AİLE HUKUKU · GAYRİMENKUL · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Aile Konutu Şerhi Nedir? Eşin Rızası Olmadan Ev Satılabilir mi?
KISACA
Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutunu devredemez, üzerindeki hakları sınırlayamaz ve aile konutu olarak kullanılan evin kira sözleşmesini feshedemez (TMK m.194). Malik olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir; şerh, bu korumayı üçüncü kişilere karşı da görünür kılar.
Hukuki dayanak
Aile konutu 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.194'te düzenlenmiştir. Bu hükme göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Hüküm, mal rejiminden bağımsız olarak tüm evli çiftler için uygulanır.
Aile konutu nedir?
Aile konutu, eşlerin ortak hayatlarını sürdürdükleri, yaşamlarının merkezi haline getirdikleri konuttur. Bir ailenin aynı anda tek bir aile konutu olabilir. Yazlık veya ara sıra kullanılan evler kural olarak aile konutu sayılmaz. Konutun kime ait olduğu önemli değildir; eşlerden birine, ikisine veya kiraya verene ait olabilir.
Hangi işlemler rızaya bağlıdır?
- Aile konutunun satılması veya bağışlanması.
- Aile konutu üzerinde ipotek veya intifa hakkı kurulması.
- Kira ile oturulan aile konutunun kira sözleşmesinin kiracı eş tarafından feshedilmesi.
Rıza, işlem yapılmadan önce veya işlem sırasında açıkça verilmelidir. Tapuda yapılan işlemlerde rıza genellikle tapu memuru önünde alınır.
Aile konutu şerhi nasıl konur?
TMK m.194/3 uyarınca konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutun aile konutu olduğuna dair şerh verilmesini isteyebilir. Başvuru, tapu müdürlüğüne evlilik ve yerleşim yerini gösteren belgelerle yapılabilir. Malik eş itiraz ederse veya tapu müdürlüğü başvuruyu kabul etmezse, şerh aile mahkemesinden de istenebilir.
Salihli'de aile konutu talepleri: Tapu müdürlüğünün şerh başvurusunu kabul etmemesi veya eşin itiraz etmesi hâlinde talep, Salihli'de adliye ana binasındaki 1. veya 2. Aile Mahkemesi'ne yöneltilir. Boşanma davası açılmışsa hâkim, TMK m.169 uyarınca eşlerin barınmasına ilişkin geçici önlemleri de kendiliğinden alır; bu nedenle aile konutuyla ilgili endişeler boşanma dosyasında da dile getirilebilir. Adliyedeki diğer mahkemeler için Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler yazısına bakılabilir.
Rıza olmadan yapılan satış
Eşin açık rızası olmadan yapılan devir işlemine karşı, rızası alınmayan eş tapu iptal ve tescil davası açabilir. Tapuda şerh varsa alıcı, konutun aile konutu olduğunu bilmediğini ileri süremez. Şerh yoksa alıcının iyiniyetli olup olmadığı, yani konutun aile konutu olduğunu bilip bilmediği veya bilmesi gerekip gerekmediği değerlendirilir. Bu nedenle şerh, rızası alınmayan eşin korunması bakımından önemli bir güvencedir. Tapu kaydına yönelik davaların genel çerçevesi için tapu iptal ve tescil davası içeriğine bakılabilir.
Eş haklı sebep olmadan rıza vermezse
Aile konutu koruması, eşlerden birine sınırsız bir veto hakkı vermez. Örneğin daha uygun bir eve taşınmak için mevcut evin satılması gerekiyor ve diğer eş hiçbir makul gerekçe göstermeden rıza vermiyorsa, TMK m.194'e göre rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş hâkimin müdahalesini isteyebilir. Hâkim, ailenin barınma ihtiyacının nasıl karşılanacağını, yeni konutun durumunu ve satışın gerekçesini birlikte değerlendirir.
Kirada oturan aileler için koruma
Aile konutu koruması yalnızca tapulu evler için değildir. Kirada oturulan evde de kiracı eş, diğer eşin açık rızası olmadıkça kira sözleşmesini feshedemez (TBK m.349). Rıza alınamıyor veya eş haklı sebep olmadan rıza vermekten kaçınıyorsa kiracı, hâkimden bu konuda karar vermesini isteyebilir.
Daha da önemlisi, sözleşmeyi imzalamamış olan eş de sürecin dışında kalmak zorunda değildir. TMK m.194'e göre aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiraya verene yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve diğer eşle birlikte kira borcundan müteselsilen sorumlu olur. Bu bildirimden sonra kiraya veren, fesih bildirimini ve ödeme süresi veren ihtarları kiracıya ve eşine ayrı ayrı göndermek zorundadır (TBK m.349). Bu kural, eşlerden birinin haberi olmadan evin tahliyeye sürüklenmesini önler; kira hukukundaki diğer tahliye sebepleri için tahliye davası yazısına bakılabilir.
