CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

Tutuklulukta Geçen Süre Cezadan Nasıl Düşülür? Mahsup Hesabı Adım Adım

Aylarca tutuklu kalan kişinin ilk sorusu

Bir ceza dosyasında tutuklanan kişi, çoğu zaman aylarca, bazen yıllarca hüküm beklemeden cezaevinde kalır. Sonunda mahkûmiyet kararı verildiğinde ailenin ilk sorusu hemen hep aynıdır: "Bu kadar zamandır içeride, bu süre cezasından düşülecek mi?" Cevap evettir; ancak hangi sürelerin düşüleceği, ev hapsinin nasıl sayılacağı ve hesabın hangi aşamada yapılacağı konusunda karışıklık sıktır. Bu yazıda kanunun kendi kurallarını sırasıyla açıklıyor ve sonunda adım adım bir örnek hesap yapıyoruz.

Kanun ne diyor? Mahsubun dayanağı

Mahsubun temel kuralı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 63. maddesindedir. Madde şöyle der: Hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün haller nedeniyle geçirilmiş süreler, hükmolunan hapis cezasından indirilir.

Bu cümlede iki ölçü vardır. Birincisi zamandır: indirilecek süre, hükmün kesinleşmesinden önce geçmiş olmalıdır. İstinaf ve temyiz aşamasında tutuklulukta geçen süreler de hüküm henüz kesinleşmediği için bu kapsamdadır. İkincisi niteliktir: kanun tek tek tedbir saymak yerine "şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün haller" demiştir. Gözaltı ve tutukluluk bunların en bilinenleridir.

Mahsup bir lütuf değil, kanunun emridir. Kişinin henüz hüküm giymeden kaybettiği özgürlük, sonradan çekeceği cezanın bir parçası sayılır.

Hangi süreler cezadan düşülür, hangileri düşülmez?

Gözaltı ve tutukluluk

Kolluk tarafından gözaltına alınan kişinin gözaltında geçirdiği günler ile hâkim kararıyla tutuklu kaldığı günlerin tamamı cezadan düşülür. Tutuklanıp bir süre sonra serbest bırakılan, ardından yeniden tutuklanan kişinin farklı dönemleri de ayrı ayrı toplanarak hesaba katılır.

Ev hapsi: konutu terk etmeme yükümlülüğü

Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.109, tutuklama yerine uygulanabilecek adli kontrol tedbirlerini sayar. Bunlardan biri, şüphelinin konutunu terk etmemesidir. Bu tedbir için kanun özel bir sayım kuralı koymuştur: konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır. Yani evde geçen 100 gün, cezadan 50 gün olarak düşülür.

İmza ve diğer adli kontrol tedbirleri

Karakola imza vermek, yurt dışına çıkamamak ya da araç kullanamamak gibi tedbirler kişiyi kısıtlar ama onu bir yerde tutmaz. Kanun bu nedenle genel kuralı açıkça yazmıştır: adlî kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu kural, maddenin (e) ve (j) bentleri için uygulanmaz. (j) bendi yukarıda anlatılan konutu terk etmeme tedbiridir; (e) bendi ise bağımlılıktan arınmak amacıyla hastaneye yatmak dahil tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmaktır.

Yurt dışında geçen süreler

Aynı suç nedeniyle yurt dışında tutuklu kalınmışsa bu süre de unutulmaz. TCK m.16'ya göre bir suçtan dolayı yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre, aynı suçtan dolayı Türkiye'de verilecek cezadan mahsup edilir.

Adli para cezasında mahsup: her gün 500 TL

Mahkeme hapis yerine adli para cezasına hükmetmişse, tutuklulukta geçen günler boşa gitmez; para cezasından indirilir. TCK m.63, adlî para cezasına hükmedilmesi durumunda bir günün beşyüz Türk Lirası sayılacağını belirtir. Bu tutar 2024 yılında yapılan değişiklikle yüz liradan beş yüz liraya çıkarılmıştır.

