İDARE HUKUKU · İMAR · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Belediyenin Yıkım Kararına İtiraz ve İptal Davası
KISACA
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için belediye önce yapıyı mühürler ve aykırılığın giderilmesi için süre verir; giderilmezse yıkım kararı verilir (3194 sayılı İmar Kanunu m.32). Yıkım kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yıkımın önlenmesi için yürütmenin durdurulması istenebilir.
Hukuki dayanak
Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılara ilişkin işlemler 3194 sayılı İmar Kanunu m.32'de, imar para cezaları ise m.42'de düzenlenmiştir. Yıkım kararı bir idari işlemdir; bu nedenle buna karşı yargı yolu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) kapsamında idare mahkemesidir.
Yıkım süreci nasıl işler?
- Belediye, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıyı tespit eder ve yapı tatil tutanağı düzenleyerek inşaatı durdurur, yapıyı mühürler.
- Yapı sahibine, aykırılığı gidermesi veya ruhsat alması için kanunda öngörülen süre (kural olarak bir ay) verilir.
- Bu süre içinde aykırılık giderilmez veya ruhsat alınmazsa belediye encümeni tarafından yıkım kararı verilir.
- Yıkım kararı yapı sahibine tebliğ edilir; sahibi yıkmazsa yıkım belediye tarafından yapılır ve masraf yapı sahibinden alınır.
İptal davası
Yıkım kararına karşı, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Davada; yapının gerçekten ruhsatsız veya ruhsata aykırı olup olmadığı, tespitin doğruluğu, yapı tatil tutanağının usulüne uygun düzenlenip düzenlenmediği ve verilen sürenin kanuna uygunluğu incelenir. Yapı tatil tutanağı ile yıkım kararının birlikte dava konusu edilmesi önemlidir.
Yürütmenin durdurulması
Dava açmak yıkımı kendiliğinden durdurmaz. Yıkım geri dönüşü olmayan bir sonuç doğurduğundan, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Bunun için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte bulunması gerekir (İYUK m.27). Ayrıntılar için iptal davası ve yürütmenin durdurulması içeriğine bakılabilir.
İmar para cezası
Yıkım kararıyla birlikte çoğu zaman İmar Kanunu m.42 kapsamında imar para cezası da verilir. Bu cezaya karşı da ayrıca idare mahkemesinde dava açılabilir. Yıkım kararı ile para cezası ayrı işlemlerdir; her birinin süresinde ayrıca dava konusu edilmesi gerekir.
Ceza yargılaması
İmar kirliliğine neden olma, Türk Ceza Kanunu m.184 kapsamında ayrıca suç teşkil edebilir. Bu nedenle idari süreçle eş zamanlı olarak bir ceza soruşturması da başlayabilir.
Salihli'de yıkım kararı ve ceza davası: Salihli Adliyesi'ndeki mahkemeler adli yargı mahkemeleridir. Belediyenin yıkım kararına karşı iptal davası ise İYUK m.32 uyarınca işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Ruhsatsız yapı nedeniyle başlayan ceza davası ise Salihli'deki asliye ceza mahkemelerinde görülür. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre imar kirliliğine neden olma davaları Salihli 5. Asliye Ceza Mahkemesi'nde ortalama 336 günde sonuçlanmıştır.
Yapı tatil tutanağı nasıl tebliğ edilir?
Yıkım sürecindeki en kritik ve en çok gözden kaçan nokta tebliğ anıdır. İmar Kanunu m.32'ye göre ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı tespit edildiğinde yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur ve durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Yani yapı sahibi tutanağı elden almamış olsa bile, tutanağın yapıya asıldığı gün süreler işlemeye başlar.
Aynı maddeye göre yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idarece tapu dairesine en geç yedi gün içinde bildirilir ve aykırılığın giderildiği bildirilmeden bu kayıt kaldırılamaz. Bu nedenle tapu kaydındaki beyanlar, taşınmaz alırken de mutlaka kontrol edilmelidir.
Bir aylık süre içinde yapılabilecekler
Yapı tatil zaptıyla süreç hemen yıkıma dönüşmez. İmar Kanunu m.32'ye göre bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hâle getirerek veya ruhsat alarak belediyeden veya valilikten mührün kaldırılmasını ister. İnceleme sonunda aykırılığın giderildiği veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygun olduğu anlaşılırsa mühür kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde ruhsat iptal edilir ve yapı, belediye encümeni veya il idare kurulu kararının ardından belediye veya valilikçe yıktırılarak masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
Kanun idareyi de süreyle bağlamıştır: bir aylık süre sonunda aykırılığın sürdüğü tespit edildiği hâlde iki ay içinde yıkım kararı alınmayan yapılar ile yıkım kararı alındığı hâlde altı ay içinde yıkılmayan yapılar, Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir.
