İŞ VE SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Ölüm Aylığı (Dul ve Yetim Maaşı): Prim Şartı, Hak Sahipleri, Paylar ve Evlenince Kesilme
KISACA
5510 sayılı Kanun’a göre ölüm aylığı, en az 1800 gün prim bildirilmiş veya 4/a kapsamında en az 5 yıldan beri sigortalı olup 900 gün primi bulunan ya da emekli aylığı alırken ölen kişinin hak sahiplerine bağlanır. Dul eşe yüzde 50, aylık alan çocuğu bulunmayan ve çalışmayan dul eşe yüzde 75, şartları taşıyan her çocuğa yüzde 25 bağlanır. Çocuklar 18, lisede 20, yükseköğrenimde 25 yaşına kadar; kız çocukları ise evli olmadıkça yaş sınırı olmadan aylık alır. Evlenen kız çocuğuna iki yıllık aylık tutarında evlenme ödeneği ödenir. Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşayanların aylığı kesilir.
Ölüm aylığı nedir?
Ölüm aylığı, sigortalı olarak çalışan veya emekli aylığı alan bir kişinin ölümü hâlinde, geride kalan eşine, çocuklarına ve belirli şartlarla anne ve babasına bağlanan aylıktır. Kamuoyunda “dul ve yetim maaşı” olarak bilinir. Kurallar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yer alır. Kanunun 32. maddesine göre ölüm sigortasından sağlanan haklar; ölüm aylığı bağlanması, ölüm toptan ödemesi, aylık almakta olan kız çocuklarına evlenme ödeneği ve cenaze ödeneğidir.
Hangi durumda ölüm aylığı bağlanır?
5510 sayılı Kanun m.32/2’ye göre ölüm aylığı; en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş veya 4/a kapsamında (eski SSK) sigortalı sayılanlar için, her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup toplam 900 gün prim bildirilmiş olan sigortalının hak sahiplerine bağlanır. Emekli aylığı alırken ölen veya iş kazası sonucu ölen sigortalının hak sahipleri de aylık alır.
Aylık, hak sahiplerinin yazılı istekte bulunması hâlinde bağlanır. 4/b kapsamındaki (eski Bağ-Kur) sigortalıların hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için ölen kişinin genel sağlık sigortası primi dâhil prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması veya ödenmesi şarttır. Prim şartı tamamlanmamışsa aylık yerine ölüm toptan ödemesi yapılır (m.36).
| Ölen kişinin durumu | Aylık bağlanır mı? |
|---|---|
| En az 1800 gün prim bildirilmiş | Evet |
| 4/a (SSK) sigortalısı: en az 5 yıl sigortalılık ve 900 gün prim | Evet |
| Yaşlılık veya malullük aylığı alıyordu ya da hak kazanmıştı | Evet |
| İş kazası veya meslek hastalığı sonucu öldü | Evet |
| 4/b (Bağ-Kur) sigortalısının prim borcu var | Borç ödenmeden aylık bağlanmaz |
| Prim günü yetersiz | Aylık yerine ölüm toptan ödemesi yapılır |
Kimlere, ne kadar bağlanır?
5510 sayılı Kanun m.34’e göre ölen sigortalının aylığı şöyle paylaştırılır: dul eşine yüzde 50; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan ve çalışmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle aylık almayan dul eşine yüzde 75. Şartları taşıyan çocukların her birine yüzde 25; sigortalının ölümüyle anasız ve babasız kalan çocukların her birine yüzde 50. Eş ve çocuklardan artan hisse varsa, geliri net asgari ücretten az olan ve kendisine aylık bağlanmamış anne ve babaya toplam yüzde 25; anne ve baba 65 yaşın üstündeyse artan hisseye bakılmaksızın aynı şartlarla toplam yüzde 25 bağlanır.
Hak sahiplerine bağlanacak aylıkların toplamı, sigortalıya ait aylığın tutarını geçemez; gerekirse hak sahiplerinin aylıklarından orantılı indirim yapılır.
| Hak sahibi | Pay | Şart |
|---|---|---|
| Dul eş | %50 | Aylık bağlanan çocuk varsa |
| Dul eş (aylık bağlanan çocuk yoksa) | %75 | Çalışmıyor ve kendi sigortalılığından aylık almıyorsa |
| Her bir çocuk | %25 | 18 yaş (lise 20, yükseköğrenim 25) altında; ya da en az %60 malul; ya da evli olmayan kız çocuğu |
| Anasız ve babasız kalan çocuk | %50 | Çocuk şartlarını taşıyorsa |
| Anne ve baba | Toplam %25 | Geliri net asgari ücretin altında ve kendisine aylık bağlanmamışsa; 65 yaş üstünde artan hisse aranmaz |
Çocuklar hangi yaşa kadar alır?
Kanunun 34/b maddesine göre, çalışmayan ve kendi sigortalılığından aylık almayan çocuklardan 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görüyorsa 20 yaşını, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşını doldurmayanlara aylık bağlanır. Kurum Sağlık Kurulu kararıyla çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında yitirmiş malul çocuklara yaş sınırı uygulanmaz.
