HESAPLAMA ARACI
Nafaka Artış Hesaplama
Mahkeme kararında yıllık artışa hükmedilmiş nafakanın yeni aylık tutarını, aylık ve yıllık farkı ve eski tutardan ödenmeye devam edildiyse biriken artış farkını hesaplar.
Nafaka kendiliğinden artar mı?
Türk Medeni Kanunu, hâkime istem hâlinde irat biçiminde ödenecek nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlama imkânı verir. Bu kural yoksulluk nafakası (m.176), boşanmada çocuk için ödenen iştirak nafakası (m.182) ve çocuğa ilişkin diğer nafakalar (m.330) için ayrı ayrı düzenlenmiştir.
Kararda “her yıl TÜFE oranında artırılmasına” gibi bir hüküm varsa, nafaka her yıl bu oranla kendiliğinden artar ve bunun için yeniden dava açmak gerekmez. Araç bu durumdaki yeni tutarı hesaplar. Kararda yıllık artış hükmü yoksa nafaka kendiliğinden artmaz; tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde artırım davası açılabilir (m.176, m.331). Bu dava nafaka artırım davası yazısında anlatılmıştır.
Hangi oran kullanılır?
Hesapta kararda hangi endeks ve hangi değişim türü yazıyorsa o oran kullanılır. Tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve üretici fiyat endeksi (ÜFE) verilerini Türkiye İstatistik Kurumu her ay açıklar. Aynı endeks için “yıllık değişim” ile “on iki aylık ortalamalara göre değişim” farklı rakamlardır; kararda hangisi yazıyorsa o dikkate alınmalıdır. Artışın hangi tarihten itibaren uygulanacağı da kararda belirtilir.
Örnek hesap
Çocuk için ayda 5.000 TL iştirak nafakasına ve bu tutarın her yıl TÜFE yıllık değişim oranında artırılmasına karar verildiğini, yalnızca yöntemi göstermek için oranın %30 olduğunu varsayalım:
- Yeni aylık nafaka: 5.000 × 1,30 = 6.500 TL
- Aylık artış: 1.500 TL, yıllık toplam fark: 18.000 TL
- Nafaka yükümlüsü artış tarihinden sonraki dört ay eski tutarı ödemeye devam ettiyse biriken fark: 1.500 × 4 = 6.000 TL
- Ertesi yıl oranın %25 olduğu varsayılırsa: 6.500 × 1,25 = 8.125 TL
- Üçüncü yıl oranın %20 olduğu varsayılırsa: 8.125 × 1,20 = 9.750 TL; nafaka üç yılda ilk tutarın yaklaşık iki katına çıkmış olur
Her yılın artışı bir önceki yılın artmış tutarı üzerinden hesaplanır. Araçta ikinci yılı hesaplamak için ilk yılın sonucunu “mevcut aylık nafaka” alanına yazmanız yeterlidir. Örnekteki oranlar gerçek TÜFE verisi değildir.
Nafaka ödenmezse
Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; borçlu ödeme yaparsa tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa hapsin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Ayrıntılar nafaka ödemeyen eşe hapis ve nafaka alacağı icra takibi yazılarındadır.
Nafaka borcu için haciz yasağı olan bazı gelirlere de başvurulabilir: SGK'dan bağlanan aylıklar ve işsizlik ödeneği nafaka borçları için haczedilebilir (5510 s.K. m.93; 4447 s.K. m.50). Maaştan yapılacak kesintiyi maaş haczi hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Nafaka ne zaman sona erer?
İrat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176). Ana ve babanın çocuğa bakım borcu çocuk ergin olana kadar sürer; ergin olan çocuğun eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim bitene kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328).
Salihli'de nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması davalarına adliyenin ana binasındaki aile mahkemeleri bakar; mahkemelerin yeri Salihli Aile Mahkemesi sayfasında anlatılmıştır.
Nafaka türleri
Araç her türlü nafakanın karardaki orana göre artırılmasını hesaplayabilir. Kanundaki başlıca nafaka türleri şunlardır:
- Tedbir nafakası: Boşanma veya ayrılık davası süresince hâkimin eşlerin ve çocukların geçimi için aldığı geçici önlemdir (TMK m.169).
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş lehine, diğer eşin mali gücü oranında hükmedilir (TMK m.175).
- İştirak nafakası: Velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır (TMK m.182).
- Yardım nafakası: Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere verilir; kardeşlerin yükümlülüğü refah içinde olmalarına bağlıdır (TMK m.364).
Yoksulluk nafakasına ilişkin bir örnek: Ayda 8.000 TL yoksulluk nafakasına ve her yıl ÜFE oranında artırılmasına karar verilmişse, yalnızca yöntemi göstermek için oranı %20 kabul edersek yeni nafaka 9.600 TL, aylık artış 1.600 TL ve yıllık toplam fark 19.200 TL olur. Oranı karardaki endeks için Türkiye İstatistik Kurumu'nun açıkladığı veriden almanız gerekir.
Nafaka nasıl ödenir, azaltılabilir mi?
Yoksulluk nafakasının toptan ya da durumun gereklerine göre irat biçiminde, yani aylık olarak ödenmesine karar verilebilir (TMK m.176). Çocuk için ödenen nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK m.330).
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde irat biçimindeki nafakanın artırılmasına olduğu gibi azaltılmasına da karar verilebilir (TMK m.176). Çocuk nafakasında da durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Yani karardaki yıllık artış, tarafların bu yollara başvurmasına engel değildir.
Uyarı: Araç yalnızca karardaki oranın uygulanmasını gösterir. Artışın başlangıç tarihi, endeksin türü ve önceki ödemeler karardan ve ödeme belgelerinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Nafaka her yıl kendiliğinden artar mı?
Yalnızca kararda gelecek yıllar için artışa hükmedilmişse artar (TMK m.176, m.182, m.330). Böyle bir hüküm yoksa artış için nafaka artırım davası açılması gerekir.
Nafaka artışında hangi endeks kullanılır?
Kararda hangi endeks ve değişim türü yazıyorsa o kullanılır. TÜFE ve ÜFE verilerini Türkiye İstatistik Kurumu her ay açıklar.
İkinci yılın artışı nasıl hesaplanır?
Her yılın artışı bir önceki yılın artmış tutarı üzerinden hesaplanır. Araçta ilk yılın sonucunu mevcut nafaka olarak girip yeni yılın oranıyla tekrar hesaplayabilirsiniz.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.344).
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – m.176, m.182, m.328, m.330 ve m.331
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu – m.344
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu – m.93
- Türkiye İstatistik Kurumu – Veri portalı – TÜFE ve ÜFE
İlgili içerik: Nafaka Artırım Davası · İştirak Nafakası · Yoksulluk Nafakası Ne Zaman Kalkar? · Aile ve Boşanma Hukuku