CEZA İNFAZ HUKUKU · HUKUKİ BİLGİLENDİRME

18 Yaşından Küçükken İşlenen Suçta İnfaz: Çocuk Eğitimevi, Gün Sayımı ve 18 Yaş Sonrası

"Çocuk hükümlü" kime denir?

İnfaz hukukunda belirleyici olan, kişinin suçu işlediği tarihteki yaşıdır. Suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişi, cezası kesinleştiğinde yetişkin olmuş olsa bile, koşullu salıverilme oranı ve bazı başka kurallar bakımından çocuk olarak değerlendirilir. Türk Ceza Kanunu m.31'e göre fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmamış olan çocukların ceza sorumluluğu yoktur; 12-15 ve 15-18 yaş grupları için ise cezalarda indirim öngörülmüştür.

18 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun TCK m.31'de iki önemli değişiklik yapmıştır. Birincisi, maddeye eklenen dördüncü fıkraya göre kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında, somut olayın özelliklerine göre yaş indirimi uygulanmayabilir; aynı suçlarda ceza sorumluluğu bulunan 12-15 yaş grubundaki çocuklar hakkında ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir. İkincisi, ikinci ve üçüncü fıkralardaki cezalar artırılmıştır: 12-15 yaş grubunda ağırlaştırılmış müebbet yerine 13-18 yıl, müebbet yerine 10-12 yıl hapis verilir ve her fiil için hapis cezası 9 yıldan fazla olamaz; 15-18 yaş grubunda bu süreler 19-27 yıl ve 15-18 yıl, üst sınır ise 15 yıldır. Bu değişiklikler aleyhe olduğundan yalnızca 18/8/2026 ve sonrasında işlenen fiillere uygulanır (TCK m.7/2).

Ceza nerede çektirilir?

Çocuk hükümlüler yetişkinlerle aynı kurumlarda kalmaz. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275 sayılı Kanun) m.15'e göre çocuk eğitimevleri, çocuk hükümlüler hakkında verilen cezaların, hükümlülerin eğitilmeleri, meslek edinmeleri ve yeniden toplumla bütünleştirilmeleri amaçları güdülerek yerine getirildiği tesislerdir ve bu kurumlarda firara karşı engel bulundurulmaz.

• Doğrudan çocuk eğitimevi: 2026 değişikliğiyle kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilir.
• Kapalıdan eğitimevine ayrılma: Çocuk kapalı kurumundaki hükümlülerin çocuk eğitimevine ayrılmasına, idare ve gözlem kurulunun en geç üç ayda bir yaptığı değerlendirme sonucunda karar verilir; olumsuz değerlendirilen çocuğun yeniden değerlendirilme süresi altı ayı geçemez.
• Kapalıya iade: Firar eden, başka bir fiilden tutuklanan veya kesinleşmiş belirli disiplin cezaları alan çocuklar çocuk kapalı kurumlarına gönderilir.

18 yaşını bitirince

Hangi kurumda kalınacağını infaz sırasındaki yaş belirler: cezanın infazına başlandığı tarihte on sekiz yaşını bitirmiş olup da yirmi bir yaşını doldurmamış genç hükümlüler gençlik kapalı ceza infaz kurumlarında kalır. Çocuk eğitimevinde 18 yaşını dolduran ve eğitimine devam eden hükümlünün 21 yaşını bitirinceye kadar bu tesislerde kalmasına izin verilebilir. Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m.7'ye göre çocuk eğitimevinde cezası infaz edilirken eğitime devam etmeyenler on sekiz yaşını, eğitime devam edenler yirmi bir yaşını bitirdiklerinde suç türüne bakılmaksızın açık kuruma gönderilir.

