YARGILAMA USULÜ · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Yaş Düzeltme Davası: Görevli Mahkeme, Deliller, İkinci Kez Düzeltme ve Emekliliğe Etkisi
KISACA
Nüfus Hizmetleri Kanunu m.35’e göre kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kayıtları düzeltilemez; yalnız dayanak belgede doğru olup kütüğe yanlış aktarılan bilgiler nüfus müdürlüğünce düzeltilir. Yaş düzeltme davası, kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır ve nüfus müdürü veya görevlendireceği memur huzurunda görülür. 2017’de 7039 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, haklı sebep varsa daha önce düzeltilmiş tarih için yeniden düzeltme istenebilir. Nüfus müdürlüğü karara karşı kanun yoluna başvurabilir. 5510 sayılı Kanun m.57’ye göre ilk defa sigortalı olunduktan sonraki yaş düzeltmeleri emeklilik gelir ve aylıklarında dikkate alınmaz.
Yaş düzeltme davası nedir?
Yaş düzeltme davası, nüfus kütüğünde kayıtlı doğum tarihinin kişinin gerçek doğum tarihine uygun hâle getirilmesi için açılan davadır. Nüfus Hizmetleri Kanunu m.35/1’e göre kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz. Bu nedenle doğum tarihinin değiştirilmesi, kural olarak ancak mahkeme kararıyla mümkündür.
Doğumun geç bildirilmesi, köyde topluca yapılan kayıtlar, ebeveynin doğum tarihini tahminen bildirmesi gibi nedenlerle kayıtlı doğum tarihi gerçeğe uymayabilir. Bu durumda doğum tarihini öne veya geriye almak isteyen kişi dava yoluyla düzeltme isteyebilir.
Dava açmadan düzeltilebilecek hatalar
Her hatalı kayıt için dava gerekmez. 5490 sayılı Kanun m.35/1’in son cümlesine göre olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddi hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir. Kanunun m.38’i maddi hatayı, dayanak belgesinde bulunduğu hâlde nüfus kütüklerine hatalı veya eksik olarak tescil edilen ya da hiç yazılmayan bilgiler olarak tanımlar.
Örneğin hastanenin doğum bildiriminde doğru yazılı olan tarih kütüğe aktarılırken yanlış girilmişse, bu bir maddi hatadır ve nüfus müdürlüğüne başvurularak düzeltilebilir. Ayrıca m.39’a göre Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, doğum tarihlerinin ay ve günü belli olmayanların eksikliklerini tamamlamaya yetkilidir.
Buna karşılık dayanak belgedeki tarihin kendisi gerçeğe aykırıysa, ortada bir aktarım hatası değil kaydın içeriğine ilişkin bir uyuşmazlık vardır ve düzeltme ancak mahkeme kararıyla yapılabilir.
| Durum | Yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Dayanak belgede doğru olan tarih kütüğe yanlış yazılmış | Nüfus müdürlüğü belgeye göre düzeltir; dava gerekmez | 5490 s. K. m.35/1, m.38 |
| Doğum ayı ve günü kütükte yazılı değil | Genel Müdürlük eksikliği tamamlayabilir | 5490 s. K. m.39 |
| Kayıtlı doğum tarihi gerçek doğum tarihine uymuyor | Yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde düzeltme davası | 5490 s. K. m.35/1, m.36/1-a |
| Daha önce düzeltilmiş tarihin yeniden düzeltilmesi | Haklı sebep varsa yeniden dava | 5490 s. K. m.36/1-b |
Görevli ve yetkili mahkeme
5490 sayılı Kanun m.36/1-a’ya göre nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıt düzeltme davaları nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara bağlanır.
Buna göre davayı kişinin kendisi açabilir. Yetkili mahkeme, kaydın tutulduğu nüfus müdürlüğünün bulunduğu yer değil, davacının yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesidir. Salihli’de ikamet eden biri, nüfusa kayıtlı olduğu il farklı olsa da davayı Salihli asliye hukuk mahkemesinde açar. Mahkemenin görev alanı Salihli Asliye Hukuk Mahkemesi sayfasında anlatılmıştır.
Dava dilekçesi ve deliller
Dava dilekçesinde kayıtlı doğum tarihi, gerçek olduğu ileri sürülen doğum tarihi ve bunun dayanakları açıkça yazılmalıdır. Gerçek doğum tarihini gösterebilecek belgeler şunlardır:
- Hastane veya ebe doğum kayıtları, aşı kartı,
- Okul kayıtları, karne ve diplomalar,
- Kardeşlerin doğum tarihleri (kayıtlı tarih ile kardeşin doğum tarihi arasında imkânsız bir aralık varsa),
- Doğuma tanık olan kişilerin beyanları,
- Fotoğraflar ve aile içi belgeler.
Kişinin gerçek yaşının belirlenmesi tıbbi bilgi gerektirdiğinden mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırabilir. HMK m.266/1’e göre mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ayrıca 5490 sayılı Kanun m.36/1-c’ye göre tespit davaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi için açılacak davalara karine teşkil eder.
Daha önce düzeltilen yaş yeniden düzeltilebilir mi?
5490 sayılı Kanun m.36/1-b, 19.10.2017 tarihli 7039 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bentteki hükme göre haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir. Buna göre daha önce mahkeme kararıyla düzeltilmiş bir doğum tarihi için yeniden dava açılabilir; ancak bunun için haklı bir sebebin ileri sürülmesi ve ispat edilmesi gerekir.