Kız çocukları bakımından ayrı bir kural vardır: yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlara da aylık bağlanır. Ancak bu çocukların da çalışmaması ve kendi sigortalılığından aylık almaması gerekir. Sigortalının evlat edindiği, tanıdığı veya babalığı hükme bağlanmış çocukları ile ölümden sonra doğan çocukları da aylıktan yararlanır.
Evlenince maaş kesilir mi?
Aylık alan kız çocuğu evlenirse aylığı kesilir. 5510 sayılı Kanun m.37’ye göre evlenmeleri nedeniyle aylıklarının kesilmesi gereken kız çocuklarına, talepte bulunmaları hâlinde almakta oldukları aylığın iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenir. Evlenme ödeneği alan kişi iki yıl içinde boşanırsa, iki yıllık süre dolana kadar yeniden aylık bağlanmaz.
Aylık, m.34’teki şartların ortadan kalktığı tarihi izleyen ödeme döneminden itibaren kesilir (m.35). Şartlar yeniden oluşursa, örneğin kız çocuğu boşanırsa, başvuru tarihini izleyen aybaşından itibaren yeniden aylık bağlanır. Dul eşin yeniden evlenmesi hâlinde dul eş sıfatı sona erdiğinden aylık bu kural çerçevesinde değerlendirilir.
Boşandığı eşle yaşamaya devam edenler
5510 sayılı Kanun m.56/2’ye göre eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir ve ödenmiş tutarlar geri alınır. Kâğıt üzerinde boşanıp birlikte yaşamaya devam ederek aylık almak bu nedenle geri ödeme borcu doğurur. Boşanma sürecine ilişkin bilgiler boşanan kadının hakları yazısındadır.
Aylık ne zaman başlar ve nereye başvurulur?
5510 sayılı Kanun m.35’e göre ölüm aylığı, sigortalının ölüm tarihini izleyen aybaşından itibaren başlatılır. Başvuru Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı olarak yapılır. Hak sahiplerinin kimlik bilgileri, çocuklar için öğrenim belgeleri ve mirasçılık bilgisi gibi belgelerin hazır bulundurulması süreci hızlandırır. Mirasçılık belgesinin nasıl alınacağı mirasçılık belgesi yazısında anlatılmıştır.
Kurum aylık bağlamazsa
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4’e göre 5510 sayılı Kanun’dan kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulması zorunludur. Başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve Kurum aleyhine iş mahkemesinde dava açılabilir. Salihli’deki iş mahkemesi hakkında bilgi Salihli iş mahkemesi sayfasındadır. Ölen kişinin sigortasız çalıştığı dönemler varsa bunların tespiti de aylık hakkını etkileyebilir; bu konu hizmet tespit davası yazısında anlatılmıştır.
Önemli noktalar
- Ölüm aylığı için en az 1800 gün prim veya 4/a’da 5 yıl sigortalılık ve 900 gün prim gerekir; emekliyken ölen kişinin hak sahipleri de alır.
- Dul eşe %50 (çocuk yoksa ve çalışmıyorsa %75), her çocuğa %25 bağlanır.
- Kız çocukları evli olmadıkça yaş sınırı olmadan aylık alabilir; evlenirse iki yıllık tutarda evlenme ödeneği ödenir.
- Anne ve babaya, geliri net asgari ücretin altındaysa toplam %25 bağlanabilir.
- Boşandığı eşiyle birlikte yaşayanların aylığı kesilir ve ödenenler geri alınır.
- SGK’ya karşı dava açmadan önce Kuruma başvurmak zorunludur; 60 gün cevap gelmezse dava açılabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Ölüm aylığı için kaç gün prim gerekir?
5510 sayılı Kanun m.32’ye göre en az 1800 gün; 4/a kapsamındakiler için en az 5 yıl sigortalılık ve 900 gün prim yeterlidir. Emekli aylığı alırken ölen kişinin hak sahiplerine de aylık bağlanır.
Dul eşe ne kadar maaş bağlanır?
5510 sayılı Kanun m.34’e göre aylığın yüzde 50’si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan, çalışmayan ve kendi sigortalılığından aylık almayan dul eşe yüzde 75’i bağlanır.
Kız çocuğu babasından kaç yaşına kadar maaş alır?
Yaş sınırı yoktur. 5510 sayılı Kanun m.34’e göre evli olmayan, evlenip boşanan veya dul kalan kız çocukları, çalışmamak ve kendi sigortalılığından aylık almamak şartıyla aylık alır.
Evlenen kız çocuğunun maaşı kesilir mi?
Evet. 5510 sayılı Kanun m.37’ye göre talep hâlinde aylığın iki yıllık tutarı bir defaya mahsus evlenme ödeneği olarak peşin ödenir.
Anne ve babaya ölüm aylığı bağlanır mı?
Geliri net asgari ücretten az olan ve kendisine aylık bağlanmamış anne ve babaya, eş ve çocuklardan artan hisse varsa toplam yüzde 25; 65 yaş üstündelerse artan hisseye bakılmaksızın toplam yüzde 25 bağlanır.
SGK ölüm aylığı bağlamazsa ne yapılır?
7036 sayılı Kanun m.4’e göre önce Kuruma başvurulur; 60 gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve iş mahkemesinde dava açılabilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.32, m.34, m.35, m.36, m.37 ve m.56.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.4.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.