AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Boşanan Kadının Hakları Nelerdir? Nafaka, Tazminat, Mal Paylaşımı, Velayet ve Diğerleri

Önce bir not: haklar eşlere aittir

Türk Medeni Kanunu boşanmanın sonuçlarını "kadın" ve "erkek" diye değil, "eş" ve "taraf" diye düzenler. Nafaka, tazminat ve mal paylaşımı hakları, şartları varsa erkek eş için de geçerlidir. Bu yazıda haklar, en sık soruyu soran kadın eş açısından anlatılmaktadır. Kanunun yalnızca kadına özgü düzenlediği konular ise soyadı ve bekleme süresidir. Örneğin geliri yüksek olan kadın eş, şartları varsa boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek erkek eşe nafaka ödemek durumunda da kalabilir.

Bir bakışta boşanan kadının hakları

Dava sürerken: tedbir nafakası

Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesine göre boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır. Geliri olmayan veya düşük olan eş için bu kapsamda tedbir nafakasına hükmedilebilir. Tedbir nafakası, davanın sonucunu beklemeden ödenmeye başlar. Ayrıntılar için boşanma davası sürerken tedbir nafakası yazısına bakılabilir.

Boşanmadan sonra: yoksulluk nafakası

Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesine göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Maddedeki "süresiz olarak" ifadesi, Anayasa Mahkemesinin 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla iptal edilmiştir; karar 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir. Bu tarihten sonra yoksulluk nafakasının süresine ilişkin yeni bir düzenleme beklenmektedir.

Kanun'un 176. maddesine göre irat biçiminde ödenen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumu değişirse nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Ayrıntılar için yoksulluk nafakası ne zaman kalkar ve nafaka artırım davası yazılarına bakılabilir.

Maddi ve manevi tazminat

Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesine göre mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir. Şiddet, aldatma veya ağır hakaret gibi olaylar manevi tazminat talebinin tipik dayanaklarıdır. Tazminatın hesaplanması ve ispatı için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazısına bakılabilir.

Mal paylaşımı

1 Ocak 2002'den sonraki dönem için eşler aksini sözleşmeyle kararlaştırmamışsa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Türk Medeni Kanunu'nun 236. maddesine göre her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir. Ev hanımı olarak çalışmamış olmak bu hakkı ortadan kaldırmaz; hak, evlilik içinde edinilen malların artık değerine dayanır. Aynı maddeye göre zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir. Hesaplama için boşanmada mal paylaşımı ve katılma alacağı yazısına bakılabilir. Düğünde takılan ziynetler ise ayrı bir konudur ve düğün altınları kime kalır yazısında anlatılmıştır.

Çocuklar: velayet ve iştirak nafakası

Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesine göre mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır; bu katkı iştirak nafakası olarak bilinir. Hâkim, istem hâlinde bu giderlerin gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Ayrıntılar için iştirak nafakası ve velayet davası yazılarına bakılabilir.

Soyadı ve bekleme süresi

Türk Medeni Kanunu'nun 173. maddesine göre boşanma hâlinde kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Ancak boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceğini ispatlarsa, istemi üzerine hâkim bu soyadını taşımasına izin verir. Ayrıntılar boşanan kadının soyadı yazısındadır.

Kanun'un 132. maddesine göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması hâlinde mahkeme bu süreyi kaldırır. Bu konu 300 gün bekleme süresi yazısında anlatılmıştır.

Aile konutu

Dava sürerken eşin aile konutunu satması kadının barınma hakkını tehlikeye sokabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesine göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili şerh verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Şerh için aile konutu şerhi yazısına bakılabilir.

Anlaşmalı boşanmada haklar protokole yazılmalı

Anlaşmalı boşanmada hakların kaderi büyük ölçüde protokole bağlıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesine göre bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Nafaka, tazminat, mal paylaşımı, ziynet eşyası ve çocukla görüşme düzeni protokolde açıkça yazılmazsa, sonradan bu konularda uyuşmazlık çıkabilir. Protokol hazırlanırken dikkat edilecek noktalar anlaşmalı boşanma davası yazısında anlatılmıştır.

Süreler: bir yıl kuralı

Boşanma kararıyla birlikte istenmeyen mali haklar sonradan da istenebilir; ancak süre sınırlıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesine göre evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Anlaşmalı boşanmada protokole yazılmayan bir hakkın sonradan istenip istenemeyeceği de protokolün içeriğine bağlıdır.

Salihli'de bu davalar ne kadar sürüyor?

Rakamlar Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporundandır. Mal rejimi davalarının uzunluğu, bu talebin boşanma davasından ayrı ve dikkatle takip edilmesi gerektiğini gösterir. Mahkemenin yeri ve diğer veriler için Salihli Aile Mahkemesi sayfasına bakılabilir.

Önemli noktalar

• Boşanmadaki mali haklar eşlere aittir; şartları varsa erkek eş de aynı hakları isteyebilir.
• Dava sürerken tedbir nafakası, sonrasında şartları varsa yoksulluk nafakası istenebilir.
• Çalışmayan eş de katılma alacağı isteyebilir; hak artık değerin yarısıdır.
• Yoksulluk nafakasındaki "süresiz" ifadesi iptal edilmiştir; karar 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir.
• Mali haklar için süre, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıldır.

İlgili içerikler