TAZMİNAT HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Doktor veya Hastane Hatası Nedeniyle Tazminat: Özel ve Devlet Hastanesinde Dava Yolu
KISACA
Özel hastane veya muayenehanede hasta ile hekim arasındaki ilişki vekâlet sözleşmesidir ve TBK m.506’ya göre hekim, benzer alanda basiretli bir hekimin göstermesi gereken özenle davranmak zorundadır. Bu özene aykırılıktan doğan zarar için hastaneye ve hekime karşı adli yargıda dava açılır. Devlet hastanesinde ise Anayasa m.129 uyarınca dava hekime değil idareye karşı açılır; önce idareye başvurulur ve dava idare mahkemesinde görülür. Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve manevi tazminat istenebilir. Haksız fiilde zamanaşımı öğrenmeden itibaren iki yıl, sözleşmede on yıldır.
Doktor hatası hukuken nasıl değerlendirilir?
Tıbbi müdahale sonucunda hastanın zarar görmesi her zaman hekimin hatası anlamına gelmez; tedavinin beklenen sonucu vermemesi tek başına tazminat gerektirmez. Sorumluluk için hekimin veya sağlık kuruluşunun, mesleğin gerektirdiği özeni göstermemiş olması ve zararın bu özensizlikten doğmuş olması gerekir. Yanlış teşhis, gereksiz veya hatalı ameliyat, ameliyatta vücutta yabancı cisim unutulması, yanlış ilaç uygulanması, hastanın riskler konusunda bilgilendirilmeden onayının alınması ve gerekli tetkiklerin yapılmaması en sık karşılaşılan durumlardır.
Özel hastane veya muayenehanede hasta ile hekim arasındaki ilişki, Türk Borçlar Kanunu’ndaki vekâlet sözleşmesi hükümlerine tabidir. TBK m.502’ye göre vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Devlet ve üniversite hastanelerinde ise hizmet bir kamu hizmetidir ve sorumluluk idareye aittir.
Hekimin özen borcu
TBK m.506’ya göre vekil üstlendiği iş ve hizmetleri, vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür. Vekilin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alanda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır. Hekimin davranışı, kendi branşında çalışan bir hekimin göstermesi gereken özen ölçüsüne göre değerlendirilir.
Sözleşmeye aykırılıkta ispat yükü TBK m.112’ye göre belirlenir: borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Haksız fiil hükümlerine dayanıldığında ise TBK m.50’ye göre zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır.
Özel hastane mi, devlet hastanesi mi?
Dava yolu, zararın hangi kurumda meydana geldiğine göre değişir. Devlet hastanesinde çalışan hekim bir kamu görevlisidir. Anayasa m.129’a göre kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabilir. Bu nedenle devlet hastanesindeki hekim hatası için dava, hekime değil idareye karşı idare mahkemesinde açılır; önce idareye başvuru şartı ve süreleri idarenin hizmet kusuru ve tam yargı davası yazısında anlatılmıştır.
Özel hastanede ise dava hastaneyi işleten şirkete ve hekime karşı adli yargıda açılır. Salihli’de ayrı bir tüketici mahkemesi bulunmadığından bu davalar Salihli asliye hukuk mahkemelerinde görülür.
| Özel hastane / muayenehane | Devlet veya üniversite hastanesi | |
|---|---|---|
| Kime karşı dava açılır? | Hastane işleteni ve hekim | İdare (hastanenin bağlı olduğu kamu kurumu); hekime doğrudan dava açılamaz |
| Hukuki dayanak | Vekâlet sözleşmesi (TBK m.502 vd.) ve haksız fiil (TBK m.49) | Anayasa m.125 ve m.129; tam yargı davası |
| Önce başvuru gerekir mi? | Hayır (bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk aranabilir) | Evet; dava öncesi idareye başvuru zorunlu (İYUK m.13) |
| Görevli mahkeme | Adli yargı (Salihli’de asliye hukuk mahkemesi) | İdare mahkemesi |
Hangi zararlar istenebilir?
TBK m.54’e göre bedensel zararlar özellikle tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır. Düzeltici ameliyat masrafları, ilaç ve bakım giderleri ile hastanın çalışamadığı süre için kaybettiği kazanç bu kapsamdadır.
