CEZA VE İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Adli Para Cezası Ödenmezse Hapse Çevrilir mi?

Mahkemeden "para cezası" çıktı, ödenmezse ne olur?

Bir trafik kavgası, bir hakaret davası ya da basit bir mala zarar dosyası, hapis yerine adli para cezasıyla sonuçlanmış olabilir. Karar tebliğ edildiğinde çoğu kişi rahatlar: "En azından hapis yok." Ancak bir süre sonra Cumhuriyet başsavcılığından bir ödeme emri gelir ve ödenmezse ne olacağı sorusu ciddileşir. Bu sorunun cevabı, Türk Ceza Kanunu (TCK) m.52 ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.106'da yer alır.

Adli para cezası nasıl hesaplanır?

TCK m.52'ye göre adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanır.

Bir gün karşılığının alt ve üst sınırı 2024 yılında artırılmıştır. Bugün kanuna göre en az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Kararda hem gün sayısı hem de bir günün karşılığı ayrı ayrı gösterilir.

Örnek: 300 gün adli para cezasına hükmedilmiş ve bir gün karşılığı 100 TL olarak belirlenmişse, ödenecek tutar 300 × 100 = 30.000 TL'dir. Bu ayrım, aşağıda anlatılan hapse çevirme hesabında da önemlidir; çünkü hapse çevrilen, para değil gün sayısıdır.

Ödeme için hangi kolaylıklar var?

Hükümde mehil veya taksit

Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz.

Taksitlendirme kararının bir yaptırımı da vardır: kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği belirtilir. Bu yüzden taksit takviminin aksamaması önemlidir.

Hükümde taksit yoksa: üçte bir kuralı

Mahkeme taksit kararı vermemiş olsa bile infaz aşamasında bir imkân vardır. 5275 sayılı Kanun m.106'ya göre hükümde, adlî para cezası takside bağlanmamış ise, bir aylık süre içinde adlî para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine geri kalan kısmının birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. İlk taksidin süresinde ödenmemesi hâlinde, verilen ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır.

Ödeme emri ve süreç

Kesinleşen karar infaz için başsavcılığa gönderilir. Kanuna göre Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde adlî para cezasının ödenmesi için hükümlüye bir ödeme emri tebliğ eder. Ödeme, emirde belirtilen süre içinde yapılmalıdır. Tebligatın doğru adrese ulaşması bu aşamada kritik önemdedir; adres değişikliklerinin bildirilmemesi, ödeme emrinin fark edilmeden kesinleşmesine yol açabilir.

Ödenmezse: hapse çevirme ve kamuya yararlı iş

Asıl sonuç m.106'nın üçüncü fıkrasında düzenlenir: hükümlü, tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içinde adli para cezasını ödemezse, Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilerek, hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün olmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir.

Günlük çalışma süresi, en az iki saat ve en fazla sekiz saat olacak şekilde denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir. Yukarıdaki örnekte 300 günlük ceza hiç ödenmemişse, karşılığı 600 saatlik kamuya yararlı çalışmadır. Günde altı saat çalışan bir hükümlü bu yükümlülüğü 100 günde tamamlar.

Programa uyulmazsa sonuç ağırlaşır: hükümlünün, hakkında hazırlanan programa ve denetimli serbestlik görevlilerinin uyarı ve önerilerine uymaması hâlinde, çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilerek kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir.

Bu hapis için bazı özel kurallar geçerlidir: adlî para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.

Hapisten nasıl çıkılır?

Kapı her zaman açıktır. Kanuna göre hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkartılır veya kamuya yararlı işte çalıştırılma sona erer. Yani kalan gün sayısı ile bir gün karşılığı çarpılarak bulunan tutar ödendiğinde süreç hemen sona erer.

Sınırlar ve istisnalar

• Üst sınır: Adlî para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı geçemez. Birden fazla hükümle adlî para cezalarına mahkûmiyet hâlinde bu süre beş yılı geçemez.
• Çocuklar: Çocuklar hakkında hükmedilen adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde, bu ceza hapse çevrilemez; kalan miktar kamu alacağı olarak tahsil edilir.
• İlamda yazmasa da uygulanır: Adlî para cezasının hapse çevrileceği mahkeme ilâmında yazılı olmasa bile bu hükümler başsavcılıkça uygulanır.
• Kalan kısım vergi dairesine gider: İnfaz edilen hapis veya çalışma cezanın tamamını karşılamazsa, kalan kısım Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre tahsil edilmek üzere mal memurluğuna bildirilir.

Adli para cezası ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması farklı kurumlardır; HAGB için HAGB kararına itiraz yazısına, sicil kaydının akıbeti için adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi yazısına bakılabilir.

İlgili içerikler