CEZA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? Savcılığa Başvuru, Dilekçe, Sonraki Aşamalar ve Haklar

Suç duyurusu, ihbar ve şikâyet arasındaki fark

Günlük dilde "suç duyurusunda bulunmak" denilen işlem, kanunda ihbar ve şikâyet olarak geçer. İhbar, bir suçun işlendiğini yetkili makamlara bildirmektir ve herkes tarafından yapılabilir. Şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istemesidir. Ayrım özellikle şikâyete bağlı suçlarda önemlidir; bu suçlarda soruşturma ancak mağdurun şikâyetiyle başlar ve şikâyet süresi altı aydır. Bu konu şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçme yazısında anlatılmıştır.

Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise savcılık suçu herhangi bir yoldan öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma yapar. Bu suçlarda yapılan başvuru, savcılığın olaydan haberdar olmasını sağlar; başvurandan vazgeçse bile soruşturma devam eder.

Suç duyurusu nereye yapılır?

CMK m.158/1'e göre suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Kolluk, polis veya jandarma demektir; yerleşim yerine göre en yakın karakol ya da jandarma komutanlığına başvurulabilir. m.158/2'ye göre valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ve şikâyetler de ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı bir suç için ilgili kuruma yapılan başvuru da gecikmeksizin savcılığa iletilir.

Salihli Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde başvurular için Müracaat ve Suçüstü Savcılığı birimi bulunmaktadır. Adliye birimleri hakkında Salihli Adliyesi mahkemeleri yazısında bilgi bulunmaktadır.

Dilekçede neler yazılmalı?

CMK m.158/5'e göre ihbar veya şikâyet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Sözlü başvuruda beyan tutanağa geçirilir ve başvurana imzalatılır. Yazılı başvuruda ise dilekçenin içeriği soruşturmanın yönünü belirler. Dilekçede şu bilgilerin bulunması yararlıdır:

• Başvuranın kimlik bilgileri, adresi ve telefon numarası,
• Biliniyorsa şüphelinin adı, adresi veya onu tanımlayan bilgiler,
• Olayın tarihi, saati ve yeri,
• Olayın sade ve kronolojik bir anlatımı,
• Tanıkların isimleri ve ulaşılabilecekleri bilgiler,
• Elde bulunan belgeler, fotoğraflar, mesaj ekran görüntüleri, hastane raporu gibi deliller,
• Şüphelinin cezalandırılması talebi ve varsa şikâyetçi olunduğu açıkça.

Dilekçenin somut olması CMK m.158/6 nedeniyle gereklidir. Başvuru konusu fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırma gerektirmeksizin açıkça anlaşılıyorsa veya başvuru soyut ve genel nitelikteyse, soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir ve şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez. Bu karar başvurana bildirilir ve CMK m.173'teki usule göre itiraz edilebilir. Somut olay ve delil içermeyen, yalnızca genel suçlamalardan oluşan dilekçeler bu nedenle sonuçsuz kalabilir.

Soruşturma nasıl ilerler?

CMK m.160'a göre Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir yolla suçun işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenir öğrenmez kamu davası açmaya yer olup olmadığına karar vermek için hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar. Savcı, emrindeki adli kolluk görevlileri aracılığıyla şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar.

Soruşturma sırasında başvuranın ve tanıkların ifadesi alınır, şüpheli ifadeye çağrılır, gerekirse bilirkişi incelemesi ve keşif yapılır. Şüpheli olarak ifadeye çağrılan kişinin hakları ifadeye çağrılan şüphelinin hakları yazısında anlatılmıştır. CMK m.170'e göre soruşturma sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler ve kamu davası açılır.

Mağdurun ve şikâyetçinin hakları

CMK m.234 mağdur ve şikâyetçiye soruşturma aşamasında bazı haklar tanır. Bunlar arasında delillerin toplanmasını isteme, soruşturmanın gizliliğini bozmamak koşuluyla savcıdan belge örneği isteme ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etme hakkı vardır. Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda, vekili olmayan mağdur barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir.

Kovuşturma aşamasında ise mağdur duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tanıkların çağrılmasını isteme ve davaya katılmışsa karara karşı kanun yoluna başvurma haklarına sahiptir. Bu haklar m.234/3'e göre mağdura ve şikâyetçiye anlatılır ve tutanağa yazılır.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz

CMK m.172'ye göre savcı, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edemezse veya kovuşturma olanağı yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar suçtan zarar gören ile ifadesi alınmış şüpheliye bildirilir ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.

CMK m.173'e göre suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Hâkimlik itirazı yerinde bulursa savcı iddianame düzenler; reddederse itiraz eden giderlere mahkûm edilir. Bu konu kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Gerçeğe aykırı suç duyurusu: iftira

Suç duyurusu bir hak olmakla birlikte kötüye kullanılmamalıdır. TCK m.267'ye göre yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak, işlemediğini bildiği hâlde hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Fiilin maddi eser ve delilleri uydurularak iftirada bulunulursa ceza yarı oranında artırılır. Bu nedenle dilekçede yalnızca bilinen ve delillendirilebilen olaylar anlatılmalı, tahmin ve yorumlar olgu gibi yazılmamalıdır.

Önemli noktalar

Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre geçmeden başvuru yapılmalıdır. Dilekçe somut olaylara ve delillere dayanmalıdır. Başvurunun kayıt tarihi ve soruşturma numarası saklanmalı; savcılıktan gelen tebligatlar, özellikle kovuşturmaya yer olmadığı kararları, iki haftalık itiraz süresi nedeniyle dikkatle takip edilmelidir. Soruşturma dosyasının durumu e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden de izlenebilir.

İlgili içerikler