AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Boşanan Kadın 300 Günlük Bekleme Süresini Nasıl Kaldırır?

Boşanma bitti, ama nikâh için 300 gün beklemek mi gerekiyor?

Boşanma kararı kesinleşmiş, yeni bir hayat planlanmış, nikâh tarihi için belediyeye gidilmiştir. Evlendirme memurluğunda duyulan cevap çoğu kişiyi şaşırtır: "Boşanmanızın üzerinden 300 gün geçmemiş, şu an başvurunuzu alamayız." Halk arasında "iddet müddeti" olarak bilinen bu kural, yalnızca kadınlar için öngörülmüş bir bekleme süresidir ve Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) bugün de yer alır.

İyi haber şu ki bu süre çoğu durumda aylarca beklemeden, kısa bir mahkeme süreciyle kaldırılabilir.

Kural ne diyor?

TMK m.132 üç cümleden oluşur ve her biri ayrı bir sonuç doğurur:

• Bekleme: Evlilik sona ermişse, kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün geçmedikçe evlenemez.
• Doğumla bitme: Doğurmakla süre biter. Kadın bu 300 gün içinde doğum yaparsa ayrıca mahkemeye başvurmasına gerek kalmaz.
• Mahkemece kaldırma: Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.

Kanun "evlilik sona ermişse" dediği için kural yalnızca boşanmada değil, eşin ölümüyle sona eren evliliklerde de uygulanır. Erkek için böyle bir bekleme süresi yoktur.

Bu sürenin amacı ne?

Bekleme süresinin uzunluğu rastgele seçilmemiştir; TMK'daki babalık karinesiyle birebir örtüşür. TMK m.285'e göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Kadın bu süre içinde yeniden evlenir ve bir çocuk doğarsa, çocuğun hangi evlilikten olduğu konusunda iki karine çatışabilir. Kanun bu ihtimali de düzenler: çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğmuş ve ana da bu arada yeniden evlenmiş olursa, ikinci evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).

Bekleme süresi, soybağı konusunda böyle bir belirsizlik doğmasını baştan önlemek için konmuştur. Bu yüzden kadının gebe olmadığı ortaya konduğunda sürenin varlık sebebi ortadan kalkar ve mahkeme süreyi kaldırır.

Süre nasıl kaldırılır?

Hangi mahkeme?

Bekleme süresinin kaldırılması bir dava değil, çekişmesiz yargı işidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.382, aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılmasını açıkça sayar. Karşı taraf yoktur; eski eşin davaya katılması ya da onayı gerekmez.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4, Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin İkinci Kitabından doğan dava ve işleri aile mahkemelerine verir; TMK m.132 de bu kitapta yer alır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görevi asliye hukuk mahkemesi yürütür.

Hangi belgeler?

Kanun mahkemenin süreyi kaldırması için "gebe olmadığının anlaşılması" şartını arar. Bunu göstermenin en doğrudan yolu, başvurudan kısa süre önce alınmış ve gebelik bulunmadığını gösteren bir doktor raporudur. Bunun yanında genellikle şu belgeler dilekçeye eklenir:

• Kesinleşme şerhli boşanma kararı ya da eşin ölümünü gösteren nüfus kaydı,
• Nüfus kayıt örneği,
• Gebelik bulunmadığını gösteren sağlık raporu.

Mahkeme gerekli görürse belirlediği bir sağlık kuruluşundan yeni rapor alınmasını isteyebilir. Kararla birlikte süre kaldırılmış olur ve kadın evlendirme memurluğuna bu kararla başvurabilir.

Somut bir örnek

Boşanma kararı Mart ayının başında kesinleşen bir kadın, Haziran ayında evlenmeyi planlıyor olsun. 300 günlük süre ancak bir sonraki yılın başlarında dolacağı için, beklemek istemiyorsa önce gebelik bulunmadığını gösteren bir sağlık raporu alır, ardından kesinleşmiş boşanma kararı ve nüfus kaydıyla birlikte aile mahkemesine başvurur. Mahkeme süreyi kaldırdığında evlendirme memurluğuna bu kararla gidilir ve olağan evlenme başvurusu yapılır. Nikâh tarihi belirlenirken bu kısa yargı sürecinin de hesaba katılması, son anda yaşanacak bir ertelemeyi önler.

Raporun tarihi önemlidir. Başvurudan çok önce alınmış bir rapor, sonradan oluşabilecek bir gebeliği dışlamadığı için mahkemenin güncel bir rapor istemesine yol açabilir. Bu yüzden raporu başvuruya yakın bir tarihte almak, süreci uzatmamak açısından daha sağlıklıdır.

Aynı kişiyle yeniden evlenmek

Boşanan eşlerin kısa süre sonra barışıp yeniden evlenmek istemesi de nadir değildir. Bu durumda gebelik raporu gerekmez; çünkü TMK m.132, evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemelerini ayrı bir kaldırma sebebi olarak sayar. Babalık konusunda bir belirsizlik doğmayacağı için kanun bu ihtimali kolaylaştırmıştır. Ancak bu durumda da sürenin mahkemece kaldırılması gerekir.

Süre dolmadan evlenilirse ne olur?

Evlendirme memuru, başvuruyu ve belgeleri incelerken evlenmeye yasal bir engel bulunup bulunmadığına bakar; TMK m.137'ye göre evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa, evlenme başvurusu reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir. Ret kararına karşı TMK m.138 uyarınca mahkemeye başvurulabilir.

Bir şekilde süre dolmadan evlenilmiş olsa bile, bu evlilik geçersiz hale gelmez. TMK m.154 bunu açıkça söyler: kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi, evlenmenin butlanını gerektirmez. Bu hüküm kurala uymamayı teşvik etmek için değil, kurulmuş bir evliliği ve ailenin düzenini korumak için konmuştur.

Uygulamada en çok sorulanlar

• Süre ne zaman başlar? Kanun, evliliğin sona erdiği tarihi esas alır. Boşanmada bu tarih, kararın kesinleştiği tarihtir; karar tarihi ile kesinleşme tarihi farklı olabileceği için kesinleşme şerhine bakmak gerekir.
• Boşanma davası sürerken başvurulabilir mi? Kanun, sürenin "evlilik sona ermişse" işlemeye başladığını söyler. Bu yüzden başvuru, boşanma kararı kesinleştikten sonra anlam taşır.
• Erkek de beklemek zorunda mı? Hayır, TMK m.132 yalnızca kadın için bekleme süresi öngörür.

Boşanma sürecinin kendisi için anlaşmalı boşanma davası ve çekişmeli boşanma davası yazılarına, aile hukukunun genel çerçevesi için aile ve boşanma hukuku sayfasına bakılabilir.

İlgili içerikler