Hâkimin tasarruf yetkisini sınırlaması
Aile konutu şerhi yalnızca konutu korur. Eşlerden biri arsa, dükkân veya araç gibi başka malvarlığı değerlerini de elden çıkarmaya başlamışsa TMK m.199 devreye girebilir. Bu hükme göre ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Hâkim bir taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, bu durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine kendiliğinden karar verir. Boşanma öncesinde yapılan devirlerin akıbeti boşanmadan önce mal kaçırma yazısında anlatılmıştır.
Eşin ölümü hâlinde sağ kalan eşin konut hakkı
Aile konutu koruması evlilik sona erince bitse de, eşlerden birinin ölümü hâlinde kanun sağ kalan eşe ayrıca güçlü haklar tanır. TMK m.652'ye göre tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebeplerin varlığı hâlinde mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir.
Edinilmiş mallara katılma rejiminde de benzer bir koruma vardır. TMK m.240'a göre sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde, katılma alacağına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu sayede ölen eşin çocuklarıyla paylaşım yapılırken sağ kalan eşin evinden çıkmak zorunda kalması önlenebilir.
Boşanma ve aile konutu
Aile konutu niteliği evlilik birliği devam ettiği sürece korunur; boşanma kararının kesinleşmesiyle bu nitelik sona erer. Boşanma davası sırasında ise hâkim TMK m.169 kapsamında konutun hangi eş tarafından kullanılacağına ilişkin geçici önlem alabilir. Mal rejiminin tasfiyesinde ise TMK m.240 uyarınca eşin ölümü hâlinde sağ kalan eşin aile konutu üzerinde özel talep hakları bulunur.
Aile konutunda eşin rızası: özet tablo
Aile konutuna ilişkin koruma, malik veya kiracı olmaya göre iki ayrı kanunda düzenlenmiştir:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Rızaya bağlı işlemler | Kira sözleşmesinin feshi, konutun devri, konut üzerindeki hakların sınırlanması | TMK m.194/1 |
| Rıza verilmezse | Rıza sağlanamazsa veya haklı sebep olmadan verilmezse hâkimin müdahalesi istenebilir | TMK m.194/1 |
| Şerh | Malik olmayan eş, tapuya aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir | TMK m.194/3 |
| Kiralık aile konutu | Sözleşmenin tarafı olmayan eş bildirimle sözleşmenin tarafı olur | TMK m.194/4 |
| Kiracı eşin feshi | Eşin açık rızası olmadıkça kiracı sözleşmeyi feshedemez | TBK m.349 |
| Kiraya verenin bildirimi | Taraf olan eşe fesih bildirimi ve ödeme süresi ayrı ayrı bildirilir | TBK m.349 |
Önemli noktalar
Aile konutu şerhi, taşınmazın satılmasını tamamen yasaklamaz; yalnızca eşin rızasını zorunlu kılar. Taşınmaz uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için gayrimenkul hukuku ve aile ve boşanma hukuku sayfalarına bakılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Eşimin rızası olmadan evimi satabilir miyim?
Ev aile konutu ise hayır. TMK m.194 uyarınca diğer eşin açık rızası gerekir; konutun kime ait olduğu önemli değildir.
Aile konutu şerhi nasıl konur?
Malik olmayan eş tapu müdürlüğüne başvurarak şerh konulmasını isteyebilir; gerekirse aile mahkemesinden de talep edilebilir.
Şerh yoksa satış geçerli olur mu?
Rıza alınmadan yapılan satışa karşı tapu iptal davası açılabilir; şerh yoksa alıcının iyiniyetli olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
Boşanınca aile konutu şerhi ne olur?
Aile konutu niteliği boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer.
Kirada oturuyoruz, eşim sözleşmeyi bana sormadan feshedebilir mi?
Hayır. TBK m.349'a göre aile konutu olarak kiralanan taşınmazda kiracı eş, diğer eşin açık rızası olmadıkça kira sözleşmesini feshedemez. Sözleşmede adı olmayan eş, kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı da olabilir (TMK m.194).
Eşim haklı bir sebep olmadan satışa rıza vermiyorsa ne yapabilirim?
TMK m.194'e göre rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.
Aile konutu dışındaki mallar için de koruma var mı?
TMK m.199'a göre ailenin ekonomik varlığının korunması gerektiriyorsa hâkim, eşlerden birinin istemiyle belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufları diğer eşin rızasına bağlayabilir; taşınmazlarda bu durum tapuya şerh edilir.
Eşim ölürse birlikte oturduğumuz evde kalabilir miyim?
TMK m.652'ye göre sağ kalan eş, tereke içindeki ortak konut ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebep varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.169, m.194 ve m.240.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.349 (aile konutu kira sözleşmesinin feshinde eşin rızası).
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.349.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.194 ve m.199.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.