CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Uyuşturucu Ticaretinde (TCK 188) İnfaz: Koşullu Salıverilme, Açık Cezaevi ve Denetimli Serbestlik

Neden ayrı bir hesap gerekir?

Uyuşturucu ticareti, infaz hukukunda en sıkı kurallara bağlanan suçlardan biridir. Cezaların yüksekliğinin yanında, koşullu salıverilme oranı, açık cezaevine geçiş ve geçiş hükümleri bakımından da diğer suçlardan ayrılır. Bu nedenle genel infaz bilgisiyle yapılan hesaplar bu suçta çoğu zaman yanlış sonuç verir. Aşağıda kuralları sırasıyla ve örneklerle anlatıyoruz.

Önce cezaların büyüklüğünü hatırlamak gerekir: TCK m.188/3'e göre uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, nakleden, depolayan, satın alan veya bulunduran kişi on yıldan az olmamak üzere hapis cezası ile cezalandırılır. Maddenin imali, ithali veya ihracında ceza yirmi yıldan otuz yıla kadardır. Suç, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza bir kat artırılır. Etkin pişmanlık ve takdiri indirim gibi indirimlerle daha düşük cezalar da ortaya çıkabilir.

Koşullu salıverilme oranı: dörtte üç

Ceza İnfaz Kanunu m.108/9, mükerrirler için öngörülen koşullu salıverilme sürelerinin TCK m.188'de tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan dolayı hapis cezasına mahkûm olanlar hakkında da uygulanacağını belirtir ve ekler: süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı, dörtte üç olarak uygulanır.

Bu oran, hükümlü mükerrir olmasa bile uygulanır. TCK m.188 kendi başına müebbet hapis cezası öngörmez; ancak başka suçlarla birlikte müebbet hapse mahkûmiyet söz konusu olursa, aynı fıkra gereği müebbet için otuzüç yıl, ağırlaştırılmış müebbet için otuzdokuz yıl esas alınır.

Suç tarihinde çocuk olanlar

Dörtte üç oranı çocuklar için uygulanmaz; kanun, dokuzuncu fıkra hükümlerinin çocuklar hakkında uygulanmayacağını açıkça yazar. Suç tarihinde 18 yaşından küçük olan hükümlü bakımından 5275 m.107/2'deki özel liste devreye girer ve uyuşturucu ticaretinden hapis cezasına mahkûm olan çocuklar cezalarının üçte ikisini çektiklerinde koşullu salıverilir.

28 Haziran 2014'ten önce işlenen suçlar

Dörtte üç oranı 6545 sayılı Kanunla getirildiği için geçmişe uygulanmaz. Geçici m.9/4'e göre TCK m.188'deki suçlardan 28/6/2014 tarihinden önce işlenmiş olanlar için verilen süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır.

Açık cezaevine geçiş: 5 yıldan az kala

Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği, TCK m.188'den mahkûm olanlar için ek bir şart koyar: koşullu salıverilme tarihine beş yıldan az süre kalması. Bu şart genel kuralın yerine değil yanına eklenir; yani toplam ceza 10 yıldan azsa en az 1 ay, 10 yıl veya fazlaysa cezanın onda biri kapalı cezaevinde geçirilmiş olmalıdır.

Ayrıca uyuşturucu ticaretinden mahkûm olanların açığa ayrılma kararı, cezanın miktarına bakılmaksızın infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır. Kanun, açık cezaevine ayırma, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme değerlendirmelerinde idare ve gözlem kuruluna Cumhuriyet başsavcısı veya belirleyeceği bir Cumhuriyet savcısının başkanlık edeceğini de öngörür.

Uyuşturucu ticareti, doğrudan açık cezaevine başlama yasağı bulunan suçlar arasında ayrıca sayılmamıştır. Bu nedenle teşebbüs, yardım etme veya yaş küçüklüğü gibi indirimlerle ceza toplam 3 yıl veya daha aza inmişse, diğer şartlar varsa cezaya doğrudan açık cezaevinde başlanabilir. Ancak suç örgüt faaliyeti kapsamında işlenmişse bu imkân yoktur.

