İDARE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Belediye veya Devletin Hizmet Kusuru: Tam Yargı Davası, İdareye Başvuru ve Süreler
KISACA
Anayasa m.125’e göre idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Yoldaki işaretsiz çukur, açık rögar kapağı, bakımsız ağaç veya tıkalı kanal gibi hizmet kusurlarından zarar gören kişi, idareye karşı tam yargı davası açabilir. Zarar bir idari eylemden doğmuşsa önce olayın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde beş yıl içinde idareye başvurulmalıdır. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Kamu görevlisinin kusurundan doğan zararda dava görevliye değil idareye açılır.
İdarenin zarar verdiğinde sorumluluğu
Anayasa m.125’e göre idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. Aynı maddenin son fıkrası idarenin sorumluluğunu açıkça düzenler: idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Belediyenin, il özel idaresinin veya bir bakanlığın taşra biriminin yürüttüğü bir hizmet nedeniyle zarara uğrayan kişi, bu zararın giderilmesini idareden isteyebilir.
İdare hukukunda bu sorumluluğun en sık karşılaşılan türü hizmet kusurudur. Hizmet kusuru, bir kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi biçiminde ortaya çıkar. Yoldaki bir çukurun aylarca kapatılmaması, uyarı levhası konulmadan kazı yapılması veya tıkalı bir yağmur suyu kanalının temizlenmemesi bu kapsamdadır.
| Olay | Sorumlu olabilecek idare |
|---|---|
| Yoldaki işaretsiz çukur veya açık rögar kapağı nedeniyle kaza | Yolun bakımından sorumlu belediye veya karayolları birimi |
| Bakımsız ağacın park hâlindeki araca devrilmesi | Ağacın bulunduğu alandan sorumlu idare |
| Altyapı çalışması sırasında güvenlik önlemi alınmaması | Çalışmayı yapan veya yaptıran idare |
| Yağmur suyu kanalının tıkalı olması nedeniyle evi su basması | Kanalın bakımından sorumlu idare |
Dava kime karşı açılır?
Zarar bir kamu görevlisinin davranışından doğmuş olsa bile tazminat davası görevliye karşı değil, idareye karşı açılır. Anayasa m.129’a göre memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir. İdare tazminatı ödedikten sonra kusurlu görevliye rücu edebilir.
Tam yargı davası
İdareden tazminat istemek için açılan dava tam yargı davasıdır. İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2/1-b’ye göre tam yargı davaları, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalardır. Bu davada hem maddi zarar (araç onarım bedeli, tedavi gideri, kazanç kaybı) hem de manevi zarar istenebilir.
Zarar bir idari işlemden doğmuşsa (örneğin hukuka aykırı bir yıkım kararı), İYUK m.12’ye göre ilgililer doğrudan tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi, önce iptal davası açıp bu davanın sonucuna göre tam yargı davası da açabilirler. İptal davası ile ilgili bilgiler iptal davası ve yürütmenin durdurulması yazısındadır.
Önce idareye başvuru şartı
Zarar bir idari eylemden doğmuşsa doğrudan dava açılamaz; önce idareye başvurulması gerekir. İYUK m.13/1’e göre idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekir.
İstek kısmen veya tamamen reddedilirse, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren; istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir. İYUK m.7’ye göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür.
| Aşama | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| İdareye başvuru | 1 yıl | Eylemin öğrenildiği tarih |
| İdareye başvuru (üst sınır) | 5 yıl | Eylem tarihi |
| İdarenin cevap vermesi | 30 gün | Başvuru tarihi; cevap yoksa istek reddedilmiş sayılır |
| Dava açma | 60 gün | Ret cevabının tebliği veya 30 günlük sürenin bitimi |
Başvuru dilekçesinde olayın tarihi ve yeri, zararın ne olduğu, istenen tazminat tutarı ve deliller yazılmalıdır. Dilekçenin idareye verildiğini gösteren evrak kayıt numarası veya iadeli taahhütlü posta belgesi saklanmalıdır; dava süresinin hesabı bu tarihe göre yapılır.
Yetkili mahkeme
İYUK m.36’ya göre idari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında, zarar bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuşsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer idare mahkemesi yetkilidir. Salihli’de idare mahkemesi bulunmadığından, Salihli ve köylerinde meydana gelen olaylara ilişkin davalar Manisa’daki idare mahkemelerinde görülür. Bölgedeki idari davalar hakkında genel bilgi idare hukuku sayfasındadır.
Deliller
- Olay yerinin fotoğrafları ve videoları (çukur, açık kapak, devrilen ağaç),
- Kaza tespit tutanağı veya kolluk tutanağı,
- Hastane kayıtları ve raporlar, tedavi giderlerine ait belgeler,
- Onarım faturaları veya ekspertiz raporu,
- Olayı gören kişilerin bilgileri,
- Daha önce aynı tehlike için idareye yapılmış şikâyetler.
Olay yeri kısa sürede değişebileceğinden (çukur kapatılabilir, ağaç kaldırılabilir) fotoğraflar olay günü çekilmelidir. Dava masrafları için dava harçları 2026, maddi imkânı olmayanlar için adli yardım yazılarına bakılabilir.
Zararın belirlenmesi: bilirkişi ve keşif
Tam yargı davasında zararın miktarı teknik bir incelemeyle belirlenebilir. İYUK m.31’e göre bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda bilirkişi, keşif ve delillerin tespiti konularında Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. Mahkeme; aracın onarım bedelini, kişinin tedavi giderlerini ve çalışamadığı süre için kazanç kaybını bilirkişi raporuyla hesaplatabilir. Olay yerinin kısa sürede değişme ihtimali varsa dava açılmadan önce de delil tespiti istenebilir.
Dilekçede zarar kalemleri ayrı ayrı gösterilmeli; istenen tutar belli değilse bu durum açıklanmalıdır. Kaza bir trafik olayıyla birlikte yaşanmışsa karşı tarafın sigortasına ilişkin kurallar trafik kazasında karşı taraf ödemezse yazısında anlatılmıştır.
Önemli noktalar
- İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür (Anayasa m.125).
- Kamu görevlisinin kusurundan doğan zarar için dava görevliye değil idareye açılır.
- Eylemden doğan zararda önce 1 yıl (her hâlde 5 yıl) içinde idareye başvurulmalıdır.
- İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; dava süresi 60 gündür.
- Dava, eylemin yapıldığı yer idare mahkemesinde açılır.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Yoldaki çukur yüzünden aracım hasar gördü, belediyeden tazminat alabilir miyim?
Anayasa m.125’e göre idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Önce ilgili idareye başvurulur; talep reddedilirse veya 30 gün içinde cevap verilmezse idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir.
İdareye başvuru süresi ne kadar?
İYUK m.13’e göre eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıldır.
Tam yargı davası açma süresi ne kadar?
İYUK m.7’ye göre idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Süre, ret cevabının tebliğinden veya 30 günlük cevap süresinin bitiminden itibaren işler.
Kusurlu memura doğrudan dava açılabilir mi?
Hayır. Anayasa m.129’a göre kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabilir.
Tam yargı davası hangi mahkemede açılır?
İYUK m.36’ya göre zarar bir hizmetten veya idarenin eyleminden doğmuşsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer idare mahkemesinde açılır.
İdare başvuruma cevap vermezse ne olur?
İYUK m.13’e göre otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.125 ve m.129.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.2, m.7, m.12, m.13, m.31 ve m.36.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.