BORÇLAR HUKUKU · İCRA · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Kefil Olduğum Borcu Ödemek Zorunda mıyım? Eşin Rızası Şartı
KISACA
Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmalı ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet ise bu sıfat kefilin el yazısıyla belirtilmelidir (TBK m.583). Evli kişi, kural olarak eşinin yazılı rızası olmadan kefil olamaz (TBK m.584). Bu şartlar yoksa kefalet geçersizdir ve kefil sorumlu tutulamaz.
Hukuki dayanak
Kefalet sözleşmesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.581 ve devamında düzenlenmiştir. Kefil, borçlunun borcunu ödememesinin sonuçlarından alacaklıya karşı sorumlu olmayı üstlenir. Kanun, kefilin bu ağır sorumluluğu bilinçli olarak üstlenmesini sağlamak için sıkı şekil şartları öngörmüştür.
Geçerlilik için şekil şartları
TBK m.583 uyarınca kefalet sözleşmesi:
- Yazılı olarak yapılmalıdır.
- Kefilin sorumlu olacağı azami miktar belirtilmelidir.
- Kefalet tarihi belirtilmelidir.
- Kefil, sorumlu olacağı azami miktarı ve kefalet tarihini her durumda kendi el yazısıyla yazmalı; müteselsil kefil olarak sorumluluk üstleniyorsa bu sıfatı da kendi el yazısıyla belirtmelidir.
Bu şartlardan biri eksikse kefalet sözleşmesi geçersizdir ve kefil sorumlu tutulamaz.
Eşin rızası şartı
TBK m.584 uyarınca eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı bulunmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmelidir. Eşin rızası olmadan yapılan kefalet geçersizdir.
Kanun bu kurala bazı istisnalar getirmiştir: ticaret siciline kayıtlı işletmenin sahibi veya ortağı ya da yöneticisi tarafından o işletmeyle ilgili verilen kefaletler, esnaf ve sanatkârlar kredi kooperatifleri ve tarım kredi kooperatifleri gibi kurumlara yönelik bazı kefaletler, mesleki faaliyetle ilgili belirli kefaletler eşin rızasına tabi değildir.
Adi kefalet ile müteselsil kefalet
- Adi kefalet (TBK m.585): Alacaklı kural olarak önce asıl borçluya başvurmalıdır; kefil ancak borçlu hakkında yapılan takip sonuçsuz kalırsa veya kanundaki diğer hâller gerçekleşirse ödemeye zorlanabilir.
- Müteselsil kefalet (TBK m.586): Alacaklı, borçlu temerrüde düştüğünde ve kanundaki şartlar gerçekleştiğinde doğrudan kefile başvurabilir.
Kefalet ne zaman sona erer?
TBK m.598 uyarınca gerçek kişiler tarafından verilen her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından itibaren on yıl geçmekle kendiliğinden sona erer. Kefaletin süresi, en erken kefaletin sona ermesinden bir yıl önce, kefilin kefalet sözleşmesinin şekline uygun yazılı açıklamasıyla en çok on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir. Ayrıca asıl borcun sona ermesiyle kefilin sorumluluğu da sona erer.
Kefil ödeme yaparsa
Borcu ödeyen kefil, ödediği miktar oranında alacaklının haklarına halef olur ve asıl borçluya rücu edebilir (TBK m.596). Ödeme belgelerinin saklanması bu bakımdan önemlidir.
Kefil tam olarak neyden ve ne kadar sorumlu?
Kefil olan kişinin en çok sorduğu soru, borcun tamamından mı yoksa belirli bir miktardan mı sorumlu olduğudur. TBK m.589'un cevabı açıktır: kefil her durumda kefalet sözleşmesinde belirtilen azami miktara kadar sorumludur. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa kefil, bu azami miktarla sınırlı olmak üzere şunlardan sorumlu olur:
- Asıl borç ile borçlunun kusur veya temerrüdünün yasal sonuçları,
- Alacaklının kefile, borcu ödeyerek önleyebileceği uygun bir zaman önce bildirmesi koşuluyla, borçluya karşı yürüttüğü takip ve davaların masrafları,
- İşlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait sözleşme faizleri.
Zaman bakımından da bir sınır vardır: sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa kefil, borçlunun yalnızca kefalet sözleşmesinin kurulmasından sonraki borçlarından sorumludur. Kefilin asıl borç ilişkisinin hükümsüz hâle gelmesinden doğan zarardan ve ceza koşulundan sorumlu olacağına ilişkin anlaşmalar ise kesin olarak hükümsüzdür.
Örnek: Bir arkadaşının 2026'da çektiği krediye azami 200.000 TL için müteselsil kefil olan kişi, borçlu ödemeyi bırakıp borç faiz ve masraflarla 260.000 TL'ye ulaşsa bile en fazla 200.000 TL'den sorumlu tutulabilir. Arkadaşının 2024'teki eski bir kredi borcu ise sözleşmede açıkça yazılmadıkça kefaletin kapsamına girmez.
Alacaklı kefile ne zaman başvurabilir?
TBK m.590'a göre borçlunun iflası sebebiyle asıl borç daha önce muaccel olsa bile, belirlenen vadeden önce kefile karşı takibat yapılamaz. Bütün kefalet türlerinde kefil, ayni güvence göstererek, mevcut rehinler paraya çevrilinceye ve borçlu aleyhine yapılan takip sonunda kesin aciz belgesi alınıncaya kadar kendisine karşı yöneltilen takibin durdurulmasına karar verilmesini hâkimden isteyebilir. Asıl borcun muaccel olması önceden bildirime bağlıysa, kefalet borcu için bu süre bildirimin kefile yapıldığı tarihte işlemeye başlar.
