AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma (TMK m.166/4): Reddedilen Davadan Sonra Bir Yıl Kuralı
KISACA
TMK m.166/4’e göre boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan bir dava reddedilmiş, bu ret kararı kesinleşmiş ve kesinleşmeden itibaren bir yıl geçtiği hâlde ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu süre 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla üç yıldan bir yıla indirilmiştir. Önceki davayı açan eş de davalı eş de bu yola başvurabilir. Boşanma kararı için yeniden kusur ispatı aranmaz; maddi tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerinde ise kusur değerlendirilir. Dava eşlerden birinin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılabilir.
Fiili ayrılık ne demek?
Fiili ayrılık, eşlerin resmen evli kaldığı hâlde ayrı yaşamasıdır. Kanun, ayrı yaşamayı tek başına boşanma sebebi saymaz. Ancak bir boşanma davası açılmış, dava reddedilmiş ve bu karardan sonra da eşler bir araya gelememişse durum değişir. Türk Medeni Kanunu m.166/4 bu hâli düzenler: Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilir ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçtiği hâlde ortak hayat herhangi bir sebeple yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Bu düzenleme, evliliğin yalnızca kâğıt üzerinde devam ettiği durumları sona erdirmek için konmuştur. Örneğin kusurunu ispat edemediği için davası reddedilen bir eş, birkaç yıl sonra aynı sebepleri yeniden anlatmak zorunda kalmadan bu yola başvurabilir.
Süre artık bir yıl
m.166/4’teki süre 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değiştirilmiştir. Önceki metinde ret kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmesi aranıyordu; yürürlükteki metinde bu süre bir yıldır. İnternette hâlâ “üç yıl” bilgisini veren kaynaklara rastlanabilir; güncel kanun metni esas alınmalıdır.
Süre, önceki davanın açıldığı tarihten veya eşlerin ayrı yaşamaya başladığı günden değil, ret kararının kesinleştiği tarihten başlar. Ret kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna gidilmişse kesinleşme bu yolların sonucunda gerçekleşir. Bu nedenle davanın açılmasından önce, önceki dosyadan kesinleşme şerhi verilmiş karar örneği alınarak kesinleşme tarihi kontrol edilmelidir.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Önceki boşanma davası | Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bir dava bulunmalı |
| Ret kararı | Bu davanın reddine karar verilmiş olmalı |
| Kesinleşme | Ret kararı istinaf ve temyiz yolları tükenerek veya süresi geçerek kesinleşmiş olmalı |
| Bir yıllık süre | Kesinleşme tarihinden itibaren en az bir yıl geçmiş olmalı (14.11.2024 öncesinde üç yıl) |
| Ortak hayatın kurulamaması | Bu sürede eşler hangi sebeple olursa olsun yeniden birlikte yaşamaya başlamamış olmalı |
| Talep | Eşlerden herhangi biri boşanma davası açabilir |
Önceki dava hangi sebeple açılmış olabilir?
Kanun “boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan dava” ifadesini kullanır. Önceki dava zina, hayata kast, terk, evlilik birliğinin temelinden sarsılması veya başka bir boşanma sebebine dayanmış olabilir. Önemli olan davanın boşanma istemiyle açılmış ve reddedilmiş olmasıdır. Terk sebebine dayanan davaların şartları terk nedeniyle boşanma yazısında anlatılmıştır.
Davayı kimin açtığı da sonucu değiştirmez. m.166/4 boşanmanın “eşlerden birinin istemi üzerine” verileceğini söyler. Böylece önceki davayı açan ve davası reddedilen eş de, o davada davalı olan eş de bir yıllık süre sonunda fiili ayrılığa dayanarak dava açabilir.
“Ortak hayat yeniden kurulamamış” olmalı
Kanun, ortak hayatın neden kurulamadığını araştırmaz; “her ne sebeple olursa olsun” ifadesini kullanır. Eşlerden birinin dönmek istemesi, diğerinin istememesi ya da ikisinin de ayrı yaşamayı sürdürmesi sonucu değiştirmez. Belirleyici olan, bir yıllık süre içinde eşlerin yeniden birlikte yaşamaya başlamamış olmasıdır.
Eşler bu sürede barışıp bir süre aynı evde yaşamışsa şart gerçekleşmez. Bayram ziyareti, çocukların okul işleri için görüşme veya kısa süreli karşılaşmalar ise ortak hayatın yeniden kurulması anlamına gelmez. Ayrı yaşandığını gösteren kira sözleşmesi, ikametgâh kaydı, fatura ve tanık beyanları davada delil olarak kullanılabilir.
Kusur yeniden tartışılır mı?
