AİLE VE BOŞANMA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Çekişmeli Boşanma Davası

Hukuki dayanak

Boşanma sebepleri 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161-166 arasında düzenlenmiştir. Uygulamada en sık başvurulan genel sebep, TMK m.166/1 kapsamında evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmasıdır. Yetki bakımından TMK m.168, dava süresince alınabilecek geçici önlemler bakımından TMK m.169, tazminat ve nafaka bakımından TMK m.174-176, velayet bakımından ise TMK m.182 önem taşır. Delillerin değerlendirilmesinde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.

Boşanma sebepleri

Kanun, özel ve genel boşanma sebeplerini ayrı ayrı düzenler. Her sebebin kendine özgü şartları, süreleri ve ispat konuları vardır; genel sebepte ayrıca evlilik birliğinin, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsıldığının somut vakıalarla ortaya konması gerekir.

• Zina (TMK m.161): Dava hakkı, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde zinanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden eşin dava hakkı yoktur.
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m.162): Benzer şekilde altı ay ve beş yıllık hak düşürücü süreler ile affetme kuralı uygulanır.
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m.163): Eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi gerekir; bu hâlde dava her zaman açılabilir.
• Terk (TMK m.164): Eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi, ayrılığın en az altı ay sürmüş olması ve devam etmesi, hâkim veya noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir. İhtar, bu sürenin dördüncü ayı bitmeden istenemez; ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği bildirilir ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
• Akıl hastalığı (TMK m.165): Eşlerden birinin akıl hastası olması ve bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi, ayrıca hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekir.
• Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1-2): Genel boşanma sebebidir; geçimsizlik, güven sarsıcı davranışlar, ekonomik veya duygusal şiddet gibi vakıalar bu kapsamda değerlendirilebilir.
• Fiilî ayrılık (TMK m.166/4): Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan davanın reddine karar verilmiş ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu süre, 14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun ile üç yıldan bir yıla indirilmiştir.

Süreç nasıl işler?

Çekişmeli boşanma davası yazılı yargılama usulüne tabidir. Süreç genel olarak dört aşamada ilerler:

1. Dilekçeler aşaması: Dava dilekçesinde vakıalar, talepler ve deliller gösterilir. Davalı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren kural olarak iki hafta içinde cevap verir (HMK m.127); ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri sunulabilir. Davalı, kendi taleplerini karşı dava yoluyla ileri sürebilir.
2. Ön inceleme: Dava şartları ve ilk itirazlar incelenir, uyuşmazlık noktaları belirlenir, taraflar sulhe teşvik edilir ve delillerin toplanmasına karar verilir.
3. Tahkikat: Tanıklar dinlenir, resmî kayıtlar ve belgeler toplanır; velayet uyuşmazlığı varsa sosyal inceleme raporu alınabilir ve idrak çağındaki çocuğun görüşüne başvurulabilir.
4. Sözlü yargılama ve hüküm: Taraflar son beyanlarını sunar, mahkeme boşanma, kusur, velayet, nafaka ve tazminat konularında hüküm kurar.

Dava aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesince bakılır (4787 sayılı Kanun m.2). TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir.

Deliller ve belgeler

Boşanma davasında hâkim, delilleri serbestçe takdir eder; ancak her delilin ileri sürülen vakıa ile bağlantılı olması gerekir. Somut olaya göre kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Tanık anlatımları; aile bireyleri ve komşular da tanık olabilir.
• Resmî kayıtlar: kolluk tutanakları, hastane ve adli tıp raporları, koruma kararları.
• Banka hesap hareketleri, maaş ve gelir belgeleri, tapu ve araç kayıtları.
• Hukuka uygun şekilde elde edilmiş mesaj, e-posta ve sosyal medya kayıtları; bu konudaki ölçütler WhatsApp yazışmaları delil olur mu? yazısında ayrıca ele alınmıştır.
• Sosyal inceleme raporu ve gerektiğinde uzman görüşü.

HMK m.189/2 uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Ses ve görüntü kayıtları ile elektronik kayıtlar kendiliğinden hukuka aykırı ya da kendiliğinden hukuka uygun sayılmaz; kaydın nasıl ve nerede elde edildiği, özel hayata müdahalenin niteliği ve somut olayın koşulları birlikte değerlendirilir. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen kayıtlar ayrıca cezai sorumluluk da doğurabilir.

Kusur, tazminat ve nafaka

Çekişmeli boşanmada tarafların kusur durumu; tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri bakımından belirleyici olabilir.

• Maddi tazminat (TMK m.174/1): Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.
• Manevi tazminat (TMK m.174/2): Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda para ödenmesini isteyebilir.
• Yoksulluk nafakası (TMK m.175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında nafaka isteyebilir. Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması koşulları TMK m.176'da düzenlenmiştir.
• İştirak nafakası (TMK m.182): Velayeti kendisine bırakılmayan ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır.

