KİRA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Kira Tespit Davası: Ne Zaman Açılır, Kira Bedeli Nasıl Belirlenir?
KISACA
Kira tespit davası, konut veya çatılı işyeri kirasının yeni dönemde ne olacağının mahkemece belirlenmesi için açılır. İlk beş yılda artış, bir önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalama değişimini geçemez; beş yıldan sonra ise kira bedeli emsal kiralar da dikkate alınarak hakkaniyete göre belirlenir (TBK m.344). Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Hukuki dayanak
Konut ve çatılı işyeri kiralarında kira bedelinin belirlenmesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.344'te, kira bedelinin belirlenmesine ilişkin davanın açılma zamanı ve etkisi ise TBK m.345'te düzenlenmiştir. Kira tespit davası, kira ilişkisinden doğan bir dava olduğundan sulh hukuk mahkemesinde görülür (6100 sayılı HMK m.4).
Dava, kiraya veren tarafından kiranın artırılması için açılabileceği gibi, kira bedelinin emsallere göre yüksek kaldığını düşünen kiracı tarafından da açılabilir.
İlk beş yılda kira nasıl belirlenir?
TBK m.344/1 uyarınca tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Taraflar arasında bu konuda bir anlaşma yoksa kira bedeli, aynı sınırı geçmemek koşuluyla hâkim tarafından kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir (TBK m.344/2).
Konut kiraları için 2022–2024 döneminde uygulanan geçici yüzde yirmi beş sınırı sona ermiştir; bugün ilk beş yıl içinde TÜFE sınırı uygulanır (yasal üst sınırı kira artış hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz).
Beş yıl dolduktan sonra ne olur?
Beş yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ve beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli; hâkim tarafından TÜFE'deki on iki aylık ortalama değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete göre belirlenir (TBK m.344/3). Bu şekilde belirlenen kira bedeli, sonraki kira yıllarında yeniden TÜFE sınırına göre artırılır.
Bu kural, uzun süredir aynı kirada kalan ve kira bedeli piyasa koşullarının belirgin şekilde altında kalan taşınmazlarda kiraya verene beş yılda bir yeniden belirleme imkânı tanır.
Dava ne zaman açılmalıdır?
TBK m.345 uyarınca kira bedelinin belirlenmesi davası her zaman açılabilir. Ancak mahkemenin belirleyeceği kira bedelinin hangi dönemden itibaren uygulanacağı, davanın açıldığı tarihe bağlıdır:
- Dava yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce açılırsa, belirlenen kira yeni dönemin başından itibaren geçerli olur.
- Kiraya veren, yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce kiracıya kira bedelinin artırılacağını yazılı olarak bildirmişse, dava yeni dönemin sonuna kadar açılabilir ve belirlenen kira yine yeni dönemin başından itibaren geçerli olur.
- Sözleşmede yeni dönemde kiranın artırılacağına dair bir hüküm varsa, yeni dönemin sonuna kadar açılan davada belirlenen kira da o dönemin başından itibaren geçerli olur (TBK m.345/3).
- Bu şartların hiçbiri gerçekleşmemişse, belirlenen kira bedeli ancak bir sonraki kira döneminden itibaren uygulanır.
Arabuluculuk şartı
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B uyarınca 1 Eylül 2023'ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesi, kanunda belirtilen şartlarla ilam niteliğinde belge sayılır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava açılır.
Salihli'de kira tespit davası: Kiralanan Salihli'deyse arabuluculukta anlaşma sağlanamadığında dava, adliye ana binasındaki 1. veya 2. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açılır. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporunda kira tespiti davaları için ayrı bir satır bulunmamaktadır. Aynı mahkemelerde taşınmaz kirasından kaynaklanan itirazın iptali davaları ortalama 293 ve 272 günde, Borçlar Kanunu'na dayanan tahliye davaları ortalama 300 ve 277 günde sonuçlanmıştır. Bu ortalamalar dokuz ila on ay arasındadır.
Mahkeme kira bedelini nasıl tespit eder?