Denetimli serbestlik

Açık cezaevinde bulunan iyi hâlli hükümlü, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kaldığında, talebi üzerine infaz hâkiminin kararıyla cezasının kalan kısmını denetimli serbestlikle dışarıda geçirebilir. 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadınlarda bu süre 2 yıl, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyenlerde 3 yıldır. 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda ayrıca, beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olma şartı aranır.

30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen suçlar için denetimli serbestlik süresini 3 yıla çıkaran Geçici m.6/1, uyuşturucu imal ve ticareti suçunu istisnalar arasında saymıştır. Bu nedenle uyuşturucu ticaretinde bu 3 yıllık süre uygulanmaz.

31 Temmuz 2023 ve öncesi suçlar: 3 yıl erken

Geçici m.10/6'nın istisna listesinde uyuşturucu ticareti yer almaz; ancak liste örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçları kapsar. Bu nedenle 31/7/2023 ve öncesinde örgüt faaliyeti dışında işlenen uyuşturucu ticareti suçlarında, toplam ceza 10 yıldan azsa 1 ay, 10 yıl veya daha fazlaysa 3 ay kapalıda kalıp açığa ayrılmasına 3 yıl veya daha az süre kalanlar açığa ayrılabilir; en az 3 ay açıkta kalmak şartıyla denetimli serbestlikten de 3 yıl erken yararlanılabilir.

Örnek hesaplar

Örneklerde mahsup olmadığı ve hükümlünün iyi hâlli olduğu varsayılmış, hesap kolaylığı için yıl 365, ay 30 gün alınmıştır.

Örnek 1: 2024'te işlenen suç, 10 yıl ceza

• Koşullu salıverilme: 10 yıl × 3/4 = 7 yıl 6 ay.
• Açık cezaevi: koşullu salıverilmeye 5 yıldan az kalmalı: 7 yıl 6 ay − 5 yıl = yaklaşık 2 yıl 6 ay (1 günü aşınca). Onda bir şartı 1 yıl olduğu için belirleyici değildir.
• Denetimli serbestlik: koşullu salıverilmeden 1 yıl önce, yani yaklaşık 6 yıl 6 ay sonra.

Örnek 2: 2025 sonunda işlenen suç, etkin pişmanlık ve takdiri indirimle 4 yıl 2 ay ceza

• Ceza 1.520 gün; koşullu salıverilme: 1.520 × 3/4 = 1.140 gün, yaklaşık 3 yıl 1 ay 15 gün.
• Açık cezaevi: koşullu salıverilmeye zaten 5 yıldan az kaldığı ve ceza 10 yılın altında olduğu için yaklaşık 1 ay kapalıda kalındıktan sonra.
• Denetimli serbestlik: 1.140 − 365 = 775 gün, yaklaşık 2 yıl 1 ay 15 gün sonra. Onda bir kuralı (114 gün) bu tarihten önce dolduğu için sonucu değiştirmez.

Örnek 3: 2021'de işlenen suç, 12 yıl ceza

• Koşullu salıverilme: 12 yıl × 3/4 = 9 yıl.
• Normal kural: açığa 9 yıl − 5 yıl = yaklaşık 4 yıl sonra, denetimli serbestliğe 8 yıl sonra.
• Geçici m.10/6 ile: açığa yaklaşık 1 yıl, denetimli serbestliğe yaklaşık 5 yıl sonra geçilebilir.

Kendi dosyanızın tarihlerini görmek için infaz hesaplama aracını kullanabilirsiniz; araç bu kuralların tamamını suç tarihine göre uygular. Kesin hesap müddetnamede yer alır.

Etkin pişmanlık cezayı nasıl etkiler?

TCK m.192, uyuşturucu suçlarında özel etkin pişmanlık hükümleri içerir. Suça iştirak etmiş kişi, resmi makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri haber verirse ve bu bilgi yakalamayı veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz. Suç haber alındıktan sonra gönüllü olarak yardım eden kişinin cezası ise yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir. Etkin pişmanlık infaz oranını değiştirmez; ama cezayı azalttığı için bütün tarihleri öne çeker.

İlgili içerikler