih sebebidir?
Mobbing kelimesi İş Kanunu'nda geçmez; ancak mobbingi oluşturan davranışların büyük bölümü m.24/II'de tek tek sayılmıştır. Buna göre işçi şu hâllerde sözleşmeyi süresini beklemeden feshedebilir:
- İşverenin işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söylemesi, davranışlarda bulunması veya işçiye cinsel tacizde bulunması,
- İşverenin işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunması veya gözdağı vermesi ya da işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnat veya ithamlarda bulunması,
- İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması.
Son bentte dikkat edilmesi gereken nokta "bildirme" şartıdır: baskı bir iş arkadaşından geliyorsa, işçinin durumu önce işverene bildirmesi ve işverenin buna rağmen önlem almaması aranır.
Adım adım: mobbinge uğrayan işçi ne yapmalı?
- Kayıt tutun: Olayları tarih, saat, yer ve tanıklarıyla birlikte not edin; e-posta ve mesajları saklayın.
- İşverene yazılı bildirim yapın: İnsan kaynaklarına veya işveren vekiline yazılı şikâyette bulunun ve teslim edildiğini belgeleyin. TBK m.417'ye göre işveren, işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür; bildirim, bu yükümlülüğün işverene hatırlatılmasıdır.
- Sağlık durumunuzu belgeleyin: Psikolojik veya fiziksel şikâyetler için doktora başvurduysanız raporları saklayın.
- Feshi süresinde yapın: İş Kanunu m.26'ya göre bu hâllere dayanan fesih hakkı, davranışın öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. Süreklilik gösteren mobbingde son davranış tarihi bu açıdan ayrıca değerlendirilir.
- Arabuluculuğa başvurun: Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3); süreç iş uyuşmazlığında arabuluculuk yazısında anlatılmıştır.
Salihli'de mobbing davaları: Mobbing nedeniyle haklı fesihte kıdem tazminatı ile manevi tazminat talepleri için önce arabuluculuğa başvurulur. Anlaşma sağlanamazsa Salihli'deki işyerleri için dava, adliyenin ek hizmet binasındaki Salihli İş Mahkemesi'nde açılabilir. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre bu mahkemede işçi ile işveren ilişkisinden kaynaklanan tazminat davaları ortalama 419 günde sonuçlanmıştır. Bu süre boyunca tanıkların ulaşılabilir kalması ve yazışmaların korunması gerekir.
Tazminatın hukuki niteliği
TBK m.417'ye göre işverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir. Bunun işçi açısından sonucu şudur: talep bir haksız fiil iddiası olarak değil, iş sözleşmesinden doğan bir yükümlülüğün ihlali olarak değerlendirilir. Fesih hakkı ise iki taraf için de saklıdır; İş Kanunu m.26'ya göre süresi içinde fesih yapanların diğer taraftan tazminat hakları ayrıca korunur.
Delil olarak yazışmalar ve kayıtlar
Mobbing davalarında yazışmalar güçlü bir delil olabilir; amirin mesajları, e-postalar ve iç yazışma sistemindeki notlar tarihleriyle birlikte saklanmalıdır. Mesajların ekran görüntüsünün yanında, mümkünse yazışmanın bütününün dışa aktarılması, sonradan "kesilmiş" veya "bağlamından koparılmış" itirazlarını zayıflatır. Yazışmaların mahkemede nasıl değerlendirildiği WhatsApp yazışmaları delil olur mu yazısında anlatılmıştır. Gizli ses kaydı almak ise ayrı hukuki riskler taşıdığından bu yola başvurmadan önce gizli ses kaydı suç mu yazısındaki değerlendirmelere bakılmalıdır.
Mobbingde işçinin hukuki araçları: özet tablo
Mobbinge uğrayan işçinin başvurabileceği yollar Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu'nda yer alır:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İşverenin koruma borcu | Psikolojik ve cinsel tacize karşı gerekli önlemleri almak | TBK m.417 |
| Tazminatın niteliği | Kişilik ihlaline bağlı zararlar sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir | TBK m.417 |
| Haklı fesih: şeref ve namus | İşverenin işçiye şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışları veya cinsel taciz | İş K. m.24/II-b |
| Haklı fesih: sataşma | İşverenin sataşması, gözdağı vermesi veya asılsız ağır isnatları | İş K. m.24/II-c |
| Fesih süresi | Öğrenmeden itibaren 6 iş günü, her hâlde 1 yıl | İş K. m.26 |
| İspat | İddia eden, hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlüdür | TMK m.6 |
Önemli noktalar
Olayların tarih sırasıyla not edilmesi ve belgelerin saklanması ispatı kolaylaştırır. İşçilik alacaklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur. Genel çerçeve için iş hukuku ve kıdem ve ihbar tazminatı içeriklerine bakılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Mobbing nedeniyle işten ayrılan işçi kıdem alır mı?
Evet. Mobbing nedeniyle haklı nedenle fesihte, en az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
Mobbing için manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. Kişilik hakları zedelenen işçi TBK m.417 çerçevesinde manevi tazminat isteyebilir.
Tek bir tartışma mobbing sayılır mı?
Hayır. Mobbing için davranışların sistematik ve süreklilik göstermesi aranır.
Mobbing nasıl ispatlanır?
Yazışmalar, tanıklar, işyeri belgeleri ve sağlık raporlarıyla mobbingin varlığına dair güçlü emareler ortaya konmalıdır.
İş arkadaşımın tacizini işverene bildirmem gerekir mi?
Evet. İş Kanunu m.24/II-d'ye göre başka bir işçinin veya üçüncü kişinin işyerindeki cinsel tacizi nedeniyle haklı fesih için, işçinin durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmamış olması aranır.
Mobbing nedeniyle fesih için süre var mı?
İş Kanunu m.26'ya göre fesih hakkı, davranışın öğrenildiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
Mobbing tazminatı hangi hükümlere göre istenir?
TBK m.417'ye göre işverenin aykırı davranışı nedeniyle kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.
Mobbing davasında hangi belgeler işe yarar?
Amir ve iş arkadaşlarıyla yapılan yazışmalar, işverene yapılan yazılı şikâyetler, görev değişikliği ve tutanak gibi işyeri belgeleri, tanık anlatımları ve sağlık raporları birlikte değerlendirilir. Yazışmalar bütün hâlinde ve tarihleriyle saklanmalıdır.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.417.
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.24.
- 1475 sayılı İş Kanunu, m.14 (yürürlükte kalan madde).
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.24/II ve m.26.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.6.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.