İŞ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

İş Uyuşmazlığında Zorunlu Arabuluculuk: Başvurudan Son Tutanağa ve Davaya

Hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3'e göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. 2023 değişikliğiyle bu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin, ücret ve işe iade talepleri bu kapsamdadır. Kanun "işveren alacağı" ifadesini de kullandığı için, işçiden alacak talep eden işveren de önce arabulucuya gitmek zorundadır.

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları ise zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.

Arabulucuya gitmeden dava açılırsa sonuç ağırdır: arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir.

Başvuru nereye yapılır?

Başvuru, karşı tarafın, karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde başvuru, bu iş için görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Arabulucu, büronun listesinden belirlenir; ancak taraflar listede yer alan bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o arabulucu görevlendirilir.

Başvuran taraf, kendisine ve elinde bulunması hâlinde karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini büroya vermelidir. Büro da tarafların resmî kayıtlardaki iletişim bilgilerini araştırmaya yetkilidir. Karşı taraf, en geç ilk toplantıda belgelerini sunarak büronun yetkisine itiraz edebilir; bu itiraz sulh hukuk mahkemesince dosya üzerinden kesin olarak karara bağlanır.

Süreç ne kadar sürer?

Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir; işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir.

Arabulucu; taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması, anlaşmaya varılması veya varılamaması hâllerinde faaliyeti sona erdirir ve son tutanağı düzenler.

Süreler bakımından önemli bir güvence vardır: arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Böylece arabuluculuk sırasında alacağın zamanaşımına uğraması engellenir.

İlk toplantıya katılmamanın bedeli

Arabuluculuğu ciddiye almamanın yargılamada mali bir sonucu vardır. Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyeti sona ererse, katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.

Bu kural 7/11/2024 tarihli 7531 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; önceki metinde katılmayan taraf yargılama giderinin tamamından sorumlu tutuluyordu.

Arabuluculuk ücretini kim öder?

• Anlaşma olursa: Arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır ve tarifedeki iki saatlik ücretten az olamaz.
• Anlaşma olmazsa: Taraflara ulaşılamaması, katılım olmaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâllerinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saati aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır.
• Davada: Bakanlık bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti yargılama giderlerinden sayılır; dava sonunda haksız çıkan tarafa yükletilebilir.

Anlaşma olursa

Varılan anlaşmanın kapsamını taraflar belirler ve anlaşma belgesi taraflar ile arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Avukatsız anlaşmalarda taraflar, belgenin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden talep edebilir; bu şerhi içeren anlaşma da ilam niteliğindedir. Böylece anlaşılan tutar ödenmezse, dava açmadan ilamlı icra yoluna gidilebilir.

Anlaşmanın en önemli sonucu şudur: arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Bu nedenle anlaşma belgesinde hangi alacakların kapsandığı açıkça yazılmalıdır. Örneğin yalnızca kıdem tazminatı üzerinde anlaşılmışsa, belgede yer almayan fazla çalışma alacağı için yeniden arabulucuya başvurularak yol açık kalır; "tüm alacaklar" gibi genel ifadeler ise ileride dava hakkını kısıtlayabilir.

Anlaşma olmazsa: son tutanak ve dava

Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmazsa mahkeme, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulmasını, aksi hâlde davanın usulden reddedileceğini ihtar eder.

Alacak davalarında dava, genel zamanaşımı süreleri içinde açılır; örneğin kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücretinde süre beş yıldır. İşe iade talebinde ise süreler çok kısadır: işçi fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşmaya varılamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açıldığı için işe iade davası usulden reddedilirse, kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir. Ayrıntılar için işe iade davası yazımıza bakabilirsiniz.

Başvurudan önce hazırlık

Arabuluculuk görüşmesi kısa sürdüğü için taleplerin önceden hesaplanması önemlidir. Kıdem ve ihbar tazminatı için kıdem ve ihbar tazminatı, izin alacağı için kullanılmayan yıllık izin ücreti ve fazla çalışma için fazla mesai alacağı yazılarımız, hangi kalemlerin talep edilebileceği konusunda yol gösterir. Bordrolar, banka kayıtları, SGK hizmet dökümü ve fesih belgeleri görüşmeden önce hazır bulundurulmalıdır.

İlgili içerikler