Örnek: 10 gün gözaltı ve tutuklulukta kalan, sonunda 6.000 TL adli para cezasına mahkûm edilen bir kişi için 10 × 500 = 5.000 TL indirilir; ödenecek miktar 1.000 TL'ye düşer. Gözaltı ve tutukluluk süresi 12 gün veya daha fazlaysa ceza tamamen karşılanmış olur.

Adım adım örnek mahsup hesabı

Uygulamada mahsup edilen süre, hem cezanın tamamından hem de koşullu salıverilme için cezaevinde geçirilmesi gereken süreden düşülerek hesaplanır. Bir örnekle gidelim. Örnekte hesabı kolaylaştırmak için bir yıl 365, bir ay 30 gün olarak alınmıştır; kesin gün sayısı müddetnamede görülür.

1. Cezayı belirleyin: Kişi hırsızlık suçundan 4 yıl hapis cezası almış olsun. 4 × 365 = 1.460 gün eder.
2. Koşullu salıverilme oranını bulun: Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.107/2 uyarınca diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. Hırsızlık bu kapsamdadır: 1.460 ÷ 2 = 730 gün.
3. Mahsup süresini toplayın: Kişi 3 gün gözaltında, ardından 5 ay 27 gün tutuklu kalmış olsun. Bu dönem tarihlerle 180 gün tutuyor kabul edelim.
4. Düşün: Koşullu salıverilmeye kadar kalan süre 730 − 180 = 550 gündür. Cezanın tamamından da aynı süre düşülür: 1.460 − 180 = 1.280 gün.
5. Tarihe çevirin: Kişi cezası kesinleşince cezaevine girdiği günden itibaren 550 gün sonra koşullu salıverilme, 1.280 gün sonra da cezanın tamamen bitme tarihine ulaşır. Açık cezaevi ve denetimli serbestlik bu tarihlerden geriye doğru hesaplanır.

Aynı kişi tutukluluk yerine 180 gün ev hapsinde kalmış olsaydı, cezasından 90 gün düşülürdü. Kendi tarihlerinizle hesap yapmak için infaz hesaplama aracındaki "gözaltı / tutukluluk dönemini tarihle ekle" bölümünü kullanabilirsiniz; araç dönemleri gün gün sayar.

Sık yapılan hata: aynı süreyi iki kez düşmek

Tutuklandığı günden beri hiç çıkmadan cezaevinde kalan kişide hesap çoğu zaman doğrudan tutuklandığı günden başlatılır. Hesap bu şekilde yapılıyorsa, aynı tutukluluk süresini bir de ayrıca mahsup olarak eklemek aynı günleri iki kez düşmek anlamına gelir ve sonucu olduğundan erken gösterir. Mahsup, kişinin cezaevine girişinden önce geçen ve sonra kesintiye uğrayan özgürlük kısıtlamaları için ayrıca önem taşır: örneğin tutuklanıp aylar sonra tahliye edilen, hüküm kesinleşince yeniden cezaevine giren kişi.

Hesap yanlışsa ne yapılır?

Mahsup, cezanın infazı sırasında Cumhuriyet başsavcılığının düzenlediği müddetnameye yansır. Müddetnamede bir gözaltı veya tutukluluk dönemi unutulmuşsa ya da ev hapsi hiç hesaba katılmamışsa, önce düzeltme için başsavcılığa başvurmak yerinde olur. Uyuşmazlık sürerse 5275 sayılı Kanun m.98 yolu vardır: çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa infaz hâkimliğinden duraksamanın giderilmesi için karar istenir. Bu başvuru kural olarak infazı durdurmaz. Konunun ayrıntısı için müddetname ve yanlış infaz hesabına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Başvuru yaparken gözaltı tutanağı, tutuklama ve tahliye kararları ile adli kontrol kararının tarihlerini gösteren belgeleri eklemek, hesabın hızlı düzeltilmesini sağlar.

İlgili içerikler