YARGILAMA GİDERLERİ · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Yargılama Giderleri Kime Yüklenir? Davayı Kaybeden Neleri Öder?

Yargılama giderleri nelerdir?

Dava açan kişi "Kaybedersem ne öderim?" sorusunun cevabını çoğu zaman harçla sınırlı sanır. Oysa HMK m.323'teki liste çok daha geniştir. Yargılama giderleri şunlardır:

• Başvurma, karar ve ilam harçları,
• Dava nedeniyle yapılan tebliğ ve posta giderleri,
• Dosya ve diğer evrak giderleri,
• Geçici hukuki koruma tedbirleri ile protesto, ihbar, ihtarname ve vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler,
• Keşif giderleri,
• Tanık ile bilirkişiye ödenen ücret ve giderler,
• Resmî dairelerden alınan belgeler için ödenen harç, vergi ve ücretler,
• Vekille takip edilmeyen davalarda tarafların duruşma günlerine ait gündelik, yol ve konaklama giderleri için hâkimin takdir edeceği miktar,
• Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti,
• Yargılama sırasında yapılan diğer giderler.

Listede dava açılmadan önce noter aracılığıyla çekilen ihtarnamenin de bulunduğuna dikkat edilmelidir. Bu, ihtarname masrafının da kural olarak davayı kaybeden tarafa yüklenebileceği anlamına gelir. Dava şartı arabuluculukta ödenen arabuluculuk ücreti de 6325 sayılı Kanun m.18/A'ya göre yargılama gideri sayılır (arabuluculuk ücreti 2026).

Temel kural: kaybeden öder

HMK m.326'ya göre kanunda yazılı hâller dışında yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir. Mahkeme buna kendiliğinden hükmeder; ayrıca talep gerekmez (m.332). Hükümde giderin tutarı, hangi tarafa ve hangi oranda yüklendiği ve dökümü gösterilir.

Kısmen haklılık: oranlama

Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme yargılama giderlerini haklılık oranına göre paylaştırır. Örnek: 100.000 TL'lik bir alacak davasında mahkeme 60.000 TL'yi kabul edip 40.000 TL'yi reddederse, davacı %60 oranında, davalı %40 oranında haklı çıkmıştır. Davacının yaptığı giderlerin %60'ı davalıya yüklenir; davalının yaptığı giderlerin %40'ı da davacıya yüklenir. Vekâlet ücreti de yargılama giderlerinden sayıldığından (HMK m.323), kabul edilen kısım için davacı lehine, reddedilen kısım için davalı lehine ayrı ayrı belirlenir.

Bu kuralın önemli bir sonucu vardır: talep edilen tutarı gereğinden yüksek göstermek, reddedilen kısım için karşı tarafın vekâlet ücretini ve giderlerini ödeme riskini doğurur. Talebin bilirkişi incelemesine bağlı olduğu durumlarda dava değerinin dikkatli belirlenmesi bu yüzden önemlidir.

Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı kamulaştırmasız el atma sebebine dayalı tazminat davaları ve manevi tazminat davaları yönünden iptal etmiştir. Bu davalarda, giderlerin yalnızca kabul-ret oranına göre paylaştırılması kuralı iptal kararlarının yürürlüğe girmesiyle uygulanmaz hâle gelir. Kamulaştırmasız el atma davaları için ayrı yazımıza bakılabilir.

Birden fazla kaybeden

Aleyhine hüküm verilenler birden fazla ise mahkeme giderleri bunlar arasında paylaştırabilir veya müteselsilen sorumlu tutulmalarına karar verebilir. Müteselsil sorumlulukta kazanan taraf, giderin tamamını kaybedenlerden herhangi birinden isteyebilir.

Kazanan tarafın da gider ödediği hâller

• Dürüstlük kuralına aykırılık: HMK m.327'ye göre gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebep olan taraf, lehine karar verilmiş olsa bile karar ve ilam harcı dışındaki yargılama giderlerinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir.
• Sıfatı yokken yanıltma: Davada sıfatı olmadığı hâlde davacıyı kendisine dava açmaya yönelten kişi, dava sıfat yokluğundan reddedilse bile lehine yargılama giderine hükmedilmez.
• İlk arabuluculuk toplantısına katılmama: 6325 sayılı Kanun m.18/A'ya göre geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.

Kötüniyetli dava ve vekâlet ücreti

HMK m.330'a göre vekille takip edilen davalarda kanuna göre takdir edilecek vekâlet ücreti taraf lehine hükmedilir. Bu ücret Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir ve tarafın kendi avukatıyla yaptığı ücret sözleşmesindeki tutardan farklıdır.

Kötüniyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf için kanun daha ağır bir yaptırım öngörür. HMK m.329'a göre bu taraf, yargılama giderlerinden başka, karşı tarafın vekiliyle kararlaştırdığı vekâlet ücretinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir; miktar fahiş bulunursa mahkeme doğrudan takdir eder. Ayrıca bu kişi hakkında disiplin para cezasına da hükmedilebilir.

Esastan karar verilmeyen davalarda gider

HMK m.331'e göre dava konusuz kalırsa hâkim, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ederek hükmeder. Örneğin borçlu dava açıldıktan sonra borcu öderse dava konusuz kalır; ancak dava açıldığı tarihte davacı haklı olduğundan giderler kural olarak davalıya yüklenir.

Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra davaya başka mahkemede devam edilirse giderlere o mahkeme hükmeder; devam edilmezse davanın açıldığı mahkeme talep üzerine davacıyı giderleri ödemeye mahkûm eder. Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde ise yargılama giderleri davacıya yükletilir.

Gider avansı ve delil avansı

HMK m.120'ye göre davacı, yargılama harçları ile Adalet Bakanlığınca her yıl çıkarılan gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken yatırmak zorundadır; avans yetersiz kalırsa iki haftalık kesin süre verilir. Bir delilin (örneğin bilirkişi incelemesi veya tanık) dinlenmesini isteyen taraf ise m.324'e göre mahkemenin belirlediği delil avansını verilen kesin süre içinde yatırmalıdır; aksi hâlde o delilden vazgeçmiş sayılır, meğer ki diğer taraf avansı yatırsın.

Davanın sonunda harcanmayan avans kaybolmaz. HMK m.333'e göre hükmün kesinleşmesinden sonra mahkeme kendiliğinden, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine karar verir. Harç tutarları için 2026 dava harçları, giderleri karşılayamayanlar için adli yardım yazısına bakılabilir. Usule ilişkin diğer başlıklar ticaret ve ispat hukuku sayfasındadır.

Salihli'de gider avansı ve adli yardım: Gider avansı dava açılırken harçla birlikte yatırılır. Salihli'de bu işlemler adliye ana binasındaki hukuk mahkemeleri ön bürosunda veya UYAP üzerinden yapılabilir. Avansı karşılayamayanlar adli yardım isteyebilir. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre Salihli Adliyesi bütçesinden hukuk davalarındaki adli yardım giderleri için 725.064,41 TL harcanmıştır. Başvuru şartları adli yardım nedir? yazısında anlatılmıştır.

Yargılama giderleri: özet tablo

Yargılama giderlerinin kapsamı ve kime yükleneceği HMK m.323 ilâ m.333'te düzenlenmiştir:

İlgili içerikler