Mahkeme keşif yapıp bilirkişiden rapor alabilir. Bilirkişi; taşınmazın konumu, büyüklüğü, yaşı, kullanım durumu ve özellikleri ile aynı bölgedeki benzer taşınmazların kira bedellerini karşılaştırır. Emsal olarak sunulan kira sözleşmelerinin gerçek ve güncel olması, bilirkişi raporunun denetlenebilir olmasını sağlar.
Hangi belgeler sunulmalı?
- Kira sözleşmesi ve sözleşmenin başlangıç tarihi.
- Kira ödemelerini gösteren banka kayıtları.
- Kiraya verenin artış bildirimine ilişkin ihtarname veya yazılı bildirim.
- Bölgedeki emsal kira sözleşmeleri ve ilanlar.
- Arabuluculuk son tutanağı.
Sık yapılan hatalar
- Yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce dava açma veya yazılı artış bildiriminde bulunma süresini kaçırmak.
- İlk beş yıl içinde TÜFE sınırını aşan bir kira artışını tek taraflı uygulamaya çalışmak.
- Arabuluculuk başvurusu yapmadan doğrudan dava açmak.
Kira bedelinin belirlenmesi: özet tablo
Kira tespit davasında hangi ölçütün uygulanacağı, kira ilişkisinin süresine göre değişir. Davanın açılma zamanı ise belirlenen kiranın hangi dönemden itibaren uygulanacağını etkiler:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yenilenen dönemde anlaşmalı artış | Önceki kira yılındaki TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranını geçemez | TBK m.344/1 |
| Anlaşma yoksa | Hâkim aynı sınırı aşmamak üzere hakkaniyete göre belirler | TBK m.344/2 |
| 5 yıldan uzun veya 5 yıldan sonra yenilenen sözleşmeler | Hâkim TÜFE değişimi, kiralananın durumu ve emsal kira bedellerini gözeterek hakkaniyete uygun belirler | TBK m.344/3 |
| Dava açma zamanı | Her zaman açılabilir | TBK m.345/1 |
| Yeni dönemden itibaren uygulanma | Dava yeni dönemden en geç 30 gün önce açılmış veya bu süre içinde yazılı artış bildirimi yapılmışsa | TBK m.345/1 |
| Sözleşmede artış hükmü varsa | Yeni dönemin sonuna kadar açılan davada belirlenen kira o dönemin başından geçerli | TBK m.345 |
Beş yıldan sonraki dönemde hâkimin bu biçimde belirlediği kira bedeli, izleyen kira yıllarında yeniden TÜFE sınırına bağlı kurallara göre değiştirilebilir (TBK m.344). Kira artışına ilişkin geçici sınırlamaların bulunduğu dönemlerde, artışın hangi kurala tabi olduğu kira yılının başlangıç tarihine göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Önemli noktalar
Kira tespit davası, tahliye davalarından farklı olarak kira ilişkisini sona erdirmez; yalnızca kira bedelini belirler. Kira ilişkisinin genel çerçevesi için kira hukuku, tahliye sebepleri için tahliye davası içeriğine bakılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Kira tespit davası ne zaman açılmalı?
Belirlenen kiranın yeni dönemin başından geçerli olması için dava yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılmalı ya da bu süre içinde kiracıya artış yapılacağı yazılı olarak bildirilip dava yeni dönem sonuna kadar açılmalıdır; sözleşmede artış hükmü varsa yeni dönem sonuna kadar açılan dava da yeterlidir (TBK m.345).
İlk beş yılda kira en fazla ne kadar artırılabilir?
Artış, bir önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez (TBK m.344/1).
Beş yıl dolunca kira nasıl belirlenir?
Hâkim TÜFE değişimi, kiralananın durumu ve emsal kira bedellerini dikkate alarak hakkaniyete göre belirler (TBK m.344/3).
Kira tespit davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023'ten itibaren kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (HUAK m.18/B).
Kiracı da kira tespit davası açabilir mi?
Evet. Kira bedelinin emsallere göre yüksek kaldığını düşünen kiracı da kira bedelinin belirlenmesini isteyebilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.344 ve m.345.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.4.
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m.18/B.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.