AİLE HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Yaşlı Anne Babaya Vasi Atanması: Kısıtlama Sebepleri, Sağlık Kurulu Raporu ve Vasinin Yetkileri
KISACA
Türk Medeni Kanunu m.405’e göre akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için sürekli yardıma muhtaç her ergin kısıtlanır ve kendisine vasi atanır. Başvuru kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır; akıl hastalığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Mahkeme, haklı sebep yoksa öncelikle eşi veya yakın hısımlardan birini vasi olarak atar. Vasi; taşınmaz satışı, ipotek ve olağan yönetimi aşan işlemler için mahkemeden izin almak zorundadır. Kısıtlama gerekmiyorsa yasal danışman atanabilir.
Vasi atanması ne zaman gerekir?
Yaşlı bir anne veya babanın Alzheimer, ileri derecede demans ya da benzeri bir hastalık nedeniyle kendi işlerini göremez hâle gelmesi, ailelerin en sık karşılaştığı hukuki sorunlardan biridir. Bu durumda kişinin banka işlemlerini yapmak, kira gelirini tahsil etmek, emekli maaşını yönetmek veya tedavi masrafları için bir malını satmak gerekebilir. Kişi artık geçerli bir vekâletname de veremeyeceğinden, bu işler için mahkeme tarafından vasi atanması gerekir.
Türk Medeni Kanunu m.405’e göre akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır. Kısıtlanan kişiye bir vasi atanır ve vasi, kişinin kişisel ve malvarlığına ilişkin işlerini mahkemenin denetimi altında yürütür.
| Sebep | Madde | Not |
|---|---|---|
| Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı (Alzheimer, ileri demans gibi) | m.405 | Resmî sağlık kurulu raporu şart |
| Savurganlık, alkol veya madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, malvarlığını kötü yönetme | m.406 | Kişi dinlenmeden karar verilemez |
| Bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı ceza | m.407 | Cezanın infazına bağlı |
| Kişinin kendi isteği (yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik, ağır hastalık) | m.408 | İşlerini yönetemediğini ispat etmesi gerekir |
Kendi isteğiyle kısıtlanma
TMK m.408’e göre yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin kısıtlanmasını isteyebilir. Hastalığın başlangıç döneminde, kişi henüz durumunu değerlendirebiliyorken bu yolun kullanılması, ileride vasi seçiminde kendi isteğinin dikkate alınmasını kolaylaştırır.
Dava nerede açılır?
TMK m.397’ye göre vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. TMK m.411’e göre vesayet işlerinde yetki, kısıtlanacak kişinin yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir. Salihli’de oturan bir yaşlı için başvuru Salihli sulh hukuk mahkemesine yapılır; mahkemenin görev alanı Salihli Sulh Hukuk Mahkemesi sayfasında açıklanmıştır.
Başvuruyu kişinin eşi, çocukları veya diğer yakınları yapabilir. TMK m.405/2’ye göre görevleri sırasında vesayet altına alınmayı gerekli kılan bir durumu öğrenen idari makamlar, noterler ve mahkemeler de bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadır.
Sağlık kurulu raporu ve dinlenme
TMK m.409’a göre akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Mahkeme, kişiyi tam teşekküllü bir devlet hastanesine sevk ederek rapor alınmasını ister. Hâkim, karar vermeden önce kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir. Savurganlık, bağımlılık, kötü yönetim veya kişinin kendi isteği sebebiyle kısıtlamada ise kişi dinlenmeden karar verilemez.
TMK m.410’a göre kısıtlama kararı kesinleşince hemen kısıtlının yerleşim yeri ile nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilan olunur. İlandan sonra kısıtlı kişinin tek başına yaptığı işlemlerin geçerliliği, kısıtlılık hükümlerine göre değerlendirilir.
Vasi kim olur?
TMK m.413’e göre vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar; gereken durumlarda birden çok vasi atanabilir. TMK m.414’e göre haklı sebepler engel olmadıkça vesayet makamı, vesayet altına alınacak kişinin öncelikle eşini veya yakın hısımlarından birini, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla bu göreve atar; bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur.