TBK m.56’ya göre hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir. Hastanın ölümü hâlinde onun desteğinden yoksun kalanların talepleri destekten yoksun kalma tazminatı yazısında açıklanmıştır.
| Kalem | Dayanak |
|---|---|
| Tedavi giderleri | TBK m.54/1 |
| Kazanç kaybı | TBK m.54/2 |
| Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi | TBK m.54/3 |
| Ekonomik geleceğin sarsılması | TBK m.54/4 |
| Manevi tazminat (hasta ve ağır durumlarda yakınları) | TBK m.56 |
| Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma | TBK m.53 |
Delil ve bilirkişi
Hekim hatası davalarında belirleyici delil tıbbi kayıtlardır: epikriz, ameliyat notları, onam formları, tetkik sonuçları ve hemşire gözlem kayıtları. Bu kayıtların bir örneği hastaneden yazılı olarak istenmelidir. Hatanın olup olmadığı tıbbi bir değerlendirme gerektirdiğinden mahkeme bilirkişi incelemesine başvurur.
Hastanın durumu zamanla değişebileceği veya kayıtlar kaybolabileceği için dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir. HMK m.400’e göre taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin yapılmasını talep edebilir.
Süreler
Haksız fiile dayanan tazminat isteminde TBK m.72’ye göre zamanaşımı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıldır; tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa o süre uygulanır. Sözleşmeye dayanan istemlerde ise TBK m.146’ya göre kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Devlet hastanesine karşı açılacak davada ise idareye başvuru süresi eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıldır.
Ceza yönü
Hekimin özensizliği sonucu hastanın yaralanması veya ölmesi ayrıca ceza soruşturmasına konu olabilir. Taksirle yaralama TCK m.89’da, taksirle öldürme ise TCK m.85’te düzenlenmiştir; TCK m.85/1’e göre taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Taksirle yaralamanın cezası ve şikâyet kuralları taksirle yaralama suçu yazısında anlatılmıştır.
Önemli noktalar
- Tedaviden istenen sonucun alınamaması tek başına tazminat gerektirmez; özen borcuna aykırılık ve zararla bağlantı gerekir.
- Özel hastanede dava hastaneye ve hekime karşı adli yargıda açılır.
- Devlet hastanesinde dava hekime değil idareye karşı, önce idareye başvurularak idare mahkemesinde açılır.
- Tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve manevi tazminat istenebilir.
- Tıbbi kayıtların örneği hastaneden istenmeli; gerekirse dava öncesi delil tespiti yapılmalıdır.
- Haksız fiilde zamanaşımı öğrenmeden itibaren 2 yıl, sözleşmede 10 yıldır.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Doktor hatası için kime dava açılır?
Özel hastanede hastaneyi işleten şirkete ve hekime karşı adli yargıda dava açılır. Devlet hastanesinde Anayasa m.129’a göre dava hekime değil idareye karşı idare mahkemesinde açılır.
Ameliyattan istenen sonuç alınamadı, tazminat alabilir miyim?
İstenen sonucun alınamaması tek başına yeterli değildir. Hekimin TBK m.506’daki özen borcuna aykırı davrandığı ve zararın bu davranıştan doğduğu ortaya konmalıdır; bu konu bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.
Doktor hatasında hangi tazminatlar istenir?
TBK m.54’e göre tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması ve ekonomik geleceğin sarsılması; TBK m.56’ya göre manevi tazminat istenebilir.
Doktor hatası davasında zamanaşımı ne kadar?
Haksız fiile dayanan istemde TBK m.72’ye göre öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl; sözleşmeye dayanan istemde TBK m.146’ya göre on yıldır.
Hastane kayıtlarını nasıl alabilirim?
Epikriz, ameliyat notları ve onam formlarının örneği hastaneden yazılı olarak istenmelidir. Kayıtların kaybolma ihtimaline karşı HMK m.400’e göre dava öncesi delil tespiti talep edilebilir.
Doktor hatası suç mudur?
Özensizlik sonucu yaralanma veya ölüm meydana gelmişse TCK m.89 (taksirle yaralama) veya m.85 (taksirle öldürme) kapsamında ceza soruşturması da yapılabilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.49, m.50, m.53, m.54, m.56, m.72, m.112, m.146, m.502 ve m.506.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.125 ve m.129.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.13.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.400.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.85 ve m.89.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.