MİRAS HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME
Vasiyetnamenin İptali Davası: Hangi Sebeplerle, Kim Tarafından ve Ne Kadar Sürede Açılır?
KISACA
Vasiyetname; mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yokken yapılmışsa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa, içeriği hukuka veya ahlaka aykırıysa ya da kanundaki şekle uyulmadan yapılmışsa iptal ettirilebilir (TMK m.557). Davayı, iptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açar (TMK m.558). Dava, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl içinde açılmalıdır (TMK m.559).
Vasiyetname ne zaman ve nasıl ortaya çıkar?
Bir vasiyetnamenin iptali davası, vasiyetnamenin varlığı öğrenildikten sonra gündeme gelir. Bu nedenle önce vasiyetnamenin nasıl açıldığını bilmek gerekir. TMK m.595'e göre mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur. TMK m.596'ya göre de vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, isterlerse açılış sırasında hazır bulunmak üzere çağrılır.
Sulh hâkiminin vasiyetnameyi açması, onun geçerli olduğu anlamına gelmez. Açılış işlemi yalnızca içeriğin ilgililere duyurulmasıdır. Vasiyetnamenin geçersiz olduğunu düşünen kişinin, ayrıca iptal davası açması gerekir. Vasiyetnamenin hangi şekillerde yapılabileceği vasiyetname nasıl yapılır? yazısında anlatılmıştır.
Vasiyetnamenin açılmasına itiraz ve iptal davası
Vasiyetname açıldıktan sonra, vasiyetnameyle mirasçı atanan kişi, sulh mahkemesinden kendisinin atanmış mirasçı olduğunu gösteren bir belge almak ister. TMK m.598'e göre mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa, mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye bu belge verilir. Bu bir aylık itiraz, belgenin verilmesini engeller; ancak vasiyetnameyi ortadan kaldırmaz. Aynı maddeye göre ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır. Yani itiraz edilmiş olsa bile, vasiyetnamenin geçersizliği için ayrıca iptal davası açılmalıdır.
Salihli'de vasiyetname davaları: HMK m.11'e göre ölüme bağlı tasarrufların iptaline ilişkin davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Mirasbırakan Salihli'de oturuyorsa iptal davası Salihli'de, adliye ana binasındaki asliye hukuk mahkemelerinde açılır. Vasiyetnamenin açılması ise sulh hukuk mahkemesinde yapılır. Salihli Adalet Komisyonu'nun 2025 faaliyet raporuna göre açılma dosyaları 1. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde ortalama 70, 2. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde 104 günde sonuçlanmıştır.
Dört iptal sebebi
TMK m.557, ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dava açılabilecek sebepleri tek tek saymıştır. Bunların dışındaki sebeplerle, örneğin "vasiyetname adil değil" gerekçesiyle iptal istenemez.
1. Tasarruf ehliyetinin bulunmaması
TMK m.502'ye göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Uygulamada en sık ileri sürülen sebep, mirasbırakanın vasiyetnameyi yaptığı tarihte ileri derecede bunama, ağır bir psikiyatrik hastalık veya bilinç bulanıklığı nedeniyle ayırt etme gücünden yoksun olduğudur. Bu iddianın ispatında, vasiyetname tarihine yakın döneme ait hastane kayıtları, epikriz raporları ve ilaç kullanım bilgileri belirleyicidir; mahkeme bu kayıtlar üzerinden adli tıp incelemesi yaptırır.
2. Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama
Mirasbırakan bir mirasçısı hakkında gerçeğe aykırı bilgilere inandırılarak ya da baskı altında vasiyetname yapmışsa, iradesi sakattır. Örneğin bir çocuğun kendisine bakmadığına inandırılarak onu mirastan dışlayan bir vasiyetname, bu bilginin gerçeğe aykırı olduğu ispatlanırsa iptal edilebilir.
3. Hukuka veya ahlaka aykırılık
Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlaka aykırıysa iptal sebebi oluşur. Örneğin bir mirasın, mirasçının eşinden boşanması koşuluna bağlanması bu kapsamda tartışılabilir.
4. Şekle aykırılık
Vasiyetnamenin kanundaki şekil kurallarına uymaması, en kolay ispatlanabilen sebeptir. TMK m.538'e göre el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. Bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanmış bir metin el yazılı vasiyetname sayılmaz. TMK m.532'ye göre ise resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir; resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetki verilmiş başka bir görevli olabilir.
Davayı kimler açabilir?
TMK m.558'e göre iptal davası, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir. "Menfaat" şartı önemlidir: vasiyetname iptal edildiğinde payı artacak olan yasal mirasçı veya daha önceki bir vasiyetnameyle kendisine mal bırakılmış kişi dava açabilir. Vasiyetnamenin iptalinden hiçbir kazancı olmayan kişi açamaz.
