İŞ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
İşverenin Haklı Nedenle Feshi (İş K. m.25): Devamsızlık, Altı İş Günü Süresi ve Kıdem Tazminatı
KISACA
İş Kanunu m.25’e göre işveren; sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller, zorlayıcı sebepler ve işçinin gözaltı veya tutukluluğu nedeniyle iş sözleşmesini bildirim süresi vermeden feshedebilir. En sık görülen sebep devamsızlıktır: izinsiz ve haklı sebepsiz olarak ardı ardına iki iş günü, bir ayda iki kez tatil sonrası iş günü veya bir ayda üç iş günü işe gelmemek. Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih hakkı, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu hâllerde kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez; sağlık, zorlayıcı sebep ve tutukluluk nedeniyle yapılan fesihte ise kıdem tazminatı ödenir. İşçi feshe itiraz edebilir.
Haklı fesih nedir?
4857 sayılı İş Kanunu m.25, işverene bazı durumlarda iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden, yani derhâl feshetme hakkı tanır. Buna haklı nedenle (bildirimsiz) fesih denir. Süresi belirli olsun veya olmasın, işveren m.25’te yazılı hâllerde sözleşmeyi sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir.
Haklı fesih, geçerli sebeple fesihten farklıdır. Geçerli sebeple fesihte (m.18) işveren bildirim süresine uyar ya da bunun ücretini öder; işçi kıdem tazminatını alır. Haklı fesihte ise bildirim süresi verilmez ve fesih sebebine göre işçi kıdem tazminatını da kaybedebilir. Bu nedenle fesih bildiriminde hangi sebebin gösterildiği işçinin bütün alacaklarını etkiler.
Dört grup haklı fesih sebebi
Kanun haklı fesih sebeplerini dört grupta toplar:
- Sağlık sebepleri (m.25/I): İşçinin kendi kastından, düzensiz yaşamından veya içkiye düşkünlüğünden doğan bir hastalık nedeniyle devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi ya da işçinin tedavi edilemeyecek nitelikte ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunan bir hastalığa yakalandığının sağlık kurulunca saptanması.
- Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller (m.25/II): İşvereni yanıltma, işverene veya ailesine hakaret, cinsel taciz, sataşma, işe sarhoş gelme, hırsızlık ve güveni kötüye kullanma, işyerinde suç işleme, devamsızlık, görevi yapmamakta ısrar ve işin güvenliğini tehlikeye düşürme gibi hâller.
- Zorlayıcı sebepler (m.25/III): İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süreyle çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması.
- Gözaltı veya tutukluluk (m.25/IV): İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde devamsızlığın m.17’deki bildirim süresini aşması.
| Grup | Örnek | Kıdem tazminatı |
|---|---|---|
| I – Sağlık sebepleri | İşçinin kendi kastı veya içki düşkünlüğünden doğan hastalık nedeniyle uzun devamsızlık; tedavisi olanaksız hastalık | Ödenir (en az 1 yıllık kıdem) |
| II – Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık | Devamsızlık, hırsızlık, işverene sataşma, cinsel taciz, görevi yapmamakta ısrar | Ödenmez |
| III – Zorlayıcı sebep | İşçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı durum | Ödenir (en az 1 yıllık kıdem) |
| IV – Gözaltı veya tutukluluk | Devamsızlığın bildirim süresini aşması | Ödenir (en az 1 yıllık kıdem) |
Devamsızlık nedeniyle fesih
Devamsızlık, haklı fesih sebepleri içinde kanunda en ayrıntılı ölçülerle düzenlenmiş olanıdır. İş K. m.25/II-g’ye göre işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi haklı fesih sebebidir.
| Durum | Sınır |
|---|---|
| Ardı ardına devamsızlık | 2 iş günü |
| Tatil gününden sonraki iş günü devamsızlık | Bir ay içinde 2 defa |
| Toplam devamsızlık | Bir ayda 3 iş günü |
| Şart | İşverenden izin alınmamış ve haklı bir sebep bulunmamalı |
Devamsızlığın “izinsiz” ve “haklı sebepsiz” olması gerekir. Hastalık raporu olan, ücreti ödenmediği için çalışmaktan kaçınan ya da işveren tarafından işe alınmayan işçinin devamsızlığı bu kapsama girmez. İşveren devamsızlığı tutanakla belgeleyebilir; işçi ise gelmediği günlere ait rapor, mesaj veya izin yazışmalarını saklamalıdır. Ücreti ödenmeyen işçinin durumu maaşı geç ödenen işçinin haklı feshi yazısında anlatılmıştır.
Fesih hakkı ne kadar sürede kullanılmalı?
Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih hakkı süreye bağlıdır. İş K. m.26’ya göre bu hak, diğer tarafın bu davranışta bulunduğunu öğrenen tarafın öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz.
Örneğin işçinin bir hafta önce yaptığı devamsızlığı öğrenen işveren, altı iş günü geçtikten sonra bu devamsızlığa dayanarak haklı fesih yapamaz. Süresi geçmiş bir sebebe dayanılarak yapılan fesih haklı fesih sayılmaz; bu durumda işçinin kıdem ve ihbar tazminatı hakları doğar.