Şartlar gerçekleştiğinde kanun evlilik birliğinin temelden sarsılmış sayıldığını ve boşanmaya karar verileceğini açıkça söyler. Bu nedenle boşanma kararının verilmesi için davacının yeniden kusur ispat etmesi gerekmez; mahkeme önceki davanın reddi, kesinleşme tarihi ve ortak hayatın kurulamadığı olgularını inceler.
Kusur ise boşanmanın mali sonuçları bakımından yine değerlendirilir. TMK m.174’e göre maddi tazminatı kusursuz veya daha az kusurlu taraf isteyebilir. TMK m.175’e göre yoksulluk nafakası isteyen tarafın kusurunun daha ağır olmaması gerekir. Tazminat ve nafaka talepleri ileri sürülürse mahkeme tarafların kusur durumunu bu talepler bakımından değerlendirir. Ayrıntılar boşanmada maddi ve manevi tazminat ve yoksulluk nafakası yazılarında anlatılmıştır.
Velayet, nafaka ve mal paylaşımı
Fiili ayrılık nedeniyle verilen boşanma kararında da ortak çocukların velayeti ve iştirak nafakası belirlenir. Mal rejiminin tasfiyesi ise ayrı bir dava konusudur; boşanma kararı kesinleştikten sonra katılma alacağı istenebilir. Bu konular velayet davası ve boşanmada mal paylaşımı yazılarında ele alınmıştır.
Uzun süredir ayrı yaşayan eşler arasında boşanma davası açılıncaya kadar tedbir nafakası da gündeme gelebilir. TMK m.169’a göre dava açılınca hâkim eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır.
Salihli’de dava nerede açılır?
TMK m.168’e göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Fiili ayrılık davasında eşler en az bir yıldır ayrı yaşadığı için son altı aydır birlikte oturulan bir yer bulunmaz; dava eşlerden birinin yerleşim yerinde açılır. Salihli’de oturan eş davayı Salihli Aile Mahkemesi’nde açabilir; önceki davanın başka bir yerde görülmüş olması buna engel değildir. Mahkemenin işleyişi Salihli Aile Mahkemesi sayfasında anlatılmıştır.
Dava dilekçesine önceki boşanma davasının ret kararı ve kesinleşme şerhi eklenmelidir. Önceki dosya Salihli’de görülmüşse bu belgeler aynı mahkemenin yazı işlerinden veya UYAP Vatandaş Portalı üzerinden alınabilir; sorgulama adımları UYAP dava dosyası sorgulama yazısında gösterilmiştir.
Önemli noktalar
- Fiili ayrılık nedeniyle boşanma için önce açılmış bir boşanma davasının reddedilmiş ve kesinleşmiş olması gerekir.
- Kesinleşmeden itibaren bir yıl geçmeli ve bu sürede ortak hayat yeniden kurulmamış olmalıdır.
- Süre 14 Kasım 2024’ten itibaren üç yıldan bir yıla indirilmiştir.
- Önceki davanın davacısı da davalısı da bu yola başvurabilir.
- Boşanma kararı için yeniden kusur ispatı aranmaz; tazminat ve nafaka taleplerinde kusur değerlendirilir.
- Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Boşanma davam reddedildi, ne zaman yeniden dava açabilirim?
TMK m.166/4’e göre ret kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl geçtiği hâlde ortak hayat yeniden kurulamamışsa fiili ayrılığa dayanarak boşanma davası açılabilir.
Fiili ayrılık süresi üç yıl mı, bir yıl mı?
Süre 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Yürürlükteki metinde ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl aranır.
Süre ayrı yaşamaya başladığımız günden mi başlar?
Hayır. Süre, önceki boşanma davasının reddine ilişkin kararın kesinleştiği tarihten başlar.
Önceki davada davalı olan eş fiili ayrılık davası açabilir mi?
Evet. Kanun boşanmaya eşlerden birinin istemi üzerine karar verileceğini söyler; önceki davanın davacısı da davalısı da dava açabilir.
Fiili ayrılık davasında kusur ispat etmem gerekir mi?
Boşanma kararı için yeniden kusur ispatı aranmaz. Ancak maddi tazminat ve yoksulluk nafakası talep edilirse tarafların kusur durumu bu talepler bakımından değerlendirilir.
Bir yıl içinde kısa süre aynı evde kalmak hakkı ortadan kaldırır mı?
Kanun ortak hayatın yeniden kurulamamış olmasını arar. Eşler barışıp birlikte yaşamaya başlamışsa şart gerçekleşmez; kısa görüşmeler ve çocuklarla ilgili karşılaşmalar ise ortak hayatın kurulması anlamına gelmez.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.166, m.168, m.169, m.174 ve m.175.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.