Kardeşler arasında vasinin kim olacağı konusunda anlaşmazlık varsa, mahkeme yaşlının bakımını fiilen üstlenen, yakınında oturan ve onunla kişisel ilişkisi güçlü olan kişiyi tercih edebilir. Vasi, yönetimle ilgili hesap tutmak ve her hâlde yılda bir defa bu hesabı vesayet makamının incelemesine sunmakla yükümlüdür (TMK m.454). TMK m.456’ya göre vasi kural olarak iki yıl için atanır ve bu süre ikişer yıl uzatılabilir.
Vasi neleri izinsiz yapamaz?
Vasi, kısıtlının olağan işlerini (maaş tahsili, faturaların ödenmesi, bakım masrafları) kendisi yürütebilir. Ancak TMK m.462’ye göre bazı işlemler için vesayet makamının izni gereklidir; bunlar arasında taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir aynî hak kurulması da vardır. Yaşlının evinin bakım masrafları için satılması gerekiyorsa vasi, önce sulh hukuk mahkemesinden satış izni almalıdır.
| İşlem | İzin |
|---|---|
| Taşınmazın alımı, satımı, ipotek edilmesi | Gerekli |
| Olağan yönetimi aşan taşınır mal ve hakların alımı, satımı, devri | Gerekli |
| Olağan yönetimi aşan yapı işleri | Gerekli |
| Ödünç verme veya ödünç alma, kambiyo taahhüdü altına girme | Gerekli |
| Kira ve emekli maaşının tahsili gibi olağan yönetim işleri | Gerekmez; ancak hesap verilir |
Kısıtlamaya gerek olmayan durumlar: yasal danışman
Kişinin durumu tam kısıtlamayı gerektirmiyor, ancak korunması gerekiyorsa TMK m.429’a göre yasal danışman atanabilir. Bu durumda kişi; dava açma ve sulh olma, taşınmazların alımı, satımı ve rehnedilmesi gibi kanunda sayılan önemli işlemleri yasal danışmanın görüşünü almadan yapamaz, diğer günlük işlerini ise kendisi yürütür.
Miras ve bakım sözleşmeleriyle ilişkisi
Kısıtlanan yaşlının vasiyetname yapma veya mal devretme ehliyeti de ayrıca değerlendirilir. Ölümünden önce yapılan devirlerin iptali ve bakım karşılığı devirler hakkında muris muvazaası davası ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi yazılarına bakılabilir.
Salihli’de dava süreleri
Salihli Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporuna göre vesayet dosyaları Salihli 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde ortalama 93 günde, Salihli 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde ortalama 83 günde sonuçlanmıştır. Sağlık kurulu raporunun alınma süresi bu süreyi doğrudan etkiler.
Önemli noktalar
- Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyen yaşlı için sulh hukuk mahkemesinden vasi atanması istenir.
- Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu ile karar verilir.
- Mahkeme öncelikle eşi veya yakın hısımlardan birini vasi olarak atar.
- Taşınmaz satışı gibi önemli işlemler için vasi mahkemeden izin almak zorundadır.
- Kısıtlama gerekmiyorsa yasal danışman atanması da mümkündür.
- Salihli’de vesayet dosyaları 2025’te ortalama 83–93 günde sonuçlanmıştır.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Alzheimer hastası anneme nasıl vasi atanır?
Annenin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur. TMK m.409’a göre akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir.
Vasi kim olur?
TMK m.414’e göre haklı sebepler engel olmadıkça mahkeme, kısıtlanacak kişinin öncelikle eşini veya yakın hısımlarından birini vasi olarak atar.
Vasi annemin evini satabilir mi?
TMK m.462’ye göre taşınmazların satımı vesayet makamının iznine bağlıdır. Vasi önce sulh hukuk mahkemesinden satış izni almalıdır.
Kişi kendi isteğiyle kısıtlanabilir mi?
Evet. TMK m.408’e göre yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin kısıtlanmasını isteyebilir.
Vasi atama davası ne kadar sürer?
Salihli Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporuna göre vesayet dosyaları Salihli 1. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde ortalama 93, 2. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde ortalama 83 günde sonuçlanmıştır.
Kısıtlama yerine başka bir yol var mı?
TMK m.429’a göre kısıtlama için yeterli sebep yoksa, dava açma ve taşınmaz satışı gibi önemli işlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanabilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.397, m.405–m.411, m.413, m.414, m.429, m.454, m.456 ve m.462.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, sulh hukuk mahkemelerinde dava süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.