CEZA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Konut Dokunulmazlığının İhlali Suçu: Cezası, Gece ve Cebir Hâlleri, Şikâyet ve Uzlaştırma
KISACA
TCK m.116/1’e göre bir kimsenin konutuna veya eklentilerine rızasına aykırı olarak giren ya da rıza ile girdikten sonra çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Herkesin girebildiği yerler dışındaki işyerlerinde ceza altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Fiil cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir; silahla veya birden fazla kişiyle işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır. Temel hâllerde şikâyet süresi altı aydır ve suç uzlaştırma kapsamındadır. Korunan, konutta yaşayan kişinin rızasıdır; kiralanmış evde bu kişi kiracıdır.
Konut dokunulmazlığının ihlali nedir?
Anayasa m.21 herkesin konutuna dokunulamayacağını güvence altına alır. Türk Ceza Kanunu m.116 bu güvenceyi ceza hukuku bakımından korur: bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren ya da rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Maddede iki ayrı hareket vardır. Birincisi, konuta izin olmadan girmektir. İkincisi, izinle girildikten sonra çıkması istendiği hâlde konutta kalmaktır. Misafir olarak eve alınan birinin, ev sahibi çıkmasını istediği hâlde ayrılmaması ikinci hâle örnektir.
Korunan, mülkiyet değil, konutta yaşayan kişinin rızasıdır. Madde metni “bir kimsenin konutuna” rızasına aykırı olarak girmekten söz eder; tapu malikinin kim olduğuna bakmaz. Bu nedenle kiraya verilmiş bir evde konutta oturan kiracıdır ve ev sahibinin kiracının rızası olmadan anahtarla eve girmesi de bu madde kapsamında değerlendirilebilir.
Konut ve eklenti
Kanun konut ve eklenti kavramlarını ayrıca tanımlamaz. Konut, bir kişinin veya ailenin içinde yaşadığı yerdir; eklenti ise konutla birlikte kullanılan ve ona bağlı olan bahçe, avlu, garaj, kömürlük gibi alanları ifade eder. Konuttan ayrı bulunan ve kimsenin içinde yaşamadığı tarla, bağ veya arsa gibi taşınmazlara izinsiz girilmesi ya da bunların işgal edilmesi ise farklı hükümlerin konusudur (aşağıda “Benzer durumlar” başlığına bakınız).
İşyerinde konut dokunulmazlığı
TCK m.116/2’ye göre birinci fıkradaki fiillerin, açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler dışında kalan işyerleri ve eklentileri hakkında işlenmesi hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
Mağaza, kahvehane, banka şubesi gibi herkesin serbestçe girebildiği yerlere çalışma saatlerinde girmek bu suçu oluşturmaz; çünkü buralara girilmesi için açık rızaya gerek yoktur. Buna karşılık bir işyerinin kapalı bürosuna, deposuna veya mesai dışında kapalı olan bölümüne izinsiz girilmesi fıkranın kapsamına girer.
Ortak kullanılan konutlarda rıza
TCK m.116/3’e göre evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konutun veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda, bu kişilerden birinin rızası varsa yukarıdaki fıkralar uygulanmaz. Ancak bunun için rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir.
Örneğin ev arkadaşlarından birinin davet ettiği kişinin eve girmesi suç oluşturmaz. Rızanın meşru bir amaca yönelik olmadığı durumlarda ise ortak kullanıcılardan birinin izni, diğerlerine karşı işlenen fiili hukuka uygun hâle getirmez.
Cezayı artıran hâller
TCK m.116/4’e göre fiilin cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle ya da gece vakti işlenmesi hâlinde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Gece vakti, TCK m.6/1-e’de güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresi olarak tanımlanmıştır.
Ayrıca TCK m.119/1’e göre konut dokunulmazlığının ihlali suçunun silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, birden fazla kişi tarafından birlikte, suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak veya kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Fiil sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri gerçekleşirse ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır (m.119/2). Kasten yaralama ile ilgili ayrıntılar kasten yaralama suçu yazısındadır.
| Hâl | Ceza | Şikâyet |
|---|---|---|
| Konuta veya eklentisine rızaya aykırı girmek ya da rızayla girip çıkmamak | 6 ay – 2 yıl hapis | Şikâyete bağlı (m.116/1) |
| Aynı fiilin işyeri ve eklentilerinde işlenmesi (girilmesi mutat yerler hariç) | 6 ay – 1 yıl hapis veya adli para cezası | Şikâyete bağlı (m.116/2) |
| Cebir veya tehdit kullanılması ya da gece vakti işlenmesi | 1 – 3 yıl hapis | Fıkrada şikâyetten söz edilmez (m.116/4) |
| Silahla, birden fazla kişiyle, tanınmaz hâle gelerek, suç örgütü korkutuculuğuyla veya kamu görevi nüfuzuyla | Ceza bir kat artırılır | TCK m.119/1 |
Şikâyet ve uzlaştırma
Birinci ve ikinci fıkralardaki hâllerde soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır. TCK m.73/1’e göre şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar. Şikâyetin süresi ve şikâyetten vazgeçme şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçme yazısında anlatılmıştır.