Mal rejiminin tasfiyesi ise boşanma davasından ayrı bir davadır; ziynet eşyası ve kişisel malların iadesi talepleri de somut duruma göre ayrıca değerlendirilir.

Dava sürerken geçici önlemler

TMK m.169 uyarınca boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır. Bu önlemler özellikle eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkindir. Uygulamada en sık karşılaşılan geçici önlemler tedbir nafakası, çocukların geçici velayeti ve kişisel ilişkinin düzenlenmesidir. Aile içi şiddet varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri de ayrıca talep edilebilir.

Süreler

Çekişmeli boşanma için tek bir tamamlanma süresi yoktur. Tebligatlar, dilekçeler aşaması, tanıkların dinlenmesi, sosyal inceleme, bilirkişi incelemesi, mahkemenin iş yükü ve kanun yolları süreyi önemli ölçüde etkiler. Bu nedenle kesin bir süre vaat edilmesi doğru değildir.

Usule ilişkin kurallar dikkatle takip edilmelidir. Dayanılan vakıalar ve her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği dava ve cevap dilekçelerinde gösterilmelidir (HMK m.119 ve m.129). Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma, ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati dışında genişletilemez ya da değiştirilemez (HMK m.141); süresinden sonra delil gösterilmesi de ancak kanundaki istisnai koşullarla mümkündür (HMK m.145). Cevap dilekçesi için iki haftalık süre (HMK m.127) ve gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi (HMK m.345) de önemlidir. Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları bakımından TMK m.178'deki bir yıllık zamanaşımı göz önünde tutulmalıdır.

Salihli ve Manisa'da çekişmeli boşanma

Salihli'de görülen boşanma davalarında da yetki TMK m.168'e göre belirlenir; eşlerden birinin yerleşim yeri Salihli ise dava Salihli'deki yetkili mahkemede açılabilir. Tanıkların farklı bir ilçede veya ilde yaşaması, dinlenmelerinin planlanmasını ve dolayısıyla yargılamanın süresini etkileyebilir. Çekişmeli boşanma davasında avukatla temsil zorunlu değildir; ancak cevap süresi ve vakıa ile delillerin dilekçelerde zamanında gösterilmesi gibi usul kuralları nedeniyle sürecin dikkatle takip edilmesi gerekir.

Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre çekişmeli boşanma davaları Salihli 1. Aile Mahkemesi'nde ortalama 239 günde, 2. Aile Mahkemesi'nde ortalama 273 günde sonuçlanmıştır. Aynı mahkemelerde anlaşmalı boşanma davalarının ortalaması 17 ve 18 gündür. Çekişmeli davalarda tanıkların dinlenmesi, delillerin toplanması ve kusur değerlendirmesi ayrı duruşmalar gerektirebildiğinden yargılama daha uzun sürer. Adliyedeki diğer mahkemeler için Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler ve Salihli'de dava süreleri yazılarına bakılabilir.

Boşanma sebepleri ve dava açma süreleri

Türk Medeni Kanunu özel ve genel boşanma sebeplerini ayrı ayrı düzenler. Bazı sebeplerde dava hakkı belirli sürelerle sınırlıdır; bu süreler geçirilirse o sebebe dayanılamaz:

Çekişmeli boşanma davalarının büyük bölümü TMK m.166'daki genel sebebe dayanır. Bu sebepte ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; ancak davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir. Bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine boşanmaya karar verilebilir.

Önemli noktalar

Velayette temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır; kusur değerlendirmesi tek başına velayeti belirlemez. Velayetin sonradan değiştirilmesi koşulları velayet davası yazısında ele alınmıştır. Dava sırasında eşler anlaşmaya varırsa ve kanuni şartlar oluşmuşsa dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanabilir.

İddia edilen her vakıanın delille desteklenmesi, tanıkların olayları doğrudan bilip bilmediğinin değerlendirilmesi ve taleplerin (nafaka, tazminat, velayet) dava dilekçesinde açıkça gösterilmesi, yargılamanın sağlıklı ilerlemesi bakımından önemlidir.

Salihli'deki aile mahkemelerinde 2025 yılında çekişmeli boşanma davaları ortalama 239-273 günde sonuçlanmıştır; diğer dava türlerinin süreleri Salihli'de dava ne kadar sürer yazısında yer almaktadır.

Aldatmaya dayanan davalardaki altı aylık ve beş yıllık süreler, affetme ve delil kuralları aldatma (zina) nedeniyle boşanma yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Salihli'deki iki aile mahkemesinin yeri, baktığı davalar ve 2025 iş yükü Salihli Aile Mahkemesi sayfasında anlatılmıştır.

İlgili içerikler