İCRA HUKUKU · NAFAKA · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Nafaka Ödenmezse İcra Takibi: Maaştan Kesinti, Emekli Aylığı ve Sıra Önceliği

Nafaka kararı bir ilamdır

Boşanma kararında veya ayrı bir davada hükmedilen tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası, mahkeme kararına dayanan bir alacaktır. Bu nedenle nafaka alacaklısının ayrıca dava açması gerekmez; karar doğrudan icra dairesine verilerek ilamlı icra takibi başlatılır. Takip, her ay ödenmesi gereken nafakanın yanında birikmiş, yani geçmiş aylara ait ödenmemiş nafakaları da kapsayabilir.

İcra emri ve yedi günlük süre

İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.32'ye göre para borcuna dair olan ilam icra dairesine verilince icra memuru borçluya bir icra emri tebliğ eder. Bu emirde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir ve borcun yedi gün içinde ödenmesi istenir. Bu süre içinde borç ödenmez ve icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmezse cebri icraya geçilir. Borçluya ayrıca bu süre içinde mal beyanında bulunması gerektiği ihtar edilir.

Nafaka alacaklısı için önemli bir kural daha vardır: Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.350 ve m.367'ye göre, istinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olsa bile nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Aynı maddeye göre aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez; bu nedenle boşanma kararıyla hükmedilen yoksulluk ve iştirak nafakasının, kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra takibe konulabileceği, dava sürerken verilen tedbir nafakasının ise derhal takip edilebileceği kabul edilir.

Yedi gün dolduktan sonra alacaklı, borçlunun maaşına, banka hesaplarına, aracına ve taşınmazlarına haciz konulmasını talep edebilir.

Borçlu "ödedim" derse

Nafaka borçlusu bazen ödemeyi elden veya başka bir hesaba yaptığını sonradan ileri sürer ve takibin durdurulmasını ister. İİK m.33'e göre icra emrinin tebliği üzerine borçlu yedi gün içinde dilekçe ile icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığı veya imhal veya itfa edildiği itirazında bulunabilir. Ancak itfa (ödeme) veya imhal (süre verilme) iddiası, yetkili mercilerce resen yapılmış veya usulüne göre onaylanmış ya da mahkeme önünde ikrar olunmuş senetle belgelenirse icra geri bırakılır. Bu nedenle nafakanın elden ödenmesi, borçlu açısından ispat güçlüğü doğurur; nafakanın mahkeme kararında gösterilen hesaba veya açıklama yazılarak banka yoluyla ödenmesi ispat bakımından güvenli bir yoldur. Alacaklının da gerçekte aldığı ödemeleri takipte düşmesi gerekir; ödenmiş nafakanın yeniden istenmesi, borçlu lehine ayrı sorumluluklar doğurabilir.

Maaştan kesinti

Nafaka borçlusu çalışıyorsa etkili yollardan biri maaş haczidir. İİK m.83'e göre maaşlar ve her nevi ücretler, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczolunabilir; haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur. Maaşa birden fazla haciz gelmesi ve nafakanın bu sıradaki yeri için maaşa birden fazla haciz yazımıza bakabilirsiniz.

İşverenin yükümlülüğü

Maaş haczinde işverene de görev düşer. İİK m.355'e göre borçlunun maaş ve ücretinden kesilmesi için icra dairelerinden yapılacak tebligatın kanuni muhatapları, haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş ve ücreti miktarını en geç bir hafta içinde bildirmeye ve borç bitinceye kadar haczolunan miktarı kesip hemen icra dairesine göndermeye mecburdur. İşçinin işten ayrılması gibi değişiklikler de derhal icra dairesine bildirilmelidir.

Bu yükümlülüğe uymayan işveren kendi cebinden öder: İİK m.356'ya göre bu hükümlere uymamış olanların kesmedikleri veya göndermedikleri para, ayrıca mahkemeden hüküm alınmasına gerek kalmaksızın icra dairesince onların maaşlarından veya diğer mallarından alınır; bunların borçluya rücu hakkı vardır. İİK m.356 "maaşı elden ödüyoruz" veya "kesinti yapamadık" gibi gerekçelere yer vermez; kesilmeyen tutar işverenden alınır.

Emekli aylığına nafaka için haciz

Emekli aylıkları kural olarak haczedilemez; ancak nafaka bu kuralın açık istisnasıdır. 5510 sayılı Kanun m.93'e göre sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, Kurumun takip ve tahsili gereken alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu nedenle nafaka borçlusu emekliyse, emekli aylığından nafaka için kesinti yapılabilir. Diğer alacaklar bakımından emekli aylığının durumu için emekli maaşına haciz yazımıza bakabilirsiniz.

Sıra cetvelinde nafakanın önceliği

Borçlunun malı satıldığında satış bedeli bütün alacaklılara yetmezse, icra dairesi bir sıra cetveli yapar. İİK m.140'a göre alacaklılar, m.206 uyarınca iflas hâlinde hangi sıraya girmeleri gerekiyorsa o sıraya kabul olunur ve ilk üç sıraya kayıt için geçerli olan tarih haciz talebi tarihidir. İİK m.206'da birinci sırada sayılan alacaklar arasında, iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş olan ve nakden ifası gereken aile hukukundan doğan her türlü nafaka alacakları yer alır. Bu, satış bedelinin dağıtımında nafaka alacaklısına diğer adi alacaklılardan önce ödeme yapılması anlamına gelir; ancak rehinli alacaklıların rehinli maldaki önceliği saklıdır.

Birikmiş nafaka ve zamanaşımı

Nafaka alacaklısı birkaç ay veya yıl boyunca takip yapmamış olabilir. İlama dayanan takipte zamanaşımı uzun tutulmuştur: İİK m.39'a göre ilama müstenit takip, son muameleden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Takip başlatıldıktan sonra uzun süre işlem yapılmaması bu süreyi işletebileceğinden, takibin düzenli olarak takip edilmesi önemlidir.

Tazyik hapsi: ayrı ve tamamlayıcı yol

Haciz yoluyla tahsil mümkün olmuyorsa veya borçlu bilerek ödemekten kaçınıyorsa, ayrıca tazyik hapsi istenebilir. İİK m.344'e göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Şikâyet hakkı, İİK m.347'ye göre fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Şartlar için nafaka ödemeyen eşe hapis yazımıza bakabilirsiniz.

Önceden yapılan anlaşmalar geçersiz

Borçlunun maaşının veya haczedilemeyen mallarının haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaların geçerliliği konusunda İİK m.83/a açıktır: 82 ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir. Bu kural, borçlunun geçimini koruyan sınırların sözleşmeyle aşılmasını engeller.

İlgili içerikler