AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Terk Nedeniyle Boşanma (TMK m.164): Altı Aylık Süre, Noter veya Hâkim İhtarı ve Dava
KISACA
TMK m.164’e göre terk nedeniyle boşanma davası açılabilmesi için eşlerden birinin evlilik yükümlülüklerinden kaçmak amacıyla ortak konutu terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan dönmemesi, ayrılığın en az altı ay sürüp devam etmesi ve hâkim ya da noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir. İhtar, ayrılığın dördüncü ayı bitmeden istenemez. İhtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi bildirilir ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz. Eşini evden kovan veya dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da son altı ay birlikte oturulan yerdeki aile mahkemesinde açılır.
Terk ne zaman boşanma sebebi olur?
Türk Medeni Kanunu, eşlerden birinin evi bırakıp gitmesini tek başına boşanma sebebi saymaz. Terkin özel bir boşanma sebebi olabilmesi için TMK m.164’te sayılan şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmiş ya da haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemiş olmalıdır.
- Ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı ve dava açıldığında hâlâ devam ediyor olmalıdır.
- Terk edilen eşin istemiyle hâkim veya noter tarafından terk eden eşe ihtar yapılmış ve bu ihtar sonuçsuz kalmış olmalıdır.
Bu şartlardan biri eksikse terk nedeniyle boşanmaya karar verilmez. Örneğin işi gereği başka şehirde çalışan, ancak ailesiyle bağını sürdüren ve evin giderlerine katılan eşin durumu terk sayılmaz; çünkü ortada evlilik yükümlülüklerinden kaçma amacı yoktur.
Evden çıkarılan eş de “terk eden” sayılabilir mi?
Terk yalnızca evden giden eş için düşünülmez. TMK m.164’ün ikinci cümlesine göre diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Eşini evden kovan, kapının kilidini değiştirip içeri almayan ya da baskı ve tehditle evden ayrılmak zorunda bırakan eş, kanuna göre terk eden taraftır. Bu durumda ihtarı evden çıkarılan eş isteyebilir.
Kanun “haklı sebep” kavramını tek tek saymaz. Eşin şiddet görmesi, ortak konutta güvenliğinin tehlikede olması veya evde kalmasını imkânsız kılan ağır bir durum bulunması gibi hâllerde ortak konuta dönmemek, hâkim tarafından haklı sebep olarak değerlendirilebilir. Haklı sebebe dayanarak dönmeyen eşe karşı yapılan ihtar sonuç doğurmaz. Şiddet tehlikesi varsa koruma tedbirleri ayrıca istenebilir; bu konu 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma ve koruma tedbirleri yazısında anlatılmıştır.
Süreler: dört ay, iki ay, altı ay
Terk davasında süreler kanunda kesin olarak belirlenmiştir ve sırasıyla işler. TMK m.164/2’ye göre boşanma davası açmak için gereken sürenin dördüncü ayı bitmeden ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz. İhtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği bildirilir.
Bir örnekle: Eşi 1 Mart’ta evden ayrılan kişi, 1 Temmuz’dan önce ihtar isteyemez. İhtar 10 Temmuz’da yapılırsa terk eden eşin dönmesi için iki aylık süre 10 Eylül’de dolar. Eş bu tarihe kadar dönmezse ve ayrılık devam ediyorsa terk edilen eş boşanma davasını açabilir. Bu tarihte ayrılık zaten altı ayı geçmiştir.
| Aşama | Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| Ayrılığın başlaması | 0. gün | Eş ortak konutu terk eder veya haklı sebep olmadan dönmez |
| İhtar talebi | Ayrılığın 4. ayı bittikten sonra | Dördüncü ay dolmadan ihtar istenemez |
| İhtarda verilen süre | 2 ay | Terk eden eşe ortak konuta dönmesi için tanınan süre |
| Dava açılabilecek en erken tarih | İhtardan itibaren 2 ay sonra | Ayrılık toplamda en az 6 ay sürmüş ve devam ediyor olmalı |
| Dava sırasında | Dava süresince | Hâkim barınma, geçim ve çocuklarla ilgili geçici önlemleri kendiliğinden alır (m.169) |
Sürelerin hesabında gün sayımına dikkat edilmelidir; ihtarın tebliğ tarihi ve ayların bittiği gün doğru belirlenmelidir. Hukuki sürelerin nasıl sayıldığı hukuki süreler tablosu ve süre hesaplama aracında gösterilmiştir.
İhtar nasıl istenir?
İhtar, terk edilen eşin istemiyle hâkim veya noter tarafından yapılır. Noter yoluyla ihtar imkânı 2011’de 6217 sayılı Kanunla eklenmiştir. Hâkimden istenecek ihtar için aile mahkemesine başvurulur. Hâkim veya noter, TMK m.164/2’ye göre esası incelemeden ihtar yapar; yani ayrılığın haklı olup olmadığını bu aşamada araştırmaz. İhtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar bildirilir.