Savunma alınması gerekir mi?
İş K. m.19/2’ye göre hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak aynı hüküm, işverenin m.25/II şartlarına uygun fesih hakkını saklı tutar. Yani ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan haklı fesihte savunma alınması kanunen zorunlu değildir. Bununla birlikte savunma istenmesi, olayın gerçekten yaşanıp yaşanmadığının ortaya konması bakımından işverenin de yararınadır.
Kıdem ve ihbar tazminatı ödenir mi?
Haklı fesih bildirimsiz yapıldığından ihbar tazminatı ödenmez. Kıdem tazminatı ise fesih sebebine göre değişir. 1475 sayılı Kanun m.14’e göre işveren tarafından ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller dışındaki sebeplerle yapılan fesihlerde, en az bir yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatı ödenir. Buna göre:
- m.25/II’ye dayanan fesihte (devamsızlık, hırsızlık, sataşma gibi) kıdem tazminatı ödenmez.
- Sağlık sebepleri, zorlayıcı sebep veya gözaltı ve tutukluluk nedeniyle yapılan fesihte kıdem tazminatı ödenir.
Fesih sebebi ne olursa olsun, hak kazanılıp kullanılmayan yıllık izinlerin ücreti ödenir (İş K. m.59). Bu alacağın hesabı kullanılmayan yıllık izin ücreti yazısında anlatılmıştır.
İşçi feshe itiraz edebilir mi?
Evet. İş K. m.25’in son fıkrasına göre işçi, feshin kanunda öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiasıyla m.18, 20 ve 21 hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade isteyebilir; işverenin gösterdiği sebebin gerçekleşmediği veya süresinde kullanılmadığı anlaşılırsa fesih geçersiz sayılır. İş güvencesi dışında kalan işçi de haksız yere kaybettiği kıdem ve ihbar tazminatlarını arabuluculuk ve dava yoluyla isteyebilir. İşe iade süreci işe iade davası yazısında anlatılmıştır.
İşe iade davasında, İş K. m.20/2’ye göre feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. Devamsızlık tutanakları, kamera kayıtları, tanık beyanları ve yazılı uyarılar bu ispatta kullanılır.
Salihli’de süreç
Kıdem, ihbar ve işe iade taleplerinde önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Başvuru, işverenin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; işyeri Salihli’deyse başvuru Salihli’de yapılabilir. Anlaşma sağlanamazsa dava Salihli İş Mahkemesi’nde açılır. Süreç iş uyuşmazlığında arabuluculuk yazısında, mahkemenin dava süreleri Salihli İş Mahkemesi sayfasında anlatılmıştır.
Önemli noktalar
- Haklı fesihte işveren bildirim süresi vermeden sözleşmeyi derhâl sona erdirir; ihbar tazminatı ödenmez.
- Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık (m.25/II) nedeniyle yapılan fesihte kıdem tazminatı da ödenmez.
- Sağlık, zorlayıcı sebep ve tutukluluk nedeniyle yapılan fesihte kıdem tazminatı ödenir.
- Devamsızlıkta sınır: ardı ardına 2 iş günü, ayda 2 kez tatil sonrası iş günü veya ayda 3 iş günü.
- Fesih hakkı öğrenmeden itibaren 6 iş günü ve her hâlde fiilden itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır.
- İşçi feshe itiraz edebilir; işe iade davasında feshin sebebini ispat yükü işverendedir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Kaç gün işe gitmezsem işten çıkarılabilirim?
İş K. m.25/II-g’ye göre izinsiz ve haklı sebepsiz olarak ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki kez tatil sonrası iş günü veya bir ayda üç iş günü işe gelmemek haklı fesih sebebidir.
Haklı fesihte kıdem tazminatı ödenir mi?
Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık (m.25/II) nedeniyle yapılan fesihte ödenmez. Sağlık sebepleri, zorlayıcı sebep veya gözaltı ve tutukluluk nedeniyle yapılan fesihte en az bir yıllık kıdemi olan işçiye ödenir.
İşveren haklı fesih kararını ne kadar sürede vermeli?
İş K. m.26’ya göre fesih hakkı, davranışın öğrenildiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
Haklı fesihten önce savunma alınması zorunlu mu?
İş K. m.19’a göre davranış nedeniyle yapılan fesihlerde savunma alınması gerekir; ancak m.25/II’ye uygun haklı fesih hakkı saklı tutulmuştur.
Haklı feshe itiraz edebilir miyim?
Evet. İş K. m.25’in son fıkrasına göre işçi, feshin kanundaki sebeplere uymadığı iddiasıyla m.18, 20 ve 21 çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. İşe iade için fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
Haklı fesihte yıllık izin ücreti ödenir mi?
Evet. İş K. m.59’a göre sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin, hak kazanılıp kullanılmayan yıllık izinlerin ücreti ödenir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.17, m.18, m.19, m.20, m.25, m.26 ve m.59.
- 1475 sayılı İş Kanunu, m.14.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.