AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

İştirak Nafakası (Çocuk Nafakası): Nasıl Belirlenir, Ne Zamana Kadar Ödenir, Ödenmezse Ne Olur?

İştirak nafakası nedir?

Boşanma kararıyla birlikte çocuğun velayeti çoğu zaman ana veya babadan birine verilir. Velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocuğa karşı bakım borcu ise devam eder. TMK m.182'ye göre velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Bu katılım için ödenen paraya uygulamada "iştirak nafakası" denir. Adındaki "iştirak" kelimesi de bu katılımı anlatır.

İştirak nafakası, eşler arasındaki yoksulluk nafakasından tamamen ayrıdır. Yoksulluk nafakası boşanan eşin geçimi için ve kusur durumu dikkate alınarak verilirken, iştirak nafakası çocuğun hakkıdır ve boşanmada kimin kusurlu olduğuna bakılmaksızın belirlenir. Velayet kendisine verilen ebeveyn ise bakım borcunu çoğu zaman çocuğa fiilen bakarak ve onunla birlikte yaşayarak yerine getirir.

Çocuk nafakası ne kadar? Miktar nasıl belirlenir?

"Çocuk nafakası ne kadar?" sorusunun tek bir rakamla cevabı yoktur. Kanunda asgari ücretin belli bir oranı gibi sabit bir ölçü bulunmaz. TMK m.330'a göre nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur.

Hâkim bu değerlendirmeyi yaparken çocuğun yaşı, okul ve kurs giderleri, sağlık ihtiyaçları, ebeveynlerin gelirleri, kira gibi zorunlu giderleri ve bakmakla yükümlü oldukları diğer kişiler gibi unsurları göz önüne alır. Bu nedenle aynı yaştaki iki çocuk için çok farklı tutarlarda nafakaya hükmedilebilir. Gelir durumunun dosyaya doğru yansıması için maaş bordroları, banka hesap hareketleri, SGK kayıtları, tapu ve araç kayıtları ile okul ve sağlık giderlerini gösteren belgeler önemlidir.

Nafaka kaç yaşına kadar ödenir?

TMK m.328'e göre ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. TMK m.11'e göre erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar. Bu nedenle iştirak nafakası kural olarak çocuk 18 yaşını doldurduğunda sona erer.

Ancak bu, üniversiteye giden çocuğun desteksiz kalacağı anlamına gelmez. Aynı maddeye göre çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Ergin olan çocuk, bu nafakayı ana veya babasından kendisi isteyebilir.

Nafaka davası nasıl açılır, kim açar?

İştirak nafakası çoğu zaman boşanma davası içinde istenir ve boşanma kararıyla birlikte hükme bağlanır. Boşanma kararında nafaka belirlenmemişse veya ebeveynler hiç evlenmemişse ayrı bir dava açılabilir. TMK m.329'a göre küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir. TMK m.177'ye göre boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; davaya aile mahkemesi bakar.

Boşanma davası sürerken de çocuk korunur. TMK m.169'a göre hâkim, dava devam ederken çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır; bu kapsamda çocuk için tedbir nafakasına hükmedilir. Ayrıntılar için boşanma davası sürerken tedbir nafakası yazısına bakılabilir.

Nafaka artırılabilir veya azaltılabilir mi?

Evet. TMK m.331'e göre durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. Çocuğun okula başlaması, sağlık giderlerinin artması veya nafaka borçlusunun gelirinin belirgin biçimde yükselmesi artırım talebine; borçlunun işsiz kalması veya ağır bir hastalığa yakalanması ise indirim talebine konu olabilir.

Her yıl ayrı dava açılmasının önüne geçmek için TMK m.330, hâkime istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlama yetkisi verir. Bu nedenle nafaka istenirken yıllık artış talebinin de dilekçede belirtilmesi yerinde olur. Ayrıntılar için nafaka artırım davası yazısına bakılabilir.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Nafaka kararı ilamlı icra yoluyla takip edilebilir; birikmiş nafaka alacakları için borçlunun maaşına ve mallarına haciz uygulanabilir. Bu süreç nafaka alacağı için icra takibi yazısında anlatılmıştır. Bunun yanında İİK m.344'e göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Ayrıntılar için nafaka ödemeyen eşe hapis ve borç yüzünden hapis yazılarına bakılabilir.

Nafaka ile kişisel ilişki birbirinin karşılığı değildir. Çocuğunu göremeyen ebeveynin nafakayı kesmesi hukuken mümkün değildir; kişisel ilişkinin engellenmesi ayrı yollarla ileri sürülür. Bu konu çocuğu göstermeyen eşin velayeti yazısında anlatılmıştır.

Salihli'de nafaka davaları

Salihli'de nafaka davalarına adliyedeki iki aile mahkemesi bakar. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre nafakanın artırılması davaları 1. Aile Mahkemesi'nde ortalama 159 günde, 2. Aile Mahkemesi'nde ortalama 227 günde sonuçlanmıştır. Bunlar ortalama sürelerdir; her dosyanın süresi kendi özelliklerine göre değişebilir. Ödenmeyen nafaka nedeniyle yapılan şikâyetlere ise Salihli İcra Ceza Mahkemesi bakar. Ayrıntılar için Salihli'de dava süreleri yazısına bakılabilir.

Önemli noktalar

İştirak nafakası istenirken çocuğun gerçek giderleri belgelerle ortaya konmalı, karşı tarafın gelir durumu araştırılmalı ve yıllık artış da ayrıca talep edilmelidir. Nafaka borçlusu da ödeme gücünü aşan bir karar verilmişse ödemeyi kesmek yerine indirim davası açmalıdır; aksi hâlde birikmiş nafaka için icra takibi ve tazyik hapsi riskiyle karşılaşabilir.

İlgili içerikler