CEZA HUKUKU · ELEKTRONİK DELİL · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Gizli Ses Kaydı Almak Suç mu? Telefon Görüşmesini Kaydetmenin Sonuçları

"Sadece kendimi korumak için kaydettim"

Telefonda borcunu inkâr eden bir tanıdık, iş yerinde sözlü olarak tehdit eden bir yönetici, boşanma sürecinde söylediklerini sonradan değiştiren bir eş. Bu durumlarda pek çok kişinin aklına gelen ilk şey, telefonun ses kaydı özelliğini açmaktır. Niyet çoğu zaman iyidir: "İleride ispat edebileyim." Ancak Türk Ceza Kanunu (TCK), konuşmaların gizlice kaydedilmesini ayrı bir suç olarak düzenler ve niyetin iyi olması bu gerçeği değiştirmez.

Kanun üç ayrı durumu ayırır

TCK m.133 "Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması" başlığını taşır ve üç ayrı fiil için üç ayrı ceza öngörür.

1. Katılmadığınız bir konuşmayı dinlemek veya kaydetmek

Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya bunları bir ses alma cihazı ile kaydeden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Örneğin eşin telefonuna gizlice kayıt uygulaması yüklemek ya da bir odaya ses kayıt cihazı bırakmak bu kapsamda değerlendirilir.

2. Katıldığınız bir konuşmayı kaydetmek

En sık karşılaşılan durum budur. Kanuna göre katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi, diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazı ile kayda alan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Yani konuşmanın tarafı olmanız, karşı tarafın haberi olmadan kayıt almanızı kendiliğinden serbest hale getirmez; yalnızca daha hafif bir yaptırıma bağlar.

3. Kaydı yaymak

Kaydın alınması bir suç, yayılması ayrı bir suçtur. Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesi suretiyle elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ses kaydını bir WhatsApp grubunda paylaşmak ya da sosyal medyaya yüklemek, kaydı alan kişi bakımından ikinci bir suçun kapısını açabilir.

"Aleni olmayan" ne demek?

Suçun konusu, aleni olmayan konuşmalardır. Herkesin duyabileceği şekilde, örneğin bir mecliste, toplantıda ya da kalabalık bir alanda yüksek sesle yapılan konuşmalar ile yalnızca tarafların duyması amaçlanan bir telefon görüşmesi ya da baş başa bir sohbet aynı değildir. Bir konuşmanın aleni olup olmadığı; yeri, katılanların sayısı ve konuşanların bu konuşmanın başkalarınca duyulmasını kabul edip etmedikleri gibi koşullara göre değerlendirilir.

Görüntü kaydı ve özel hayat

Ses yerine görüntü ya da sesli video kaydı söz konusuysa, ayrıca TCK m.134 devreye girebilir. Bu maddeye göre kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır. Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek de ayrıca cezalandırılır.

Şikâyet şartı

Bu suçların önemli bir özelliği, soruşturmanın kendiliğinden başlamamasıdır. TCK m.139'a göre kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme hariç, bu bölümde yer alan suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır. m.133 ve m.134 bu bölümde yer aldığı için, kaydı alınan kişinin şikâyeti olmadan soruşturma yürütülmez. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi ve uzlaştırma gibi konular için WhatsApp ve sosyal medyada hakaret suçu yazısındaki açıklamalar fikir verebilir.

Gizli kayıt delil olarak kullanılabilir mi?

Kayıt almanın asıl amacı genellikle bir davada kullanmaktır. Burada kanunların genel kuralı bellidir:

• Hukuk davalarında: Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189'a göre hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.
• Ceza davalarında: Ceza Muhakemesi Kanunu m.217'ye göre yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir. Aynı Kanunun m.206'sına göre kanuna aykırı olarak elde edilmiş bir delilin ortaya konulması istemi reddolunur.

Yani rızaya dayanmayan gizli bir kayıt, hem kaydı alanı cezai bir risk altına sokabilir hem de amaçlanan davada delil olarak kullanılamayabilir. Bir kaydın hukuka uygun olup olmadığı, kaydın hangi koşullarda ve hangi amaçla alındığına göre değerlendirilir. TCK'nın genel hükümleri, örneğin m.25'teki zorunluluk hâli, her suçta olduğu gibi burada da gündeme gelebilir; ancak bunun bir ses kaydı için geçerli olup olmadığı tamamen olayın kendi şartlarına bağlıdır ve önceden güvenilecek bir kural değildir.

Kaydı alınan kişi ne yapabilir?

Konuşmasının gizlice kaydedildiğini öğrenen kişi, suç şikâyete bağlı olduğu için Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunabilir. Şikâyette, kaydın ne zaman ve nasıl öğrenildiği, kaydın kim tarafından ve hangi ortamda paylaşıldığı gibi bilgilerin verilmesi önemlidir. Kayıt bir mesajlaşma grubunda ya da sosyal medyada yayılmışsa, paylaşımların ekran görüntüleri ve bağlantı adresleri saklanmalıdır; çünkü bu durumda yalnızca kayıt alma değil, ifşa suçu da gündeme gelir.

Ceza yolunun yanında, özel hayatın ve kişilik haklarının ihlali nedeniyle tazminat istenmesi de ayrıca değerlendirilebilecek bir konudur.

Kayıt yerine hangi yollar düşünülebilir?

• Yazılı iletişim: Önemli konuşmaları mesaj veya e-posta ile yapmak ya da sözlü görüşmeden sonra "konuştuğumuz gibi…" diye yazılı bir teyit göndermek, karşı tarafın bilgisi dahilinde bir kayıt oluşturur. Bu yazışmaların delil değeri için WhatsApp yazışmaları delil olur mu yazısına bakılabilir.
• Açık rıza: Görüşmenin başında kayıt alındığını söylemek ve karşı tarafın bunu kabul etmesi, rıza şartını karşılar.
• Tanık: Önemli bir görüşmeye güvenilir bir üçüncü kişinin de katılması, sonradan ispatı kolaylaştırır.
• Resmî yollar: Tehdit veya hakaret gibi bir suçla karşılaşılıyorsa, kişisel kayıt yerine doğrudan şikâyet yoluna gitmek ve delillerin resmî makamlarca toplanmasını istemek daha güvenlidir.

İlgili içerikler