CEZA HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Şikâyet Süresi Ne Kadar? Şikâyete Bağlı Suçlar ve Şikâyetten Vazgeçmenin Sonuçları

Şikâyete bağlı suç ne demektir?

Ceza hukukunda suçların çoğu kendiliğinden, yani savcılığın suçu öğrenmesiyle soruşturulur. Mağdur şikâyetçi olmasa veya şikâyetinden vazgeçse bile soruşturma devam eder. Bazı suçlarda ise kanun koyucu kararı mağdura bırakmıştır: Mağdur şikâyet etmedikçe soruşturma başlatılamaz, şikâyetten vazgeçerse dava düşer. Bu suçlara şikâyete bağlı suçlar denir.

Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, o suçu düzenleyen maddede yazılıdır. Madde metninde "mağdurun şikâyeti üzerine" veya "soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır" ifadesi varsa suç şikâyete bağlıdır. Aynı suçun nitelikli hâlleri ise çoğu zaman şikâyete bağlı değildir. Örneğin basit kasten yaralama şikâyete bağlıyken silahla yaralama kendiliğinden soruşturulur.

Şikâyet süresi: altı ay

TCK m.73/1'e göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan bir suç hakkında yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu altı aylık süre suçun işlendiği günden değil, m.73/2'ye göre şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar.

Örneğin bahçe duvarının kim tarafından yıkıldığı ancak üç ay sonra bir tanık sayesinde öğrenilmişse, altı aylık süre bu öğrenme tarihinden itibaren hesaplanır. Ancak bu kuralın bir sınırı vardır: Süre, dava zamanaşımını geçemez. Fail çok sonra öğrenilse bile zamanaşımı dolmuşsa şikâyet sonuç doğurmaz.

Şikâyet hakkı olan birden fazla kişi varsa, m.73/3'e göre bunlardan birinin altı aylık süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez. Örneğin ortak bir taşınmaza verilen zararda paydaşlardan biri süreyi kaçırmış olsa bile diğer paydaş kendi süresi içinde şikâyetçi olabilir.

Hakaret suçunda iki yıllık üst sınır

2024 yılında yapılan değişiklikle TCK m.73/2'ye bir cümle eklenmiştir. Buna göre şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Bu düzenleme özellikle sosyal medyada yapılan ve uzun süre sonra fark edilen paylaşımlar için önemlidir. Paylaşım iki yıldan daha önce yapılmışsa, mağdur bunu yeni öğrenmiş olsa bile şikâyet hakkı sona ermiş olur. Sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarında hakaret konusu WhatsApp ve sosyal medyada hakaret yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Hakaret suçunda mağdur şikâyet etmeden ölürse veya hakaret ölmüş bir kişinin hatırasına yönelikse, TCK m.131/2'ye göre ölenin ikinci dereceye kadar üstsoyu ve altsoyu, eşi veya kardeşleri şikâyette bulunabilir.

Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?

CMK m.158'e göre suça ilişkin şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına, yani polis veya jandarmaya yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyetler de ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Şikâyet yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Şikâyet dilekçesinde olayın tarihi, yeri, failin kim olduğu ve deliller açıkça yazılmalıdır. Şikâyetin tarihi altı aylık sürenin hesabı açısından önemlidir; bu nedenle dilekçenin bir örneğinin üzerine kayıt tarihi alınması yararlıdır. Şikâyet işleminin aşamaları için suç duyurusu nasıl yapılır yazısına bakılabilir.

CMK m.158/7'ye göre kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa, mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği sürece yargılamaya devam olunur.

Şikâyetten vazgeçmenin sonuçları

TCK m.73/4'e göre kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür. Ancak hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. Yani vazgeçme, karar kesinleşmeden önce yapılmalıdır.

Vazgeçmenin birkaç önemli sonucu daha vardır. m.73/5'e göre suçu birlikte işleyen sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar; mağdur yalnızca birinden vazgeçip diğerleri hakkında davaya devam edemez. m.73/6'ya göre kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez. Sanık beraat edeceğini düşünüyorsa vazgeçmeyi kabul etmeyebilir ve yargılama devam eder.

Tazminat açısından en kritik kural m.73/7'dedir. Kamu davası mağdurun şikâyetten vazgeçmesi nedeniyle düşmüşse ve mağdur vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde dava açamaz. Bu nedenle şikâyetten vazgeçilirken ifadenin nasıl tutanağa geçirildiği dikkatle okunmalıdır. Yalnızca ceza davasından vazgeçilip tazminat hakkının saklı tutulması isteniyorsa bu açıkça belirtilmelidir.

Şikâyete bağlı suçlar ve uzlaştırma

Şikâyete bağlı suçların önemli bir kısmında, dava açılmadan önce taraflar arasında uzlaştırma yoluna gidilir. Uzlaştırma bürosu tarafların bir araya gelerek zararın giderilmesi konusunda anlaşmasını sağlamaya çalışır. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dava açılmaz veya açılmış dava düşer. Hangi suçların uzlaştırmaya tabi olduğu ve sürecin işleyişi uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır yazısında anlatılmıştır.

Salihli'de şikâyete bağlı suçlar

Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nde basit yaralama davaları ortalama 146 günde, tehdit davaları ortalama 156 günde, hakaret davaları ortalama 182 günde sonuçlanmıştır. Bunlar ortalama sürelerdir ve her dosyanın süresi kendi özelliklerine göre değişebilir. Salihli Adliyesi'nde sulh ceza hâkimliği ve uzlaştırma bürosu ana binada bulunmaktadır.

Önemli noktalar

Şikâyete bağlı bir suçun mağduru olan kişi, failin kim olduğunu öğrendiği tarihi not etmeli ve altı aylık süre dolmadan şikâyetini yapmalıdır. Hakarette fiilden itibaren iki yıllık üst sınır ayrıca hesaba katılmalıdır. Şikâyetten vazgeçerken tazminat hakkının saklı tutulup tutulmadığına dikkat edilmelidir. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise şikâyetten vazgeçmek soruşturmayı durdurmaz.

İlgili içerikler