YARGILAMA GİDERLERİ · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Adli Yardım Nedir? Dava Masraflarını Karşılayamayanlar Nasıl Başvurur?

Adli yardım ne sağlar?

Bir dava açmak; başvurma harcı, peşin karar harcı, gider avansı ve bilirkişi ücreti gibi kalemler nedeniyle çoğu zaman binlerce lira gerektirir. 2026 yılında yalnızca asliye mahkemesinde başvurma harcı 732 TL'dir; konusu para olan davalarda buna değerin binde 68,31'i üzerinden hesaplanan harcın dörtte biri eklenir (2026 dava harçları). Ödeme gücü olmayan bir kişinin hakkını bu nedenle arayamaması, hukuk devletiyle bağdaşmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun adli yardım bölümü (m.334–340) bu sorunu çözmek için vardır.

HMK m.335'e göre adli yardım kararı ilgiliye şunları sağlar:

• Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet,
• Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet,
• Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi,
• Davanın avukatla takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini.

Mahkeme bunların hepsine veya yalnızca bir kısmına karar verebilir. Örneğin harç ödeyebilecek durumda olan ama avukat ücretini karşılayamayan kişi için yalnızca avukat temini kararı verilebilir. Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

Kimler yararlanabilir?

HMK m.334 iki şart arar. Birincisi ödeme gücünden yoksunluk: kişi, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeyemiyor olmalıdır. Hiç geliri olmamak şart değildir; asgari ücretle geçinen ve birkaç çocuğa bakan bir kişi için de bu şart gerçekleşebilir. İkincisi, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır. Mahkeme davanın kazanılacağına kanaat getirmek zorunda değildir; yalnızca açıkça temelsiz taleplerde adli yardım verilmez.

Adli yardım yalnızca dava açacak kişiye değil, savunma yapacak davalıya, geçici hukuki koruma (ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz) isteyene ve icra takibi yapacak alacaklıya da tanınabilir. Yabancıların yararlanması ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.

Adli yardımın önemli olduğu alanlardan biri aile hukukudur. Örneğin Salihli'de ev hanımı olarak yaşayan ve kendine ait geliri bulunmayan bir eş, boşanma davası ve tedbir nafakası talepleri için harç ve gider avansını adli yardım yoluyla karşılatabilir. Aile davalarına ilişkin diğer yazılar aile ve boşanma hukuku sayfasında toplanmıştır.

Nereye, hangi belgelerle başvurulur?

HMK m.336'ya göre adli yardım, asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. İcra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine başvurulur. Kanun yolu aşamasında talep, üst mahkemeye yapılır. Talep, dava dilekçesinin içinde veya dilekçeye ekli ayrı bir başlıkla yapılabilir.

Başvuran, iddiasının özetini, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayamayacağını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır. Kanun belge türlerini saymaz; sunulabilecek belgeler arasında muhtarlıktan alınan ve kişinin mali durumunu gösteren yazı, gelir durumunu gösteren SGK kaydı veya maaş bordrosu, adına kayıtlı taşınmaz ve araç bulunmadığını gösteren kayıtlar sayılabilir. Adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır.

İnceleme ve itiraz

Mahkeme talebi duruşma yapmadan inceleyebilir, ancak talep edilirse inceleme duruşmalı yapılır. Talebi reddeden kararda sunulan bilgi ve belgelerin neden kabul edilmediği açıkça belirtilmelidir. HMK m.337'ye göre ret kararına karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir. İtiraz, aynı yerdeki numara olarak izleyen daire veya en yakın aynı tür mahkeme tarafından incelenir ve bu karar kesindir. Talep reddedilse bile ödeme gücünde sonradan ciddi bir azalma olursa yeniden başvurulabilir.

Salihli'de adli yardım: Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli merkez adliyesinde yıl içinde 33 adli yardım avukatı görevlendirilmiştir. Ceza dosyalarında ayrıca 1286 zorunlu müdafi atanmıştır. Hukuk davalarında adli yardım talebi, dava dilekçesiyle birlikte adliye ana binasındaki hukuk mahkemeleri ön bürosu aracılığıyla sunulabilir. Gelir durumunu gösteren belgelerin talebe eklenmesi, talebin değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Adli yardım neyi kapsamaz?

• Geçmiş giderler: HMK m.337'ye göre adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz. Bu nedenle talebin davanın başında yapılması gerekir; dava ortasında yapılan talep yalnızca sonraki giderlere etki eder.
• Kesin bir muafiyet: Muafiyet geçicidir. Dava sonunda kimin ne ödeyeceği ayrıca belirlenir (aşağıda).
• Yanlış beyan: HMK m.338'e göre kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuruyla yanlış bilgi verdiği ortaya çıkarsa ya da sonradan mali durumu yeterince iyileşirse adli yardım kararı kaldırılır.

Dava bitince ne olur?

HMK m.339'a göre adli yardım nedeniyle ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletin ödediği avanslar, dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Buna göre iki ihtimal vardır:

• Adli yardımdan yararlanan kişi kazanırsa ertelenen giderler davayı kaybeden karşı taraftan alınır; yararlanan kişi bir şey ödemez.
• Adli yardımdan yararlanan kişi kaybederse giderler kural olarak ondan tahsil edilir. Ancak mahkeme, uygun görürse giderlerin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödenmesine karar verebilir. Tahsilin kişinin mağduriyetine yol açacağı açıkça anlaşılırsa, mahkeme hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına da karar verebilir.

Adli yardım kararıyla baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti, HMK m.340'a göre yargılama gideri olarak Hazineden ödenir. Davayı kaybedenin hangi giderlerden sorumlu olduğu yargılama giderleri yazısında anlatılmıştır.

Arabuluculukta adli yardım

Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşamazsa iki saatlik arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Anlaşma hâlinde veya ihtiyari arabuluculukta ise ücret taraflarca karşılanır. 6325 sayılı Kanun m.13'e göre arabuluculuk ücretini karşılamak için adli yardıma ihtiyaç duyan taraf, arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinin kararıyla adli yardımdan yararlanabilir; bu konuda HMK'nin adli yardım hükümleri kıyasen uygulanır. Ücret tutarları arabuluculuk ücreti 2026 yazısındadır.

Adli yardımın kapsamı ve usulü: özet tablo

Adli yardımın şartları, sağladığı imkânlar ve başvuru usulü HMK m.334 ilâ m.340'ta düzenlenmiştir:

İlgili içerikler