CMK m.253/1-b’de uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında “Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116)” sayılmıştır. Uzlaştırmanın nasıl yürüdüğü uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır yazısında açıklanmıştır. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına, kolluğa veya dilekçeyle yapılabilir; nasıl yapılacağı suç duyurusu nasıl yapılır yazısında anlatılmıştır.
Benzer durumlar: tarla, arsa ve kiralanan ev
Tarla veya arsa işgali: TCK m.154/1’e göre bir hakka dayanmaksızın başkasına ait taşınmaz mal veya eklentilerini malikmiş gibi tamamen veya kısmen işgal eden, sınırlarını değiştiren veya bozan ya da hak sahibinin bunlardan yararlanmasına engel olan kimseye, suçtan zarar görenin şikâyeti üzerine altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası verilir. İşgalin sona erdirilmesi için hukuk yolunda elatmanın önlenmesi davası açılabilir.
Ev sahibinin kiralanan eve girmesi: TBK m.319’a göre kiracı, bakım, satış ya da sonraki kiralama için zorunlu olduğu ölçüde kiraya verenin ve onun belirlediği üçüncü kişinin kiralananı gezip görmesine izin vermekle yükümlüdür. Kiraya veren de bunu uygun bir süre önce kiracıya bildirmek zorundadır. Bu hüküm ev sahibine, kiracı yokken kendi anahtarıyla eve girme yetkisi vermez. Kiracının tahliyesi için izlenecek yollar kiracı nasıl çıkarılır yazısında anlatılmıştır.
| Durum | İlgili hüküm | Not |
|---|---|---|
| Oturulan eve veya bahçesine izinsiz girmek | TCK m.116 | Konutta yaşayan kişinin rızası esas alınır |
| Başkasının tarlasını, arsasını malikmiş gibi işgal etmek | TCK m.154 | Hakkı olmayan yere tecavüz; şikâyete bağlı |
| İşgalin hukuk yoluyla sona erdirilmesi | Elatmanın önlenmesi davası | Ceza soruşturmasından ayrı yürür |
| Ev sahibinin kiralananı gezip görmesi | TBK m.319 | Zorunlu ölçüde ve uygun süre önce bildirerek |
Salihli’de dava süreleri
Konut dokunulmazlığının ihlali davaları Salihli asliye ceza mahkemelerinde görülür. Salihli Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporuna göre TCK m.116/1 kapsamındaki davalar Salihli 4. Asliye Ceza Mahkemesi’nde ortalama 303 günde sonuçlanmıştır. Nitelikli konut dokunulmazlığının ihlali davaları ise Salihli 3. Asliye Ceza Mahkemesi’nde ortalama 224 günde bitirilmiştir.
Önemli noktalar
- Konuta izinsiz girmek kadar, izinle girip çıkması istendiği hâlde çıkmamak da suçtur.
- Rızası aranan kişi konutta yaşayan kişidir; kiralanmış evde bu kişi kiracıdır.
- Herkese açık işyerlerine çalışma saatinde girmek suç oluşturmaz.
- Cebir, tehdit veya gece vakti işlenmesi hâlinde ceza 1 – 3 yıl hapistir.
- Temel hâllerde şikâyet süresi, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır.
- Tarla veya arsa işgali TCK m.154 ve elatmanın önlenmesi davası kapsamında ele alınır.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Konut dokunulmazlığının ihlali suçunun cezası nedir?
TCK m.116/1’e göre altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıdır. Cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenirse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
Ev sahibi kiracının evine izinsiz girebilir mi?
Maddede rızası aranan kişi konutta yaşayan kişidir. TBK m.319 ev sahibine yalnızca zorunlu ölçüde ve uygun süre önce bildirerek kiralananı gezip görme imkânı tanır; kiracı yokken kendi anahtarıyla girme yetkisi vermez.
Konut dokunulmazlığının ihlali şikâyete bağlı mı?
Birinci ve ikinci fıkralardaki hâllerde soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyet süresi, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır.
Konut dokunulmazlığının ihlali uzlaştırmaya tabi mi?
Evet. CMK m.253/1-b’de uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116) sayılmıştır.
Gece vakti ne demek?
TCK m.6/1-e’ye göre güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresidir.
Tarlama izinsiz girilmesi konut dokunulmazlığının ihlali olur mu?
Tarla, içinde yaşanan bir konut veya konutun eklentisi değildir. Başkasının taşınmazını malikmiş gibi işgal etmek TCK m.154 kapsamında hakkı olmayan yere tecavüz suçunu oluşturabilir; işgalin sona erdirilmesi için elatmanın önlenmesi davası açılabilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.6, m.73, m.116, m.119 ve m.154.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.253.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.319.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.21.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, asliye ceza mahkemelerinde dava süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.