Koşullu salıverilme oranları

Çocuklar için kural oran, yetişkinlerde olduğu gibi cezanın yarısıdır. Ancak 5275 m.107/2'de üçte iki oranı öngörülen suçlar çocuklar için de geçerlidir. Bu suçların bir kısmı herkes için sayılmıştır: kasten öldürme (TCK 81, 82, 83), neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2-d), işkence ve eziyet, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk. Bunlara ek olarak çocuklara özgü olarak sayılan suçlar vardır: cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan (TCK 102-105) ve uyuşturucu imal ve ticaretinden (TCK 188) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar ile örgüt ve terör suçlarından mahkûm olan çocuklar da cezalarının üçte ikisini çektiklerinde koşullu salıverilir. MİT Kanunu kapsamındaki suçlarda da oran üçte ikidir.

Yetişkinlerde uyuşturucu ticareti ve nitelikli cinsel suçlarda uygulanan dörtte üç oranı ise çocuklara uygulanmaz; kanun bu hükmün çocuklar hakkında uygulanmayacağını açıkça yazmıştır. Örgüt suçlarındaki özel içtima üst sınırları da çocuklara uygulanmaz.

Gün sayımı: 15 yaşına kadar bir gün iki gün

Çocuklar için en önemli kural, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasıdır. 5275 m.107/5'e göre hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

18 Ağustos 2026'dan itibaren işlenen suçlarda bu kuralın istisnaları vardır: kasten öldürme suçları (TCK 81, 82, 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (TCK 102, 103), uyuşturucu imal ve ticareti (TCK 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (TCK 220). Bu istisnalar koşullu salıverilmeyi ağırlaştırdığı için, TCK m.7/3 karşısında daha önce işlenen suçlara uygulanmaması gerekir; çünkü bu hüküm koşullu salıverilmeye ilişkin düzenlemeleri derhal uygulanma kuralının dışında tutar.

30 Mart 2020'ye kadar işlenen suçlarda daha geniş indirim

Geçici m.6/4'e göre 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün üç gün; onsekiz yaşını dolduruncaya kadar geçirdiği bir gün iki gün olarak dikkate alınır.

Örnek hesap

1 Haziran 2010'da doğan bir çocuk, 2024 yılında işlediği hırsızlık suçundan 4 yıl hapis cezası almış ve 1 Eylül 2024'te cezaevine girmiş olsun. Koşullu salıverilme için 730 gün gerekir. Çocuk 1 Haziran 2025'te 15 yaşını dolduracağı için ilk 273 gün iki kat sayılır ve 546 gün olarak hesaba girer. Kalan 184 gün normal sayılır. Böylece koşullu salıverilme yaklaşık 2 Aralık 2025'te gelir. Çocuk idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk eğitimevine ayrılmışsa ve iyi hâlliyse, denetimli serbestlik bundan bir yıl önce, yaklaşık 2 Aralık 2024'te gündeme gelir. Kendi tarihlerinizle hesap için infaz hesaplama aracındaki "Çocuk hükümlü" seçeneğini kullanabilirsiniz.

Denetimli serbestlik

5275 m.105/A, açık ceza infaz kurumunda olduğu gibi çocuk eğitimevinde bulunan iyi hâlli hükümlülerin de koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kaldığında denetimli serbestlikten yararlanabileceğini belirtir. Bu nedenle çocuk eğitimevine ayrılan çocuk için açık cezaevine geçmeyi beklemek gerekmez.

Çocuklara özgü diğer kurallar

• Mükerrirlik yok: Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.
• Kısa hapis zorunlu çevrilir: Daha önce hapis cezası almamış ve suç tarihinde 18 yaşından küçük olan kişinin bir yıl veya daha az hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
• Erteleme sınırı 3 yıl: Suç tarihinde 18 yaşından küçük olanların üç yıla kadar hapis cezası ertelenebilir.
• HAGB'de 3 yıl denetim: Çocuklar hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi üç yıldır.
• Adli para cezası hapse çevrilmez: Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde bu ceza hapse çevrilemez.
• Hak yoksunluğu yok: Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında TCK m.53/1'deki hak yoksunlukları uygulanmaz.

Bu kuralların karşılaştırmalı açıklaması için erteleme ile HAGB arasındaki fark ve kısa süreli hapsin paraya çevrilmesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

İlgili içerikler