AİLE VE BOŞANMA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Anlaşmalı Boşanma Davası

Hukuki dayanak

Anlaşmalı boşanmanın temel dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3'tür. Bu hükme göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir. Boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulması gerekir.

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek bu düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi hâlinde boşanmaya karar verilir. Protokolün içeriğine göre velayet ve iştirak nafakası (TMK m.182), maddi ve manevi tazminat (TMK m.174), yoksulluk nafakası (TMK m.175) ve mal rejimine ilişkin hükümler (TMK m.202 ve devamı) ayrıca önem kazanır.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

• Bir yıllık evlilik süresi: Evlilik tarihinden dava tarihine kadar en az bir yıl geçmiş olmalıdır. Bu süre dolmadan açılan dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılamaz.
• Ortak irade: Eşler birlikte başvurur ya da eşlerden birinin açtığı davayı diğer eş açıkça kabul eder.
• Bizzat dinlenme: Hâkim tarafları duruşmada bizzat dinler. Vekil aracılığıyla dava açılabilse de tarafların iradesini hâkim önünde açıklaması aranır.
• Mali sonuçlar ve çocuklar hakkında düzenleme: Nafaka, tazminat, velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası gibi konuların düzenlenmesi ve bu düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması gerekir.

Süreç nasıl işler?

Süreç protokolün hazırlanmasıyla başlar. Eşler birlikte dava dilekçesi verebilir ya da eşlerden biri dava açar ve diğeri davayı kabul ettiğini bildirir. Dava aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesince bakılır (4787 sayılı Kanun m.2). Yetkili mahkeme, TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Duruşmada hâkim tarafları bizzat dinler; boşanma iradesinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını ve protokolün içeriğini değerlendirir. Ortak çocuk varsa çocuğun üstün yararı özellikle gözetilir; hâkim velayet, kişisel ilişki veya iştirak nafakasına ilişkin maddelerde değişiklik önerebilir. Protokol uygun bulunursa boşanmaya ve protokolün onaylanmasına karar verilir.

Karar sonrasında taraflar kanun yolu süresini bekleyebilir ya da kanun yoluna başvurmaktan feragat edebilir. Kararın kesinleşmesinin ardından kesinleşme şerhli karar üzerinden nüfus kayıtları güncellenir. Protokoldeki nafaka ve diğer edimler, kesinleşmiş karar uyarınca takip edilebilir.

Belgeler ve protokol

Dava dilekçesine imzalı anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların kimlik bilgileri ve varsa çocuklara ilişkin bilgiler eklenir. Protokol, kararın ayrılmaz parçası hâline geldiği için her maddesi açık ve uygulanabilir biçimde yazılmalıdır.

Kanun gereği düzenlenmesi gereken konular. TMK m.166/3, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunmasını arar. Bu nedenle aşağıdaki konular açıkça yazılmalıdır; talep edilmeyen bir hak varsa bunun da açıkça belirtilmesi önemlidir:

• Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı.
• Kişisel ilişki: Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocukla görüşme günleri, saatleri, bayram ve tatil dönemleri, teslim yeri ve şekli.
• İştirak nafakası: Aylık tutar, ödeme günü, ödeme yöntemi ve yıllık artış esası.
• Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmediği; talep ediliyorsa tutarı ve artış esası.
• Maddi ve manevi tazminat: Talep edilip edilmediği ve varsa ödeme koşulları.

Tarafların isterse ayrıca düzenleyebileceği konular. Mal rejiminin tasfiyesi, taşınmaz ve araçların devri, ziynet eşyası, ev eşyası ve banka hesapları ile yargılama giderleri ve vekâlet ücreti de protokole eklenebilir. Ancak bu konuların protokolde düzenlenmesi anlaşmalı boşanmanın kanuni şartı değildir; protokolde düzenlenmeyen mal rejimi talepleri ayrıca dava konusu yapılabilir. Bu nedenle “tarafların birbirinden hiçbir alacağı yoktur” gibi geniş ifadelerin kapsamı, somut malvarlığı ve tarafların gerçek iradesi değerlendirilmeden belirlenmemelidir.

Süreler

Anlaşmalı boşanma bakımından temel ön koşul, evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasıdır. Yargılamanın ne kadar süreceği için kesin bir süre verilemez; mahkemenin iş yoğunluğu, duruşma gününün belirlenmesi, tebligatlar ve protokolün açıklığı süreci etkiler. Protokolü uygun bulunan dosyalar çoğu zaman tek duruşmada karara bağlanabilir.

Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi işler (HMK m.345). Taraflar karardan sonra kanun yoluna başvurmaktan feragat ederse kesinleşme daha kısa sürede gerçekleşebilir. Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, örneğin boşanma kararında hüküm altına alınmamış tazminat veya nafaka talepleri, TMK m.178 uyarınca boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Kadın bakımından TMK m.132'de düzenlenen bekleme süresi, evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gündür; doğumla sona erer. Kanunda öngörülen hâllerde mahkeme kararıyla bu sürenin kaldırılması istenebilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Nafaka miktarının yazılıp ödeme günü, artış esası veya ödeme yönteminin belirtilmemesi.
• Kişisel ilişkinin “taraflarca kararlaştırılacak günlerde” gibi belirsiz ifadelerle düzenlenmesi; bu durum ilerleyen dönemde uygulama sorunlarına yol açabilir.
• Taşınmaz veya aracın devrine ilişkin maddelerde devrin ne zaman, kim tarafından ve hangi masrafla yapılacağının yazılmaması.
• Ziynet eşyası ve düğünde takılan takıların akıbetinin hiç düzenlenmemesi.
• Bir yıllık evlilik süresi dolmadan anlaşmalı boşanma davası açılması.
• Protokolün, tarafların tam olarak anlamadığı veya kabul etmediği maddeler içerecek şekilde imzalanması.

Taraflardan biri vazgeçerse ne olur?

Anlaşmalı boşanma, eşlerin ortak iradesine dayanır. TMK m.166/3, boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini ve düzenlemenin taraflarca kabul edilmesini arar. Eşlerden biri boşanma iradesinden veya protokolden döner ya da hâkimin önerdiği değişiklikleri kabul etmezse bu koşullar oluşmaz ve dosyanın anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılması mümkün olmayabilir. Bu durumda dosya, dava dilekçesindeki vakıalar ve talepler çerçevesinde çekişmeli boşanma davası olarak incelenmeye devam edebilir ya da somut usul durumuna göre farklı bir sonuçla karşılaşılabilir. Bu nedenle dava açılmadan önce tarafların protokolün her maddesi üzerinde gerçekten uzlaşmış olması önemlidir.

Salihli ve Manisa'da anlaşmalı boşanma

Salihli'de yaşayan eşler bakımından yetkili mahkeme TMK m.168'e göre belirlenir: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Eşlerden biri Salihli'de, diğeri Manisa'nın başka bir ilçesinde ya da başka bir ilde yaşıyorsa, bu yerlerdeki mahkemelerin her biri yetkili olabilir. Anlaşmalı boşanmada avukatla temsil zorunlu değildir; eşler davayı bizzat açıp takip edebilir.

Salihli Adliyesi'nde iki aile mahkemesi bulunur. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre anlaşmalı boşanma davaları 1. Aile Mahkemesi'nde ortalama 17 günde, 2. Aile Mahkemesi'nde ortalama 18 günde sonuçlanmıştır. Protokolde değişiklik gerekmesi veya eşlerden birinin duruşmaya gelmemesi bu süreyi uzatabilir. Çekişmeli boşanma davalarının aynı mahkemelerdeki ortalamaları için çekişmeli boşanma davası yazısına, adliyedeki diğer mahkemeler için Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler ve Salihli'de dava süreleri yazılarına bakılabilir.

Önemli noktalar

Velayet ve kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemeler, çocuğun üstün yararı ilkesine göre değerlendirilir. Velayetin ilerleyen dönemde değiştirilmesi gerekirse koşullar velayet davası ve velayetin değiştirilmesi yazısında ayrıca ele alınmıştır. Nafaka miktarları, tarafların ekonomik ve sosyal durumundaki değişikliklere göre ileride ayrı bir davayla artırılabilir veya azaltılabilir.

Boşanma sürecinde aile içi şiddet veya ciddi bir risk söz konusuysa, anlaşma görüşmelerinden bağımsız olarak 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri değerlendirilebilir. Her dosyanın koşulları farklı olduğundan, protokolün somut olaya göre hazırlanması ve imzalanmadan önce dikkatle incelenmesi gerekir.

Boşanmadan sonra kadının eski eşinin soyadını kullanmaya devam edebilmesi hâkimin iznine bağlı ayrı bir taleptir; şartları boşanan kadının soyadı yazısında anlatılmıştır.

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanmanın Salihli'deki ortalama süreleri ile 2026 yılı harç ve masrafları boşanma davası ne kadar sürer, masrafı ne kadar? yazısında karşılaştırılmıştır.

Salihli'deki aile mahkemelerinin yeri, yetki kuralı ve 2025 yılındaki ortalama süreleri Salihli Aile Mahkemesi sayfasında yer almaktadır.

İlgili içerikler