Nüfus müdürlüğünün kanun yoluna başvurması
5490 sayılı Kanun m.37’ye göre Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ve nüfus müdürlükleri, mahkemece verilen kararlar hakkında her türlü kanun yoluna başvurmaya yetkilidir; kanuni harç ve her türlü mahkeme masraflarından da muaftır. Bu nedenle mahkemenin düzeltme kararı vermesi tek başına yeterli değildir; kararın kesinleşmesi beklenir ve nüfus kaydı kesinleşmiş karara göre değiştirilir. Davacı ise harç ve masraflardan muaf değildir; güncel tutarlar dava harçları 2026 yazısında yer almaktadır.
Yaş düzeltme emekliliği etkiler mi?
Doğum tarihinin düzeltilmesi nüfus kaydını değiştirir; ancak sosyal güvenlik hakları bakımından her düzeltme dikkate alınmaz. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.57’ye göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin yaş hükümlerinin uygulanmasında, kişinin ilk defa bu sigortalara tâbi olduğu tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihi esas alınır. Aynı maddeye göre gelir ve aylık tahsislerinde, sigortalıların ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş düzeltmeleri dikkate alınmaz.
Yani ilk sigorta girişinden sonra açılan bir davayla doğum tarihi öne alınsa bile, emeklilik yaşının hesabında eski kayıt esas alınmaya devam eder. Maddeye göre nüfus kayıtlarında doğum ay ve günleri yazılı olmayanlar 1 Temmuz’da, doğum ayı yazılı olup günü yazılı olmayanlar o ayın birinde doğmuş sayılır. Kıdem tazminatı ve emeklilik ilişkisi için emeklilik yazısı ile kıdem tazminatı yazısına bakılabilir.
| Konu | Esas alınan doğum tarihi |
|---|---|
| Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasında yaş şartları | İlk defa sigortalı olunan tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı doğum tarihi |
| İş kazası ve meslek hastalığı gelirleri | Kazanın olduğu veya hastalığın ilk tespit edildiği tarihte kayıtlı doğum tarihi |
| Sonradan yapılan yaş düzeltmeleri | Gelir ve aylık tahsisinde dikkate alınmaz |
| Doğum ayı ve günü yazılı değilse | 1 Temmuz; yalnız gün yazılı değilse o ayın biri |
Salihli’de dava süreleri
Salihli Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporuna göre yaş düzeltilmesi istemli nüfus davaları Salihli 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde ortalama 124 günde sonuçlanmıştır. Aynı mahkemede ad ve soyadı düzeltilmesi istemli davaların ortalama süresi 75 gündür. Bu süreler, delillerin toplanması ve bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine göre dosyadan dosyaya değişir.
Önemli noktalar
- Doğum tarihi kural olarak ancak kesinleşmiş mahkeme kararıyla düzeltilir.
- Dayanak belgede doğru olan tarih kütüğe yanlış yazılmışsa dava gerekmez; nüfus müdürlüğü düzeltir.
- Dava, davacının yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
- Daha önce düzeltilmiş yaş, haklı sebep varsa yeniden düzeltilebilir (7039 sayılı Kanunla 2017 değişikliği).
- Nüfus müdürlüğü karara karşı kanun yoluna başvurabilir; karar kesinleşmeden kayıt değişmez.
- İlk sigorta girişinden sonraki yaş düzeltmeleri emeklilik yaşı hesabında dikkate alınmaz.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Yaş düzeltme davası hangi mahkemede açılır?
5490 sayılı Kanun m.36/1-a’ya göre davacının yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır ve nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzurunda görülür.
Yaş düzeltme için dava açmak şart mı?
Kayıtlı tarih gerçeğe uymuyorsa evet. Ancak dayanak belgede doğru yazılı olan tarih kütüğe yanlış aktarılmışsa bu maddi hatadır ve nüfus müdürlüğünce dava açılmadan düzeltilir.
Yaş ikinci kez düzeltilebilir mi?
5490 sayılı Kanun m.36/1-b’ye göre haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir. Bu hüküm 2017’de 7039 sayılı Kanunla getirilmiştir.
Yaş düzeltme emeklilik yaşını değiştirir mi?
5510 sayılı Kanun m.57’ye göre ilk defa çalışmaya başlanan tarihten sonraki yaş düzeltmeleri gelir ve aylık tahsisinde dikkate alınmaz. Emeklilik yaşı ilk sigorta girişi tarihinde kayıtlı doğum tarihine göre belirlenir.
Yaş düzeltme davasında hangi deliller kullanılır?
Hastane doğum kayıtları, okul kayıtları, kardeşlerin doğum tarihleri ve tanık beyanları kullanılabilir. Mahkeme, yaşın belirlenmesi tıbbi bilgi gerektirdiğinde HMK m.266’ya göre bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Yaş düzeltme davası Salihli’de ne kadar sürer?
Salihli Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporuna göre yaş düzeltilmesi istemli davalar Salihli 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde ortalama 124 günde sonuçlanmıştır.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu, m.35, m.36, m.37, m.38 ve m.39.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.57.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.266.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, asliye hukuk mahkemelerinde dava süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.