AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Yoksulluk Nafakası Hangi Durumlarda Kesilir? Yeniden Evlenme, Birlikte Yaşama ve Gelir Artışı

Boşanmadan yıllar sonra gelen soru

Boşanma kararında bir eşe yoksulluk nafakası bağlanır ve aylar, hatta yıllar geçer. Bir gün nafaka ödeyen taraf, eski eşinin başka biriyle yaşadığını, iyi bir işe girdiğini ya da evlendiğini öğrenir. Akla gelen ilk soru şudur: "Hâlâ ödemek zorunda mıyım, ödemeyi kendim kesebilir miyim?" Bu sorunun cevabı, sona erme sebebine göre değişir. Kanun bazı hâllerde nafakanın kendiliğinden kalkacağını, bazı hâllerde ise mutlaka mahkeme kararı gerektiğini söyler. Bu farkı bilmemek, ödemeyi erken kesen tarafı icra takibi ve tazyik hapsi riskiyle karşı karşıya bırakabilir.

Yoksulluk nafakası nedir?

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin geçimi için diğer eşten alınan düzenli bir ödemedir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m.175 bu hakkı şöyle tanımlar: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Bu metindeki “süresiz olarak” ifadesiyle ilgili Anayasa Mahkemesi kararı aşağıda ayrıca açıklanmıştır.

Nafaka iki biçimde ödenebilir. TMK m.176'ya göre maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Uygulamada en sık görülen, her ay düzenli ödenen irat biçimindeki nafakadır. Aşağıda anlatılan kalkma ve kaldırma kuralları da kanunda bu irat biçimindeki nafaka için yazılmıştır.

Bu nafaka çocuklar için ödenen iştirak nafakasından farklıdır. Bu yazıda anlatılan kurallar yalnızca eski eşe ödenen yoksulluk nafakasıyla ilgilidir.

Nafakanın kendiliğinden kalktığı iki durum

TMK m.176/3 iki durumu ayrıca sayar: irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar.

Nafaka alan eski eşin yeniden evlenmesi

Nafaka alan taraf resmî olarak yeniden evlendiği anda nafaka hakkı sona erer. Bunun için ayrıca bir dava açılması gerekmez. Ancak nafaka bir icra dosyasıyla tahsil ediliyorsa, evlenmenin nüfus kaydıyla belgelenerek icra dairesine bildirilmesi, kesinti durmazsa takibin bu tarihten sonrası için durdurulmasının icra mahkemesinden istenmesi gerekir; aksi hâlde maaş kesintisi kendiliğinden durmaz.

Taraflardan birinin ölümü

Nafaka ödeyen ya da nafaka alan taraf ölürse nafaka yükümlülüğü sona erer. Ölümden önce birikmiş ve ödenmemiş nafaka alacakları ise bu kuralla ortadan kalkmaz; genel miras hükümlerine göre değerlendirilir.

Mahkeme kararı gereken üç durum

Aynı fıkranın devamı, diğer durumlar için farklı bir yol öngörür: alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Bu üç durumda nafaka ödeyen taraf ödemeyi kendiliğinden kesemez; dava açmak zorundadır.

Evlenmeden birlikte yaşama

Nafaka alan eski eşin resmî nikâh kıymadan başka biriyle karı koca gibi yaşaması, kanunun "fiilen evliymiş gibi yaşama" dediği durumdur. Ara sıra görüşme ya da arkadaşlık değil, ortak bir yaşamın kurulmuş olması aranır. Aynı evde kalma, birlikte tatile gitme, çevrede çift olarak tanınma gibi olgular tanık beyanları, kira sözleşmesi, adres kayıtları ve sosyal medya paylaşımlarıyla ispatlanabilir.

Yoksulluğun ortadan kalkması

Nafaka, yoksulluğa düşmemek içindir. Nafaka alan taraf düzenli ve yeterli gelir getiren bir işe girmiş, emekli maaşı bağlanmış ya da mirasla önemli bir malvarlığı edinmişse yoksulluğun sona erdiği ileri sürülebilir. Mahkeme, kişinin yeni gelirinin kendi geçimine yetip yetmediğini değerlendirir. Gelir yoksulluğu tamamen ortadan kaldırmıyorsa, nafakanın kaldırılması yerine azaltılmasına karar verilebilir.

Haysiyetsiz hayat sürme

Kanun bu kavramı tanımlamaz. Genellikle toplumun genel ahlak anlayışına açıkça aykırı ve süreklilik gösteren bir yaşam tarzı bu kapsamda kabul edilir. Tek bir olay ya da kişisel tercihler değil, yaşamın genel görünümü belirleyicidir.

Kaldırma yerine azaltma veya artırma

Her değişiklik nafakanın tamamen kalkmasını gerektirmez. TMK m.176/4 genel bir esneklik tanır: tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. Nafaka ödeyen tarafın emekli olması, işsiz kalması, yeni bir evlilikten çocuk sahibi olması azaltma için; nafaka alanın hastalanması ya da ödeyenin gelirinin belirgin biçimde artması ise artırma için ileri sürülebilir. Artırma yönündeki kurallar için nafaka artırım davası yazımıza bakabilirsiniz.

Mahkeme, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Bu nedenle pek çok kararda nafakanın her yıl belirli bir endekse göre artırılacağı yazılır.

Dava nerede açılır, ödeme ne zaman durur?

Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası aile mahkemesinde, aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesinde görülür. TMK m.177'ye göre boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Dava, nafaka alan eski eşin oturduğu yerde açılır.

Dava açmak ödemeyi kendiliğinden durdurmaz. Karar verilene kadar nafaka ödenmeye devam etmelidir. Ödenmeyen nafaka için alacaklı icra takibi yapabilir ve şikâyet üzerine tazyik hapsi istenebilir. Ancak İcra ve İflas Kanunu m.344, borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanmasının bu davanın sonuna bırakılabileceğini düzenler. Tazyik hapsinin ayrıntıları için nafaka ödemeyen eşe hapis yazımıza bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesinin “süresiz” kararı

TMK m.175, yoksulluk nafakasının "süresiz olarak" istenebileceğini yazıyordu. Anayasa Mahkemesi 4/6/2026 tarihli kararıyla bu ifadeyi iptal etmiştir. Kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra, yani 30/6/2027 tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmiştir. Bu tarihe kadar kanunun mevcut hâli uygulanır. Yasama organının bu süre içinde yoksulluk nafakasının süresine ilişkin yeni bir düzenleme yapması beklenir; yeni düzenlemenin mevcut nafakaları nasıl etkileyeceği, çıkacak kanun metnine göre değerlendirilmelidir.

Bu karar, yukarıda anlatılan kalkma ve kaldırma sebeplerini değiştirmez. Yeniden evlenme, ölüm, birlikte yaşama ve yoksulluğun sona ermesi bugün de nafakanın sona ermesi için geçerli sebeplerdir.

İlgili içerikler