İhtar talebinde terk eden eşin döneceği ortak konutun adresi açıkça gösterilmelidir. Dönülecek yeri belirtmeyen bir çağrı, eşe gerçekten dönme imkânı tanımaz. Terk eden eşin adresi bilinmiyorsa ihtar gerektiğinde ilan yoluyla yapılır (m.164/2). Dönme çağrısı yapan eşin, eşi geri döndüğünde onu ortak konuta kabul etmesi de çağrının doğal sonucudur; kapısı kapalı bir eve yapılan çağrı, kanunun aradığı dönme imkânını sağlamaz.
Eş ihtardan sonra dönerse ne olur?
Terk eden eş iki aylık süre içinde ortak konuta dönerse ihtar sonuçsuz kalmamış olur ve bu ihtara dayanarak terk nedeniyle dava açılamaz. Dönüşten sonra yeniden ayrılık yaşanırsa altı aylık süre ve ihtar süreci baştan başlar.
Eş dönmez ve ayrılık devam ederse terk edilen eş boşanma davası açabilir. Bu davada terk eden eş, ortak konuta dönmemesinin haklı bir sebebe dayandığını ileri sürebilir. Haklı sebep ispatlanırsa terk sebebiyle boşanmaya karar verilmez.
Terk davası ile evlilik birliğinin sarsılması davası arasındaki fark
Terk özel bir boşanma sebebidir. Şartları gerçekleştiğinde terk edilen eşin ayrıca evliliğin temelinden sarsıldığını ispat etmesi gerekmez. Bunun karşılığında süreler ve ihtar şartı sıkıdır. Eşler arasındaki sorunlar yalnızca terkten ibaret değilse, TMK m.166/1’deki evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebi de dava dilekçesinde birlikte gösterilebilir. Genel boşanma sebebiyle açılan davanın işleyişi çekişmeli boşanma davası yazısında anlatılmıştır.
Eşler boşanma ve sonuçları konusunda anlaşabiliyorsa terk sürecini beklemeden anlaşmalı boşanma yoluna gidilebilir. Bunun için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir (TMK m.166/3).
Davada nafaka, tazminat ve çocuklar
Terk nedeniyle açılan davada da diğer boşanma davalarındaki talepler ileri sürülebilir. TMK m.169’a göre boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Terk edilen ve geliri olmayan eş bu aşamada tedbir nafakası isteyebilir; ayrıntılar boşanma davası sürerken tedbir nafakası yazısındadır.
Boşanma kararıyla birlikte maddi ve manevi tazminat, yoksulluk nafakası, velayet ve iştirak nafakası da karara bağlanır. Haksız yere ortak konutu terk eden eşin kusuru, bu taleplerin değerlendirilmesinde dikkate alınır. Tazminat şartları boşanmada maddi ve manevi tazminat yazısında anlatılmıştır.
Salihli’de dava nerede açılır?
TMK m.168’e göre boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Terk edilen eş Salihli’de oturuyorsa davayı Salihli Aile Mahkemesi’nde açabilir; terk eden eş başka bir şehre taşınmış olsa bile bu imkân ortadan kalkmaz. İhtar talebi de aynı mahkemeye ya da Salihli’deki bir noterliğe yapılabilir. Mahkemenin işleyişi ve dava süreleri Salihli Aile Mahkemesi sayfasında anlatılmıştır.
Önemli noktalar
- Terk, evlilik yükümlülüklerinden kaçmak amacıyla ortak konutun bırakılması veya haklı sebep olmadan dönülmemesidir.
- Eşini evden kovan veya eve dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
- İhtar, ayrılığın dördüncü ayı bittikten sonra hâkimden veya noterden istenebilir.
- İhtarda terk eden eşe ortak konuta dönmesi için iki ay süre verilir.
- İhtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz; ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalıdır.
- Haklı sebeple dönmeyen eşe karşı terk nedeniyle boşanmaya karar verilmez.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Terk nedeniyle boşanma davası için ne kadar beklemek gerekir?
TMK m.164’e göre ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalıdır. İhtar dördüncü ay bittikten sonra istenebilir ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz.
Terk ihtarı noterden çekilebilir mi?
Evet. TMK m.164’e göre ihtar, terk edilen eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından yapılır. Noter ve hâkim ihtarı esası incelemeden yapar.
Eşimi evden kovarsam terk eden ben mi olurum?
TMK m.164’e göre diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
Terk eden eşin adresi bilinmiyorsa ihtar nasıl yapılır?
Kanuna göre ihtar gerektiğinde ilan yoluyla yapılır. Bu sayede adresi bilinmeyen eşe de dönme çağrısı ulaştırılmış sayılır.
Eş ihtardan sonra eve dönerse ne olur?
Terk eden eş iki aylık süre içinde ortak konuta dönerse ihtar sonuçsuz kalmamış olur ve bu ihtara dayanarak terk nedeniyle dava açılamaz.
Terk davası hangi mahkemede açılır?
TMK m.168’e göre eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır. Salihli’de oturan eş davayı Salihli Aile Mahkemesi’nde açabilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.164, m.166, m.168 ve m.169.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.