AİLE VE BOŞANMA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Velayeti Alan Ebeveyn Çocukla Şehir veya Yurt Dışı Değiştirebilir mi?
KISACA
Velayet kendisine verilen ebeveyn, çocuğun yerleşim yerini belirleme yetkisine sahiptir ve kural olarak başka bir şehre taşınabilir. Ancak taşınma, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisini fiilen ortadan kaldırıyorsa, çocuğun üstün yararı gözetilerek kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya velayetin değiştirilmesi gündeme gelebilir.
Hukuki dayanak
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.182 uyarınca boşanmada velayet ebeveynlerden birine verilir ve velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında uygun kişisel ilişki kurulur. TMK m.323 uyarınca kişisel ilişki hakkı, çocuğun menfaatlerine aykırı düşmedikçe diğer ebeveyne tanınır. Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi TMK m.348 ve m.349'da, durumların değişmesi hâlinde alınacak önlemler ise TMK m.183'te düzenlenmiştir.
Başka şehre taşınmak
Velayet sahibi ebeveyn, çocuğun eğitimi, bakımı ve yaşamına ilişkin kararları alma yetkisine sahiptir. Bu yetki çocuğun yaşayacağı yeri belirlemeyi de kapsar. Bu nedenle iş, aile desteği veya eğitim gibi makul sebeplerle başka bir şehre taşınmak kural olarak hukuka aykırı değildir.
Ancak taşınmanın sonucunda diğer ebeveynin mahkemece belirlenen kişisel ilişki günlerini kullanması fiilen imkânsız hale gelebilir. Bu durumda diğer ebeveyn, kişisel ilişkinin yeni duruma göre düzenlenmesini isteyebilir. Mahkeme örneğin hafta sonu görüşmelerini daha uzun ama daha seyrek dönemlere, okul tatillerine kaydırabilir.
Kişisel ilişkinin engellenmesi
Velayet sahibi ebeveynin taşınmayı kişisel ilişkiyi engellemek amacıyla yapması veya mahkeme kararına rağmen çocuğu diğer ebeveynle görüştürmemesi, çocuğun üstün yararıyla bağdaşmayan bir tutum olarak değerlendirilebilir. Bu tür durumlarda kişisel ilişki kararının yerine getirilmesi için adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulabilir; çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar icra daireleri yerine bu müdürlüklerce yerine getirilir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/A). ısrarlı ihlaller TMK m.324/3 uyarınca, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir. Ayrıntılar için velayet davası ve velayetin değiştirilmesi içeriğine bakılabilir.
Yurt dışına taşınmak veya çıkmak
Velayet sahibi ebeveyn çocuğun pasaport işlemlerini kural olarak tek başına yürütebilir. Ancak çocuğun yurt dışına yerleşmesi, diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi çok daha ağır biçimde etkileyeceğinden daha dikkatli değerlendirilir. Çocuğun kaçırılacağı veya geri getirilmeyeceği yönünde ciddi bir endişe varsa diğer ebeveyn, aile mahkemesinden çocuk hakkında yurt dışına çıkış yasağı gibi bir tedbir istenmesini talep edebilir.
Çocuğun velayet hakkı ihlal edilerek yurt dışına götürülmesi veya orada alıkonulması hâlinde, Türkiye'nin taraf olduğu Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun kapsamında çocuğun iadesi talep edilebilir.
Mahkeme neye bakar?
- Taşınmanın sebebi ve samimiyeti.
- Çocuğun yaşı, okul durumu ve sosyal çevresi.
- Çocuğun her iki ebeveynle bağının korunup korunamayacağı.
- İdrak çağındaki çocuğun görüşü.
- Sosyal inceleme raporu ile psikolog ve pedagog değerlendirmeleri.
Taşınma "yeni olgu" sayılır: hâkimin önlem alma yetkisi
Boşanma kararındaki velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi, tarafların o günkü yaşam koşullarına göre kurulur. Kanun, bu koşulların değişebileceğini öngörmüştür. TMK m.183'e göre ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, kendiliğinden veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Velayet sahibi ebeveynin başka bir şehre taşınması, hükümde açıkça sayılan "başka bir yere gitme" hâlidir.
Çocuğun yerleşim yeri de taşınmayla birlikte değişir. TMK m.21'e göre velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri, ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa, çocuğun kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir. Bu kural, kişisel ilişkinin yerine getirilmesinde hangi müdürlüğün yetkili olacağını da belirler: 5395 sayılı Kanun m.41/A'ya göre ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesinde çocuğun yerleşim yeri müdürlüğü yetkilidir.
Kişisel ilişkiye uymamanın yaptırımları
Taşınmanın ardından görüş günlerine uyulmaması artık yalnızca bir aile tartışması değildir. TMK m.324'e göre ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür. 2021'de maddeye eklenen fıkraya göre velayet kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve bu husus kişisel ilişki kurulmasına dair kararda taraflara ihtar edilir.
5395 sayılı Kanun ayrıca disiplin hapsi öngörür. m.41/F'ye göre çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Kişisel ilişki için kendisine çocuk teslim edilen ebeveyn, süre bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Görüş günlerinin nasıl belirlendiği çocukla kişisel ilişki kurulması yazısında anlatılmıştır.