Müteselsil kefalette kefile yönelik icra takibi, borçluya karşı takiple aynı anda da başlatılabilir. Kefil, kefaletin şekil şartlarını taşımadığını, eşin rızasının alınmadığını veya azami miktarın aşıldığını ödeme emrine itiraz ederek ileri sürmelidir; süreler icra takibine itiraz yazısında anlatılmıştır.
Kefil ölürse borç mirasçılara geçer mi?
Kefalet borcu da kural olarak diğer borçlar gibi mirasçılara geçer. Ancak TMK m.630 mirasçılar için özel bir sınır getirir: miras bırakanın kefaletten doğan borçları resmî defterde ayrı yazılır ve mirasçılar, mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş olsalar bile bu borçlardan terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi hâlinde kefalet alacaklısına düşecek miktarla sorumlu olur. Ayrıntılar ölen kişinin borçları yazısındadır.
Kefilin ileri sürebileceği savunmalar
Kefil, borçlunun yerine geçen biri değil, borçlunun savunmalarından da yararlanabilen bir güvence sağlayıcıdır. TBK m.591'e göre kefil, asıl borçluya veya mirasçılarına ait olan ve borçlunun ödeme güçsüzlüğünden doğmayan bütün def'ileri alacaklıya karşı ileri sürme hakkına sahip olduğu gibi bunları ileri sürmek zorundadır. Asıl borçlu kendisine ait bir def'iden vazgeçmiş olsa bile kefil, bu def'iyi alacaklıya karşı yine de ileri sürebilir.
Bu kural kefil için bir sorumluluk da doğurur: kefil, asıl borçluya ait savunmaların varlığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bunları ileri sürmeden ödeme yaparsa, bunlar ileri sürülmüş olsaydı ödemeden kurtulacağı ölçüde borçluya rücu hakkını kaybeder. Örneğin borcun zamanaşımına uğradığını bilen kefilin bunu ileri sürmeden ödeme yapması, ödediği tutarı borçludan geri alamamasına yol açabilir.
Kefalette şekil, rıza ve süre: özet tablo
Kefaletin geçerliliği sıkı şekil şartlarına bağlıdır. Temel kurallar şöyledir:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şekil | Yazılı şekil, azami miktar ve kefalet tarihi şart | TBK m.583 |
| El yazısı | Azami miktar, tarih ve müteselsil kefillik kefilin el yazısıyla yazılır | TBK m.583 |
| Eşin rızası | Ayrılık kararı veya yasal ayrı yaşama hakkı yoksa diğer eşin yazılı rızası; en geç sözleşme anında | TBK m.584 |
| Sorumluluk sınırı | Her durumda sözleşmedeki azami miktara kadar | TBK m.589 |
| Asıl borcun sona ermesi | Kefil de borcundan kurtulur | TBK m.598 |
| Gerçek kişi kefaleti | Sözleşmeden itibaren 10 yıl geçmekle kendiliğinden sona erer | TBK m.598 |
Önemli noktalar
Hakkında icra takibi başlatılan kefil, kefaletin geçersizliğini ödeme emrine itiraz sırasında ileri sürmelidir. Ayrıntılar için icra takibine itiraz ve menfi tespit davası içeriklerine bakılabilir.
Salihli'de kefile karşı takip: Kefile karşı Salihli'deki bir icra dairesinde ilamsız takip başlatılırsa, kefil ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edebilir. Eşin rızasının bulunmaması gibi geçerlilik itirazları sonrasında alacaklı itirazın iptali davası açabilir. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre bu davalar 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde ortalama 489 günde sonuçlanmıştır. Davanın işleyişi itirazın iptali davası yazısında anlatılmıştır.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Eşimin rızası olmadan kefil olabilir miyim?
Kural olarak hayır. Eşin yazılı rızası yoksa kefalet geçersizdir; ticari ve mesleki bazı kefaletler istisnadır (TBK m.584).
Kefalet sözleşmesinde neler bulunmalı?
Yazılı şekil, azami miktar, tarih ve müteselsil kefalet ise kefilin el yazısıyla bu ifadeler bulunmalıdır (TBK m.583).
Kefalet ne kadar süre geçerlidir?
Gerçek kişilerin verdiği kefalet, kurulmasından itibaren on yıl geçmekle kendiliğinden sona erer (TBK m.598).
Borcu ödeyen kefil ne yapabilir?
Ödediği miktar için asıl borçluya rücu edebilir (TBK m.596).
Kefil olduğum tarihten önceki borçlardan sorumlu muyum?
Sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa hayır. TBK m.589'a göre kefil, borçlunun yalnızca kefalet sözleşmesinin kurulmasından sonraki borçlarından sorumludur.
Kefil sözleşmedeki azami miktardan fazlasını öder mi?
Hayır. TBK m.589'a göre kefil her durumda kefalet sözleşmesinde belirtilen azami miktara kadar sorumludur; faiz ve masraflar da bu sınırın içinde kalır.
Kefil olan babam öldü, borcundan sorumlu muyum?
Kefalet borcu mirasçılara geçer; ancak TMK m.630'a göre mirasçılar, mirası kabul etmiş olsalar bile, kefalet borcundan terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesinde kefalet alacaklısına düşecek miktarla sorumlu olur.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.581, m.583, m.584, m.585, m.586, m.596 ve m.598.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, kefile karşı yürütülecek icra takibine ilişkin genel hükümler.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.589 ve m.590.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.630.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.