Dava, vasiyetnamenin tamamının veya bir kısmının iptaline yönelik olabilir. Kanun bir özel durumu da düzenlemiştir: sakatlık, vasiyetnameyle kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılan kişilerin vasiyetnamenin düzenlenmesine katılmasından kaynaklanıyorsa, vasiyetnamenin tamamı değil, yalnız bu kazandırmalar iptal edilir. Örneğin resmî vasiyetnamede tanık olarak bulunan kişinin oğluna mal bırakılmışsa, yalnızca o kısım iptal edilir.
| Süre | Başlangıcı | Kime karşı |
|---|---|---|
| 1 yıl | Davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarih | Herkese karşı |
| 10 yıl | Vasiyetnamenin açılma tarihi | İyiniyetli davalılara karşı, her hâlde |
| 20 yıl | Vasiyetnamenin açılma tarihi | İyiniyetli olmayan davalılara karşı, her hâlde |
Sürelerin hesaplanması: bir örnek
Babası 2025 yılında ölen bir kişi, vasiyetnamenin açılış tutanağının kendisine 10 Şubat 2026'da tebliğ edildiğini, babasının vasiyetnameyi yaptığı tarihte yoğun bakımda olduğunu ise 1 Haziran 2026'da hastane kayıtlarını aldığında öğrendiğini düşünelim. Bir yıllık süre, iptal sebebinin öğrenildiği 1 Haziran 2026'dan itibaren işler ve 1 Haziran 2027'de dolar. Bu tarihi kaçıran kişi, artık iptal davası açamaz.
Süreler hak düşürücü niteliktedir; mahkeme bunları kendiliğinden dikkate alır. Ancak kanun bir istisna tanımıştır: TMK m.559'a göre hükümsüzlük, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Yani vasiyet alacaklısı vasiyetnameye dayanarak mirasçıya karşı dava açarsa, mirasçı süre geçmiş olsa bile savunma olarak vasiyetnamenin geçersiz olduğunu ileri sürebilir.
İptal davası ile tenkis davası arasındaki fark
Bu iki dava sık karıştırılır. İptal davasında vasiyetnamenin kendisi sakattır ve geçersiz hâle getirilmesi istenir. Tenkis davasında ise vasiyetname geçerlidir; yalnızca saklı payı ihlal eden kısmın indirilmesi istenir. Örneğin geçerli bir şekilde yapılmış ama bütün malvarlığını tek bir çocuğa bırakan bir vasiyetname, iptal davasıyla değil tenkis davasıyla sınırlandırılır. Pratikte iki talep çoğu zaman aynı davada, iptal asıl, tenkis ikinci sırada olacak şekilde birlikte ileri sürülür. Tenkisin şartları saklı pay ve tenkis davası yazısında anlatılmıştır.
Önemli noktalar
Vasiyetnamenin açılış tutanağı ve tebliğ tarihi, sürelerin başlangıcını göstermesi bakımından saklanmalıdır. Ehliyetsizlik iddiasında hastane kayıtlarının erken istenmesi, bir yıllık sürenin verimli kullanılmasını sağlar. Mirasçılık sıfatını göstermek için mirasçılık belgesi de davaya eklenmelidir.
SIK SORULAN SORULAR
Sık sorulan sorular
Vasiyetname hangi sebeplerle iptal edilir?
TMK m.557'ye göre dört sebeple: mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yoksa; tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu yapılmışsa; içerik veya koşullar hukuka ya da ahlaka aykırıysa; kanundaki şekle uyulmamışsa.
Vasiyetnamenin iptali davası için süre ne kadar?
TMK m.559'a göre iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamenin açılmasından başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıldır.
Bilgisayarda yazılıp imzalanan vasiyetname geçerli mi?
El yazılı vasiyetname olarak geçerli değildir. TMK m.538'e göre el yazılı vasiyetnamenin tarih gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp imzalanması zorunludur.
Vasiyet yapmak için kaç yaşında olmak gerekir?
TMK m.502'ye göre ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir.
Vasiyetnameyi bulan kişi ne yapmalı?
TMK m.595'e göre vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir; sulh hâkimi bir ay içinde açarak ilgililere okur (TMK m.596).
Süre geçtikten sonra vasiyetnamenin geçersizliği ileri sürülebilir mi?
Dava olarak açılamaz; ancak TMK m.559'a göre hükümsüzlük, def'i yoluyla, yani karşı tarafın açtığı davada savunma olarak her zaman ileri sürülebilir.
İlgili içerikler
KAYNAKLAR
Başlıca kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.502, m.532, m.538, m.557–559 ve m.595–598.
- Salihli Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu, mahkemeler ve ortalama bitirilme süreleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metinleri.