Savunma alınmadan yürütmenin durdurulması
Yıkım kararı, uygulandığı anda etkisi tükenen bir işlemdir; yapı yıkıldıktan sonra verilecek bir iptal kararı çoğu zaman yapıyı geri getirmez. İYUK m.27 bu durum için özel bir imkân tanır: uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Bu nedenle yıkım kararına karşı açılan davada yürütmenin durdurulması talebinin, yıkımın yakın olduğunu gösteren belgelerle birlikte ve ivedilikle ileri sürülmesi gerekir. Genel şartlar iptal davası ve yürütmenin durdurulması yazısında anlatılmıştır.
Tarım arazisi üzerindeki yapılar için ayrıca izin şartları bulunduğundan, bu tür yapılarda tarım arazisine yapı izni yazısına da bakılabilir.
İmar para cezası kimlere ve ne zaman verilir?
Yıkım kararıyla birlikte verilen imar para cezası ayrı bir idari işlemdir. İmar Kanunu m.42'ye göre imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hâllerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı idari müeyyideler uygulanır. Ceza yalnızca yapı sahibine değil, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere de verilebilir. Tutar; yapının sınıfı, inşaat alanı, bulunduğu alanın özelliği ve aykırılığın büyüklüğü gibi ölçütlere göre hesaplanır ve bin Türk lirasından az olamaz.
Yapı tatilinden davaya: süreler tablosu
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıda süreç, yapı tatil tutanağıyla başlar ve her aşamanın kanunda belirli bir süresi vardır:
| Aşama | Süre veya kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yapı tatili | Yapı mühürlenir ve inşaat derhal durdurulur | 3194 s. K. m.32 |
| Tebliğ | Yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla tebliğ edilmiş sayılır | 3194 s. K. m.32 |
| Tapuya bildirim | Aykırılık beyanlar hanesine işlenmek üzere en geç 7 gün içinde | 3194 s. K. m.32 |
| Aykırılığı giderme | Tebliğden itibaren en çok 1 ay içinde ruhsata uygun hâle getirme veya ruhsat alma | 3194 s. K. m.32 |
| İmar para cezası | Aykırılığın tespitinden itibaren 10 iş günü içinde encümen kararı | 3194 s. K. m.42 |
| İptal davası | Tebliğden itibaren 60 gün | İYUK m.7 |
| Yürütmenin durdurulması | Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartları birlikte aranır | İYUK m.27 |
Önemli noktalar
Yapının ruhsat, proje ve tapu durumu ile yapım tarihini gösteren belgeler dava için temel delillerdir. İdari yargının genel çerçevesi için idare hukuku ve taşınmazla ilgili konular için gayrimenkul hukuku sayfasına bakılabilir.
Ruhsatsız yapının ceza boyutu, köylerdeki durum ve yapı uygun hâle getirilince davanın düşmesi kaçak yapı ve imar kirliliği suçu yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Yıkım kararına karşı dava açma süresi nedir?
Tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7).
Dava açınca yıkım durur mu?
Hayır. Yıkımın durması için yürütmenin durdurulması talep edilmeli ve mahkemece kabul edilmelidir.
Yıkım kararından önce ne yapılır?
Belediye yapı tatil tutanağı düzenleyip yapıyı mühürler ve aykırılığın giderilmesi için süre verir (İmar K. m.32).
İmar para cezasına ayrıca dava açılır mı?
Evet. İmar para cezası ayrı bir idari işlemdir ve ayrıca dava konusu edilebilir.
Yapı tatil tutanağı elime ulaşmadı, süre işler mi?
İmar Kanunu m.32'ye göre durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır; ayrıca bir nüshası muhtara bırakılır. Süreler bu tarihten işler.
Mahkeme savunma almadan yıkımı durdurabilir mi?
İYUK m.27'ye göre uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir.
Mühür ne zaman kaldırılır?
İmar Kanunu m.32'ye göre yapı sahibi bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirir veya ruhsat alırsa ve inceleme sonunda bu anlaşılırsa mühür kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
İmar para cezası kimlere verilir?
İmar Kanunu m.42'ye göre ceza; yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesullere, üstlenilen her sorumluluk için ayrı ayrı verilebilir. Ceza, aykırılığın tespitinden itibaren on iş günü içinde encümence verilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu, m.32 ve m.42.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7 ve m.27.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.184.
- 3194 sayılı İmar Kanunu (UYAP Mevzuat), m.32.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7 ve m.27.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.