Yurt dışına götürülen çocuk: başvuru ve dava süreci
Çocuğun velayet hakkı ihlal edilerek yurt dışına götürülmesi veya yurt dışından Türkiye'ye getirilip alıkonulması hâlinde 5717 sayılı Kanun uygulanır. Bu Kanun'a göre çocuğun yerinin haksız olarak değiştirildiğini ileri süren kişi, çocuğun mutat meskeninin bulunduğu devletin merkezî makamına, Türkiye'deki Merkezî Makama veya sözleşmeye taraf diğer herhangi bir devletin merkezî makamına başvurabilir. Türkiye'de çocuğun iadesi davaları Merkezî Makam adına mahallî Cumhuriyet başsavcılığınca açılır ve görevli mahkeme aile mahkemesidir.
Bu davalar basit yargılama usulüne göre öncelikle ve acele görülür. Mahkeme esasa girmeden önce çocuğun iadesini sulh yoluyla teşvik eder; sulh sağlanamazsa esas hakkında karar verir. Dava sonuna kadar çocuğun yüksek yararının tehlikeye düşmesini önlemek için geçici tedbirlere de karar verilebilir.
Salihli'de velayet uyuşmazlıkları: Taşınma nedeniyle velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talepleri Salihli'de ana binadaki aile mahkemelerinde görülür. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre velayetin değiştirilmesi davaları 1. Aile Mahkemesi'nde ortalama 194, 2. Aile Mahkemesi'nde 272 günde sonuçlanmıştır. Bu sürede çocuğun durumu değişebileceğinden, acil hâllerde geçici önlem istenmesi de değerlendirilmelidir. Velayet davasının ayrıntıları velayet davası yazısında anlatılmıştır.
Taşınma ve kişisel ilişki: özet tablo
Velayet sahibi ebeveynin taşınması hâlinde başvurulabilecek kurallar Türk Medeni Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu'nda yer alır:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yeni olgu | Ebeveynin başka bir yere gitmesi hâkimin önlem almasını gerektirebilir | TMK m.183 |
| Kişisel ilişki hakkı | Velayeti kendisinde olmayan ebeveyn uygun kişisel ilişki isteyebilir | TMK m.323 |
| Engellememe yükümlülüğü | Her ebeveyn diğerinin kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınır | TMK m.324 |
| Velayetin değiştirilmesi | Kişisel ilişkinin gereklerine uyulmazsa | TMK m.324 |
| Kararın icrası | Çocuğun yerleşim yeri adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünce | 5395 s. K. m.41/A |
Önemli noktalar
Her karar çocuğun üstün yararına göre verilir. Boşanmanın çocuklar bakımından sonuçları için aile ve boşanma hukuku sayfasına bakılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Velayeti alan ebeveyn başka şehre taşınabilir mi?
Kural olarak evet. Ancak taşınma kişisel ilişkiyi fiilen engelliyorsa kişisel ilişki yeniden düzenlenebilir veya velayetin değiştirilmesi gündeme gelebilir.
Diğer ebeveyn çocuğun yurt dışına çıkmasını engelleyebilir mi?
Ciddi bir kaçırma veya geri getirmeme endişesi varsa aile mahkemesinden yurt dışına çıkış yasağı gibi bir tedbir istenebilir.
Görüş günlerine uyulmazsa ne yapılabilir?
Kişisel ilişki kararının yerine getirilmesi için adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulabilir (5395 sayılı Kanun m.41/A); ısrarlı ihlaller velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
Mahkeme çocuğun fikrini sorar mı?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü, çocuğun üstün yararı değerlendirilirken dikkate alınır.
Velayet sahibi taşınırsa mahkeme kişisel ilişkiyi yeniden düzenler mi?
Evet. TMK m.183'e göre ana veya babanın başka bir yere gitmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, kendiliğinden veya taraflardan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.
Çocuğu görüştürmeyen ebeveyne ne yaptırım uygulanır?
5395 sayılı Kanun m.41/F'ye göre kişisel ilişki kararına ilişkin teslim emrine aykırı davranan, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. TMK m.324'e göre bu durum velayetin değiştirilmesi sebebi de olabilir.
Çocuk yurt dışına kaçırılırsa nereye başvurulur?
5717 sayılı Kanun'a göre Türkiye'deki Merkezî Makama, çocuğun mutat meskeninin bulunduğu devletin merkezî makamına veya sözleşmeye taraf diğer bir devletin merkezî makamına başvurulabilir; iade davaları aile mahkemesinde acele görülür.
Taşınınca kişisel ilişki kararını hangi müdürlük uygular?
5395 sayılı Kanun m.41/A'ya göre ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesinde çocuğun yerleşim yeri müdürlüğü yetkilidir; velayet sahibinin taşınmasıyla çocuğun yerleşim yeri de değişir (TMK m.21).
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.182, m.183, m.323, m.348 ve m.349.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, m.41/A.
- 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Sözleşmenin Uygulanmasına İlişkin Kanun.
- Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi (1980).
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.21, m.183 ve m.324.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (UYAP Mevzuat), m.41/A ve m.41/F.
- 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun (UYAP Mevzuat), m.6–10.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.